ਖਤਰੇ ਦੀ ਘੰਟੀ ਹੈ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਧਦਾ ਕੂੜੇ ਦਾ ਢੇਰ

ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਸਾਲ 2047 ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੂੜੇ ਦਾ ‘ਉਤਪਾਦਨ’ ਪੰਜ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਜਾਵੇਗਾ| ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡਾ ਦੇਸ਼ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕੂੜੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਉਤਪਾਦਕ ਬਨਣ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਇਹ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਹੈ, ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਕੂੜਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ| ਇੰਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਾਡੇ ਇੱਥੇ ਰਵਾਇਤੀ ਤਰਲ ਅਤੇ ਠੋਸ ਕੂੜੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪਲਾਸਟਿਕ ਕੂੜਾ ਅਤੇ ਈ-ਕੂੜਾ ਵੀ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਬਣ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ| ਸਾਡੇ ਇੱਥੇ ਨਾ ਸਿਰਫ ਘਰੇਲੂ ਕੂੜਾ ਬਲਕਿ ਉਦਯੋਗਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੁੰਹਦ ਵੀ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ| ਦੇਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਨਗਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਛੋਟੇ – ਛੋਟੇ ਕਸਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੂੜੇ ਦੇ ਪਹਾੜ ਖੜੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ| ਤਰਲ ਕੂੜਾ ਜਲ- ਸਰੋਤਾਂ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਠੋਸ ਰਹਿੰਦ-ਖੁੰਹਦ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਦੁਰਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ|
ਕੂੜਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੀ ਅਸੰਤੋਸ਼ਜਨਕ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਚਾਰ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਕੇਂਦਰੀ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕੰਟਰੋਲ ਬੋਰਡ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਿਆ ਸੀ| ਇਹਨਾਂ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਭਾਰਤ ਹਰ ਸਾਲ ਛੇ ਕਰੋੜ ਟਨ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੂੜੇ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ| ਨਾਲ ਹੀ, ਦਿਨੋਂ ਦਿਨ ਇਹ ਮਾਤਰਾ ਵੱਧਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ| ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਨਗਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੂੜੇ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ| ਇਸ ਛੇ ਕਰੋੜ ਟਨ ਕੂੜੇ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਟਨ ਕੂੜਾ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਦਿੱਲੀ, ਮੁੰਬਈ, ਚੇਨਈ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਕੋਲਕਾਤਾ ਅਤੇ ਬੈਂਗਲੁਰੁ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨਗਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ| ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਰਾਜਧਾਨੀ ਮੁੰਬਈ ਤਾਂ ਕੂੜਾ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਸਭਤੋਂ ਅੱਵਲ ਹੈ| ਤਕਰੀਬਨ 6, 500 ਮੀਟਰਿਕ ਟਨ ਕੂੜਾ ਰੋਜ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਮੁੰਬਈ| ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਿੱਲੀ ਤਾਂ ਰੋਜਾਨਾ 9000 ਮੀਟਰਿਕ ਟਨ ਕੂੜਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰਦੀ ਹੈ|
ਕੇਂਦਰੀ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕੰਟਰੋਲ ਬੋਰਡ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਹਰ ਸਾਲ ਚੇਨਈ ਸ਼ਹਿਰ 16 ਲੱਖ ਟਨ ਅਤੇ ਕੋਲਕਾਤਾ 11 ਲੱਖ ਟਨ ਕੂੜੇ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰਦੇ ਹਨ| ਉਥੇ ਹੀ ਹੈਦਰਾਬਾਦ 14 ਲੱਖ ਟਨ ਕੂੜਾ ਹਰ ਸਾਲ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ| ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਚਿੰਤਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ| ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਦੋਂ ਜਦੋਂ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਵੀ ਕੂੜਾ ਨਿਸਤਾਰਣ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਵਿਵਸਥਾ ਨਹੀਂ ਹੈ| ਸਫਾਈ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਾ ਭਾਵ ਗਾਇਬ ਹੈ| ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹੋ ਰਹੇ ਇਹ ਕੂੜੇ ਦੇ ਪਹਾੜ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਗੰਭੀਰ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ| ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੂੜੇ ਦਾ ਨਿਸਤਾਰਣ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ| ਇਹੀ ਵਜ੍ਹਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਇੱਥੇ ਸਫਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਜਿਆਦਾ ਜਰੂਰੀ ਕੰਮ ਕੂੜਾ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਹੈ | ਪਰੰਤੂ ਬਦਲਦੀ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਕੂੜਾ ਉਤਪਾਦਨ ਵੱਧ ਹੀ ਰਿਹਾ ਹੈ| ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਬੀਤੇ ਕੁੱਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਆਮ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਵਧਿਆ ਹੈ| ਰਵਾਇਤੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੁੱਟਿਆ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਸਾਮਾਨਾਂ ਦਾ ਢੇਰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਦੇ ਬਦਲਾਓ ਨੇ ਵੀ ਕੂੜਾ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਜੱਮ ਕੇ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਹੈ| ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪੱਧਰ ਤੇ ਵੱਧਦੇ ਕੂੜੇ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਵੱਛ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੂੜੇ ਦਾ ਠੀਕ ਨਿਸਤਾਰਣ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕੂੜੇ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ| ਇਸਦੇ ਲਈ ਆਮਜਨ ਦਾ ਸੁਚੇਤ ਹੋਣਾ ਵੀ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਸਾਰਥਕ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਵੀ| ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਇਹ ਸੋਚਣ-ਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅੱਜ ਕੂੜੇ ਦੇ ਢੇਰ ਤੇ ਬੈਠੇ ਹਨ| ਇਸਦੇ ਚਲਦੇ ਅਣਗਿਣਤ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਜਨਮ ਲੈ ਰਹੀਆਂ ਹਨ| ਇਕੱਲੇ ਉਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹਰ ਸਾਲ 42 ਲੱਖ ਟਨ ਕੂੜੇ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ| ਸਾਲ 2014 – 15 ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 514 ਲੱਖ ਟਨ ਠੋਸ ਕੂੜਾ ਨਿਕਲਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਇਕੱਠੇ 91 ਫ਼ੀਸਦੀ ਕੂੜੇ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ 27 ਫ਼ੀਸਦੀ ਦਾ ਹੀ ਨਿਪਟਾਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਿਆ, ਬਾਕੀ 73 ਫ਼ੀਸਦੀ ਨੂੰ ਡੰਪਿੰਗ ਸਾਇਟਸ ਵਿੱਚ ਦਬਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ| ਇਹ ਕੂੜੇ ਦੇ ਨਿਪਟਾਰੇ ਦੀ ਉਚਿਤ ਵਿਵਸਥਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਪਾਲੀਥੀਨ ਕੂੜੇ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣਾ ਨਾ ਸਿਰਫ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਬਲਕਿ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦਾ ਵੀ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਹੈ| ਕੂੜੇ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਕਦੇ ਲੱਗਣ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਵੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ| ਅੱਗ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜਹਰੀਲੀ ਗੈਸਾਂ ਵੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ| ਇਹੀ ਵਜ੍ਹਾ ਹੈ ਕਿ ਕੂੜਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸੁਪ੍ਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੀ ਟਿੱਪਣੀ ਵੀ ਆ ਚੁੱਕੀ ਹੈ| ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਠੋਸ ਕੂੜਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸਬੰਧੀ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਨਾ ਕਰਨ ਤੇ ਘੋਰ ਇਤਰਾਜ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਇਹ ਕਹਿ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਕਿ ‘ਇੱਕ ਦਿਨ ਭਾਰਤ ਕੂੜੇ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਦਬ ਜਾਵੇਗਾ| ‘ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਦੇਖੋ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਨਗਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਕਰੀਬ 40 ਫੀਸਦੀ ਆਬਾਦੀ ਕੂੜੇ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਮਲੀਨ ਬਸਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜਿੰਦਗੀ ਬਸਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਣਗਿਣਤ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਫੈਲਣ ਦੀ ਮੁਫੀਦ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ| ਆਸਪਾਸ ਫੈਲੇ ਕੂੜੇ ਦੇ ਕਾਰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਨਾ ਸ਼ੁੱਧ ਹਵਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ| ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਬਿਹਤਰ ਜਿੰਦਗੀ ਦੀ ਚਾਹਤ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਤਕਲੀਫਦੇਹ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ|
ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੂੜੇ ਦਾ ਰੋਜਾਨਾ ਵੱਧਦੇ ਜਾਣਾ ਅਤੇ ਨਿਸਤਾਰਣ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਹੁਣ ਇੱਕ ਸੰਸਾਰਿਕ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ| ਪਰ ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਤਾਂ ਇਹ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ | ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਚੋਟ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਉਤੇ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ| ਵਿਚਾਰਯੋਗ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਇੱਥੇ ਦੀ ਸਿਹਤ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਵੀ ਓਨੀ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਨਹੀਂ ਹਨ ਜਿੰਨੀਆਂ ਕਿ ਵਿਕਸਿਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ| ਕੂੜੇ ਦਾ ਉਚਿਤ ਨਿਸਤਾਰਣ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਚਲਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੇ ਬਦਲਾਓ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕੁਦਰਤੀ ਪ੍ਰਕੋਪਾਂ ਦਾ ਦੰਸ਼ ਝੱਲਣਾ ਵੀ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਨਿਅਤੀ ਬਣਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ| ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜੋ ਹਾਲਾਤ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਖਤਰੇ ਦੀ ਘੰਟੀ ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ| ਕੁੱਝ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਈਆਂ ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ, ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੀ ਵਿਕਾਸ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਕਲਨ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ| ਇਹਨਾਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਫ਼ – ਸਫਾਈ ਦੀ ਸੂਹਲ ਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਕਮੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ|
ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਕੂੜੇ ਦੀ ਇਹ ਵੱਧਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨੁਕਸਾਨ ਹੀ ਪਹੁੰਚਾ ਰਹੀ ਹੈ| ਇਸ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਹਰ ਸਾਲ ਸਕਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦ ਦਾ ਕਰੀਬ ਸਾੜ੍ਹੇ ਛੇ ਫੀਸਦ ਗਵਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ| ਜਦੋਂ ਕਿ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੋਚਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੂੜਾ ਨਿਸਤਾਰਣ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਰੋਜਗਾਰ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ| ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਧਨਹਾਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕੂੜੇ ਦੀ ਇਸ ਵਿਆਪਕ ਸਮੱਸਿਆ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਬੇਜੋੜ ਜਨਹਾਨੀ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ| ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਲੋਕ ਕੂੜੇ ਨਾਲ ਵੱਧ ਰਹੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਚਲਦੇ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬੇਵਕਤ ਮੌਤ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ| ਇੰਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਹੁਣ ਇਹ ਕੂੜੇ ਦੇ ਪਹਾੜ ਦੁਰਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਕਾਰਨ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ| ਗੁਜ਼ਰੇ ਸਾਲ ਹੀ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਗਾਜੀਪੁਰ ਦੇ ਕੋਲ ਧਮਾਕੇ ਦੇ ਨਾਲ ਕੂੜੇ ਦਾ ਪਹਾੜ ਢਹਿਣ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਤੋਂ ਗੁਜਰ ਰਹੇ ਦੋ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਉਸਦੇ ਹੇਠਾਂ ਦਬ ਜਾਣ ਨਾਲ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ| ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੂੜੇ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਉਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ – ਬਹੁਤ ਚਰਚਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਲੱਗਣ ਲਗਾ ਕਿ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨਾਲ ਨਿਪਟਨ ਦੀ ਕਾਰਗਰ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਈ ਠੋਸ ਪਹਿਲ ਹੋਵੇਗੀ| ਪਰੰਤੂ ਕਿਤੇ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ , ਸਭ ਕੁੱਝ ਬਦਸਤੂਰ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ| ਜਨਤਕ ਸਫਾਈ ਸਾਡੇ ਸਿਹਤ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਅਹਿਮ ਪਹਿਲੂ ਹੈ| ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਨਾਗਰਿਕ ਨੂੰ ਇਹ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰੀ ਲੈਣੀ ਪਵੇਗੀ ਕਿ ਉਹ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਕੂੜਾ ਪੈਦਾ ਕਰੇ| ਗੰਦਗੀ ਫੈਲਾਉਣ ਅਤੇ ਜਮਾਂ ਕਰਨ ਦੇ ਸਾਡੇ ਰਵੈਈਏ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਓ ਆਏ, ਤਾਂ ਕਿ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਕੂੜੇ ਦੇ ਢੇਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲਨ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ| ਰਹਿੰਦ-ਖੁੰਹਦ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਘੱਟ ਕਰਕੇ ਹੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਕੁਦਰਤੀ ਸਵਰੂਪ ਬਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ| ਵਰਨਾ ਕੂੜੇ ਦੇ ਪਹਾੜ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਸਾਬਤ ਹੋਣਗੇ|
ਮੋਨਿਕਾ ਸ਼ਰਮਾ

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *