ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਨਵੇਂ ਮਸਲੇ

ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਬਹਾਦਰੀ ਦਾ ਝੰਡਾ ਉਠਾ ਲਿਆ ਹੈ| ਉਹ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਅਕਬਰ ਤੋਂ ਹਾਰੇ ਨਹੀਂ ਸਨ| ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਹਲਦੀਘਾਟੀ ਦੀ ਜੰਗ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਗਲਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ| ਬਾਬਰ ਨੇ 1526 ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 15 ਹਜਾਰ ਦੀ ਫੌਜ ਦੇ ਨਾਲ ਪਾਨੀਪਤ ਦੀ ਜੰਗ ਲੜੀ ਅਤੇ ਜਿੱਤੀ| ਇੱਥੋਂ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ| ਹਲਦੀਘਾਟੀ ਦੀ ਜੰਗ ਬਾਬਰ ਦੇ ਪੋਤਰੇ ਅਕਬਰ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ| ਇਸ ਜੰਗ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵਿਵਾਦ ਖੜਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ| ਜੋ ਲੋਕ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਗਲਤ ਰੂਪ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਜਾਂ ਤਾਂ ਕੋਈ ਵਾਧੂ ਬਹਿਸ ਖੜੀ ਕਰਕੇ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਏਜੰਡਾ ਹੋਵੇ|
ਇਤਿਹਾਸ ਕਿਸ ਲਈ
ਏਜੰਡਾ ਤਾਂ ਇਹ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਜੋ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹੋਈਆਂ, ਉਹ ਕਿਹੜੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਯਕੀਨੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਕਿ ਹੁਣ ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਹੋਵੇ| ਸੋਚਣ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਸਾਡਾ ਸਮਾਜ ਜਾਤੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਨਾ ਵੰਡਿਆ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਕੀ ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ? ਰਾਬਰਟ ਕਲਾਇਵ ਨੇ ਸਿਰਫ 3 ਹਜਾਰ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੇ ਦਮ ਤੇ ਪਲਾਸੀ ਦੀ ਜੰਗ ਜਿੱਤ ਲਈ|     ਕਿਵੇਂ ਜਿੱਤੀ, ਕਿਉਂ ਜਿੱਤੀ, ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ| ਕੌਣ ਜਿੱਤਿਆ, ਇਸ ਤੇ ਬਵਾਲ ਕਰਨ ਦਾ ਕੀ ਫਾਇਦਾ? ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਲੇਖਾ- ਜੋਖਾ ਅਸੀਂ ਇਸ ਲਈ ਰੱਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਉਸ ਤੋਂ ਕੁੱਝ ਸਿੱਖ ਸਕੀਏ| ਇਹ ਸਿਰਫ ਅਧਿਐਨ-ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਗਲਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ, ਸਿੱਖਣ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਲਈ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ|
ਜਿਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਮੌਸਮ ਹੋਣ, ਉਪਜਾਊ ਜ਼ਮੀਨ ਹੋਵੇ, ਇੰਨਾ ਪੁਰਾਣਾ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਆਰਥਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਅਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਿੱਛੇ ਕਿਉਂ ਹਨ? ਜਾਪਾਨ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਲਗਭਗ 80 ਫ਼ੀਸਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਕੰਕਰੀਲੀ-ਪਥਰੀਲੀ ਹੈ, ਜੋ ਭੂਚਾਲ ਅਤੇ ਸੁਨਾਮੀ ਵਰਗੀਆਂ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫਤਾਂ ਲਈ ਅਭਿਸ਼ਪਤ ਹੈ| ਉਹ ਇੰਨਾ ਅੱਗੇ ਕਿਵੇਂ ਨਿਕਲ ਗਿਆ? ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਪਰਿਪੇਖ ਵਿੱਚ ਅਤੀਤ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ| ਤਥਾਕਥਿਤ ਵਾਮਪੰਥੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਵੀ ਆਰਥਿਕ     ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਰਹਿ ਗਏ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਹਾਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮੂਲ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸਮਾਜਿਕ ਰਿਹਾ ਹੈ|
ਰਾਬਰਟ ਕਲਾਇਵ
ਕਲਾਇਵ ਜਦੋਂ ਆਪਣੀ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਫੌਜ ਲੈ ਕੇ ਕਲਕੱਤਾ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤਟ ਤੋਂ ਮੁਰਸ਼ੀਦਾਬਾਦ ਵੱਲ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਡਰ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਜੇਕਰ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪੱਥਰ ਵੀ ਉਠਾ ਲਏ ਤਾਂ ਉਹ ਚਟਨੀ ਹੋ ਜਾਣਗੇ| ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਇਨਾਂ ਤੱਕ ਸਿਮਟ ਗਏ ਕਿ ਸਿਰਾਜੁੱਦੌਲਾ ਦੀ ਫੌਜ ਵੱਡੀ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਹਾਰ ਹੋਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੀਰ ਜਾਫਰ ਨੇ ਧੋਖਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ| ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਹਰ ਹਾਰ  ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁੱਝ ਨਾ ਕੁੱਝ ਕਾਰਨ ਲੱਭੇ ਹਨ| ਕਦੇ ਹਾਥੀ ਧੋਖਾ ਦੇ ਗਏ, ਕਦੇ ਔਜਾਰ ਬੇਕਾਰ ਸਨ, ਕਦੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਵਿਕ ਗਏ| ਕਲਾਇਵ ਜਿਸ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਗੁਜਰਿਆ, ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹਜਾਰਾਂ-ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ ਤਮਾਸ਼ਬੀਨ ਬਣੇ ਰਹੇ| ਜੇਕਰ ਉਹ ਬੰਗਾਲੀ ਜਾਂ ਭਾਰਤੀ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਕੋਈ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸੋਚਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਅਜਿਹਾ ਦੁੱਸਾਹਸ ਕਰ ਵੀ ਲੈਂਦਾ ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਭੁਰਤਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ|
ਗੱਲ ਇਹੀ ਸੀ ਕਿ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਲੋਕ ਮਿਲੇ ਉਹ ਨਾਈ, ਧੋਬੀ, ਘੁਮਿਆਰ, ਸੂਦ, ਚੰਡਾਲ, ਤਰਖਾਨ, ਮੋਚੀ, ਹੇਲਾ, ਮੁਖਰਜੀ, ਬਨਰਜੀ, ਚਟਰਜੀ ਆਦਿ ਸਨ| ਨਾਈ ਵਾਲ ਕੱਟਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗਿਆ ਸੀ, ਧੋਬੀ ਕੱਪੜਾ ਧੋਣ ਵਿੱਚ| ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਪਾਰਕ ਧਰਮ ਨਿਭਾਉਣੇ ਸਨ| ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਭਾਵਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ? ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਕਲਾਇਵ ਜਾਂ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਅਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਦਦ ਸਾਡੀ ਸਮਾਜਿਕ-ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਨੇ ਹੀ ਤਾਂ ਦਿੱਤੀ! ਹੈਰਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਰਾਜਾ-ਰਾਣੀ ਤੱਕ ਹੀ ਸਿਮਟੇ ਹੋਏ ਹਨ| ਜੰਗ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹਾਰ- ਜਿੱਤ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ|
60 ਅਤੇ 70 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਰਥਿਕ ਨਜਰੀਏ ਨਾਲ ਜਾਂਚ ਹੋਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ, ਪਰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਅਸੀਂ ਉਦੋਂ ਵੀ ਚੂਕਦੇ ਰਹੇ| ਇੱਕ ਵਾਰ ਅਲੀਗੜ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸੈਮੀਨਾਰ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸੱਦਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ| ਮਸ਼ਹੂਰ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਇਰਫਾਨ ਹਬੀਬ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ ਅਤੇ ਵਕਤ ਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਉੱਥੇ ਸੀ| ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ-ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਲੋਂ ਮੈਂ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀਸ਼ਾਸਤਰ ਤੇ ਲਿਖੀ ਅਜਿਹੀ ਇੱਕ ਵੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਅਸਲੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸਮਾਹਿਤ ਕਰਦੀ ਹੋਵੇ? ਉਸ ਤੋਂ 3 ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁਜੱਫਰਨਗਰ ਜਾਣਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਚਰਚਾ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲੀ ਸੀ ਕਿ ਮੁਸਲਿਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਜਿਹੀ ਕਈ ਜਾਤੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਂਗੜ, ਝੋਝਾ, ਤਿਆਗੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਆਦਿ, ਜੋ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ- ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ|
ਡਾਇਰ ਨੂੰ ਸਰੋਪਾ
ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਦਰੁਸਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਤਾਂ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ ਨਾ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ| ਜਲਿਆਂਵਾਲੇ ਬਾਗ ਕਾਂਡ ਦਾ ਹਤਿਆਰਾ ਜਨਰਲ ਡਾਇਰ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਇਸਦੀ ਜਾਂਚ – ਪੜਤਾਲ ਕੀਤੀ ਕਿ ਸਵਰਣਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਸਰੋਪਾ ਕਿਉਂ ਭੇਂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ? ਸਾਰੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਲਵਾਯੂ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਫੂਟ ਅਤੇ ਚਾਲ ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਕਾਰਨ ਗਿਣਾਈ ਗਏ, ਪਰ ਜੋ ਮੂਲ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਉਸ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਰਦਾ ਪਿਆ ਰਿਹਾ ਹੈ|
ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਤੱਕ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ ਕਰਦੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਕੀ ਬਾਹਰੀ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਲੋਕ ਗੋਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉੱਠਣਾ-ਬੈਠਣਾ, ਖਾਣਾ-ਪੀਣਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗਾਉਂਦੇ ਰਹੇ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਦਲਿਤਾਂ, ਪਿਛੜੀਆਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਭੇਦਭਾਵ ਕਰਦੇ ਰਹੇ| ਇਤਿਹਾਸ ਬਦਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਕਿ ਅਤੀਤ ਦੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਤੋਂ ਸਿਖ ਕੇ ਅਸੀਂ ਭਵਿੱਖ ਸੁਧਾਰੀਏ| ਅਤੀਤ ਵਿੱਚ ਜੋ ਹੋਇਆ, ਉਸਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਅਰਥਹੀਣ ਹੀ ਕਹਲਾਵੇਗੀ|
ਉਦਿਤ ਰਾਜ

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *