ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੀ ਪਹਿਲ


ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਖੁੱਲੀ ਵਿਗਿਆਨ ਨੀਤੀ ਦੇ ਤਹਿਤ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਸ਼ੋਧਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਤਮਾਮ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਅੰਕੜੇ ਸਭ ਨੂੰ ਉਪਲਬੱਧ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਪਹਿਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮਕਸਦ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਕਰਨਾ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜੋ ਵੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੋ ਨਤੀਜੇ ਨਿਕਲ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ ਉਹ ਕੁੱਝ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਾ ਰਹਿ ਜਾਣ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਪਸੰਦ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਹਰ ਕੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਬਣਾ ਸਕੇ। ਹੁਣ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਭਤੋਂ ਚੰਗੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਗਿਆਨ ਪਤੱਰਕਾਵਾਂ ਕਾਫੀ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਹਨ। ਆਮ ਆਦਮੀਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਦੂਰ ਰਹੀ, ਵੱਡੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅਕਸਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੱਤਰਕਾਵਾਂ ਦਾ ਸਬਸਕਿ੍ਰਪਸ਼ਨ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੋਚਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਨਵੀਂ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਨੀਤੀ ਦੇ ਸਰੂਪ ਮੁਤਾਬਕ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਬਿਹਤਰ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤਿੰਨ-ਚਾਰ ਹਜਾਰ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਪੱਤਰਕਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕਠਾ ਸਬਸਕਰਿਪਸ਼ਨ ਲੈ ਲਵੇ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁਫਤ ਉਪਲੱਬਧ ਕਰਵਾਏ। ਇਸਦੇ ਲਈ ਸਾਲਾਨਾ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਹਜਾਰ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਕਰਨੇ ਪੈਣਗੇ, ਪਰ ਇਸਦੇ ਲਾਭਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਰਕਮ ਕੁੱਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਖੁੱਲੀ ਵਿਗਿਆਨ ਨੀਤੀ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਤੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੋਵੇਗੀ। ਪ੍ਰਸਥਾਪਨਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰੀ ਫਡਿੰਗ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਈ ਰਿਸਰਚਾਂ ਦਾ ਭਾਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਟੈਕਸਪੇਅਰਸ ਹੀ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੈਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਪੈਸੇ ਭਰਨ ਲਈ ਕਹਿਣਾ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ þ। ਲਿਹਾਜਾ ਸਰਕਾਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ੋਧਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁਫਤ ਉਪਲੱਬਧ ਕਰਵਾਈਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ।
ਇਸ ਨਵੀਂ ਨੀਤੀ ਦਾ ਸਰੂਪ ਇੱਕ ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਕਰਕੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਸੁਝਾਅ ਮੰਗੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤੱਕ ਜਰੂਰੀ ਸੰਸ਼ੋਧਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗੀ। ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਪਹਿਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਇਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦਮ ਵਧਾ ਕੇ ਹੋਰ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਸਮਾਜਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸਦੇ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਦਮ ਨਾਲ ਨਾ ਸਿਰਫ ਸਮਾਜ ਦੇ ਲੋਕੰਤਾਂਤਰਿਕ ਮਿਜਾਜ ਨੂੰ ਮਜਬੂਤੀ ਮਿਲੇਗੀ ਸਗੋਂ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਸੋਚ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਮਜਬੂਤ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸਮਝ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲੇਗੀ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨੀ ਨਜ਼ਰ ਸਿਰਫ ਲੈਬ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਰਿਸਰਚ ਕਰਨ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਹਰ ਸਮੇਂ, ਹਰ ਚੀਜ ਨੂੰ ਜਿਗਿਆਸਾ ਅਤੇ ਦਲੀਲ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਦੇਖਣਾ ਹੀ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਵਿਚਾਰ ਪੱਧਤੀ ਨੂੰ ਅਪਨਾਉਣਾ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਕਈ ਪਿੱਛੇ ਛੁੱਟ ਚੁੱਕੀਆਂ ਬਹਿਸਾਂ ਨਵੇਂ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਜਿੰਦਾ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਦਫਨ ਕੀਤੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਦੇ ਭੂਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਬਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਉਠਾਉਂਦੇ ਦਿਖ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੀ ਇਸ ਪਹਿਲ ਦੀ ਅਹਮਿਅਤ ਹੋਰ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਇਸ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਜਿੰਨੀ ਜਲਦੀ ਆਪਣੀ ਨੀਤੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾ ਸਕੇ, ਓਨਾ ਹੀ ਬਿਹਤਰ ਹੋਵੇਗਾ।
ਨੀਰਜ ਪਾਂਡੇ

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *