ਅਨਾਜ ਦੀ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਹੁੰਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ

 

ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਦੁਨੀਆ ਅਨਾਜ ਦੇ ਸੰਕਟ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੀ ਹੈ ਉਥੇ ਹੀ ਉਚਿਤ ਰਖਰਖਾਵ ਦੀ ਕਮੀ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਦਾ ਅਨਾਜ ਸਾਲਾਨਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ| ਅਨਾਜ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਬਰਬਾਦੀ ਦੇ ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੀਂ ਹੀ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਦਿੱਤੇ ਹਨ| ਅਨਾਜ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਉੱਤੇ ਚਿੰਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਿਆਂ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦਾਲਾਂ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਦੀ ਤਕਨੀਕੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ|
ਖੇਤੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਪਹਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਹੁਣੇ ਅਸੀਂ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਫਾਇਦੇ ਦਾ ਸੌਦਾ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਪਾਏ ਹਨ| ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਯਤਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਕਤਰਫਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ| ਕਦੇ ਅਸੀਂ ਸੋਚਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਯਤਨ ਦਾ ਫ਼ਾਇਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅਸੀਂ ਦੂਜੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੋਚੀਏ| ਅਨਾਜ ਦੀ ਕਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਜਿਆਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਲੱਗਦੇ ਹਾਂ| ਪੰਜ ਸਿਤਾਰਾ ਹੋਟਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦਨ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਉਪਾਅ ਲੱਭੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਉਤਪਾਦਨ ਵਧਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਤਪਾਦਕ ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਉਸਦਾ ਪੂਰਾ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਮਿਲੇ, ਕਿਸਾਨ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਿਤ ਹੋਣ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਸਮਾਂ ਰਹਿੰਦੇ ਨਹੀਂ ਸੋਚ ਪਾਉਂਦੇ, ਕਿਸਾਨ ਵਿਚਾਰਾ ਜਿਆਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਮੁੱਲ ਉੱਤੇ ਵੇਚਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਏਜੇਂਸੀ ਵੱਲ ਤੱਕਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ| ਖਰੀਦ ਕੇਂਦਰ ਉੱਤੇ ਧੱਕੇ ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਸੀਨੇ ਦੀ ਕਮਾਈ ਦਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਮੁੱਲ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ| ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਜਿਸ ਆਮ ਆਦਮੀ ਲਈ ਇੰਨਾ ਅਨਾਜ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਉਹ ਵੀ ਉਸਦਾ ਫ਼ਾਇਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਉਂਦਾ| ਉਸਨੂੰ ਲੈ ਦੇ ਕੇ ਇਹ ਅਨਾਜ ਜਨਤਕ ਵੰਡ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਤਹਿਤ ਹੀ ਲੈਣਾ ਹੈ| ਜੇਕਰ ਅਨਾਜ ਨੂੰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਗੁਦਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜਗ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ ਤਾਂ ਖੁੱਲੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਇਹ ਅਨਾਜ ਹਨੇਰੀ-ਵਰਖਾ ਦੀ ਭੇਂਟ ਚੜ੍ਹ ਜਾਵੇਗਾ, ਚੂਹੇ ਕੀਟਕਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਆਵੇਗਾ, ਫਿਰ ਇਸ ਅਨਾਜ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਵੀ ਮਜਬੂਰੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਪੀਡੀਐਸ ਵਿੱਚ ਖਪਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇਗੀ| ਲੋੜੀਂਦੀ ਭੰਡਾਰਣ ਸਮਰੱਥਾ ਨਾ ਹੋਣ ਤੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਾਲ ਭਰ ਤੱਕ ਦੋ ਵਕਤ ਦੀ ਰੋਟੀ ਦੇਣ ਜਿੰਨਾ ਤਾਂ ਅਨਾਜ ਖ਼ਰਾਬ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ|
ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਹੁਣ ਭੰਡਾਰਣ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜੀ ਲਿਆਉਣੀ ਪਵੇਗੀ| ਮਨਰੇਗਾ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗੁਦਾਮ ਬਣਾਉਣ ਉੱਤੇ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ| ਜੇਕਰ ਸਹਿਕਾਰੀ
ਕਮੇਟੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਸੌ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਅਨੁਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਵੀ ਸਰਕਾਰ ਗੁਦਾਮ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਫਾਇਦੇ ਦਾ ਸੌਦਾ ਹੀ ਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ| ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਇਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰ ਯਤਨ ਕਰਨੇ ਪੈਣਗੇ| ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਹਰ ਸਾਲ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੰਡਾਰਣ ਸਮਰੱਥਾ ਨਾਲ ਜੂਝਦੇ ਰਹਾਂਗੇ ਅਨਾਜ ਬਰਬਾਦ ਹੁੰਦਾ ਰਹੇਗਾ| ਸਰਕਾਰ ਇਹ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਨਾਜਾਂ ਦੀ ਸਭਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਰਬਾਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਖਰੀਦ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ| ਯੋਜਾਨਾਬੱਧ ਖਰੀਦ ਦੀ ਕਮੀ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਤੇ ਭੰਡਾਰਣ ਨਾ ਹੋਣ, ਗੁਦਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜਗ੍ਹਾ ਨਾ ਹੋਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨਾਂ ਨਾਲ ਹਜਾਰਾਂ ਟਨ ਅਨਾਜ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ, ਮੰਡੀਆਂ, ਖਰੀਦ ਕੇਂਦਰਾਂ ਉੱਤੇ ਖੁੱਲੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ-ਰੱਖੇ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ|
ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮੰਤਰਾਲਾ ਦੇ ਕੋਲ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਸੁਭਾਵਿਕ ਅੰਕੜੇ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਖਰੀਦ ਦੇ ਟੀਚਿਆਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਨਿਯੋਜਿਤ ਕਾਰਜਯੋਜਨਾ ਨਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਅਨਾਜ ਦੀ ਖਰਾਬੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ| ਇਹ ਪਤਾ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਮਈ-ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸੂਨ ਦਸਤਕ
ਦੇਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਖਰੀਦੇ ਗਏ ਅਨਾਜ ਨੂੰ ਲਾਵਰਿਸ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਰੀਦ ਕੇਂਦਰਾਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਹਨ੍ਹੇਰੀ ਅਤੇ ਬਰਸਾਤ ਵਿੱਚ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਣ ਲਈ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ
ਫੇਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ| ਹੋਣਾ ਇਹ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਰੂਰਤਮੰਦ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਜਰੂਰਤਾਂ ਅਤੇ ਨਿਰਯਾਤ ਕਰਕੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਕਰੰਸੀ ਅਰਜਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇਸਦਾ ਰੱਖ-ਰਖਾਓ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ| ਨਵੀਂ ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਮੰਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਵਕ ਵੱਧਦੇ ਹੀ ਕਣਕ ਦੇ ਭਾਅ ਘੱਟ ਹੋਣਗੇ, ਇਸ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ ਹੀ ਰਹੇਗਾ| ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਰਕਾਰੀ ਖਰੀਦ ਕੇਂਦਰਾਂ ਉੱਤੇ ਕਣਕ ਦੀ ਆਵਕ ਵਧੇਗੀ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪਹਿਲਾਂ ਕਣਕ ਦੀ ਖਰੀਦ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖਰੀਦੀ ਗਈ ਕਣਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨਾਜਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਣ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਯਕੀਨੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ| ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਮੱਸਿਆ ਨਾਲ ਦੋ ਚਾਰ ਨਾ ਹੋਣਾ ਪਏ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕੇ|
ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਫਸਲ ਕੱਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵੱਲ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਪਵੇਗਾ| ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਨਾਲ
ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨਾਲ ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਾਰਜ ਆਸਾਨ ਹੋਇਆ ਹੈ ਉਥੇ ਹੀ ਫਸਲ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਵੀ ਜਿਆਦਾ ਹੋਣ ਲੱਗੀ ਹੈ| ਫਸਲ ਤਿਆਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕਿਸਾਨ ਦੇ ਘਰ ਜਾਂ ਮੰਡੀ ਤੱਕ ਜਾਣ ਤੱਕ ਦੀ ਮਿਆਦ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਦੇ ਉਪਾਅ ਵੀ ਲੱਭਣੇ ਪੈਣਗੇ| ਮੰਡੀ ਜਾਂ ਖਰੀਦ ਕੇਂਦਰ ਉੱਤੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਅਨਾਜ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਰਖਰਖਾਵ ਉੱਤੇ ਵੀ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਪਵੇਗਾ| ਇਸ ਸਭ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਅਨਾਜ ਦੇ ਮੁੱਲ ਸੰਵਰਧਨ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਿਤ ਕਰਣਾ ਪਵੇਗਾ| ਫੂਡ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਰਫ਼ਤਾਰ ਦੇਣੀ ਪਵੇਗੀ| ਅਖੀਰ ਇੱਕ ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਦਾ ਅਨਾਜ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਸਿੱਧਾ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਕਮਾਈ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ| ਸਰਕਾਰ ਅਖੀਰ ਅਰਬਾਂ ਰੁਪਏ ਦੀ ਸਬਸਿਡੀ ਦੇ ਕੇ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਬੜਾਵਾ
ਦੇਣ, ਜਿਆਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਲਾਭਦਾਇਕਤਾ ਵਧਾਉਣ ਉੱਤੇ ਖਰਚ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਫ਼ਾਇਦਾ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਹੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ|
ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਲਈ ਗੰਭੀਰ ਚਿੰਤਨ ਕਰਕੇ ਹੱਲ ਲੱਭਣਾ ਪਵੇਗਾ|
ਡਾ. ਰਾਜੇਂਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸ਼ਰਮਾ

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *