ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਉਦਯੋਗ ਲਈ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੀ ਲੋੜ

ਹਾਲ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ- ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ ਹੈ| ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਬੈਂਕ (ਨਾਬਾਰਡ) ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ (2016-17) ਇਸ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਕੁੱਝ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ| ਹਰ ਤੀਸਰੇ ਸਾਲ ਕਰਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਸਰਵੇ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤੀਹਰ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਔਸਤ ਕਮਾਈ ਹੁਣ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੈਨਿਕ ਮਜਦੂਰੀ ਨਾਲ ਹੋਣ ਲੱਗੀ ਹੈ| ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਪੇਂਡੂ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਔਸਤ ਸਾਲਾਨਾ ਕਮਾਈ 1,07,172 ਰੁਪਏ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਗੈਰ -ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਪੇਂਡੂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਔਸਤ ਸਾਲਾਨਾ ਕਮਾਈ 87,228 ਰੁਪਏ ਹੈ| ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਮਾਸਿਕ ਆਮਦਨੀ ਦਾ 19 ਫੀਸਦੀ ਹਿੱਸਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ ਔਸਤ ਆਮਦਨੀ ਵਿੱਚ ਦੈਨਿਕ ਮਜਦੂਰੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ 40 ਫੀਸਦੀ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਹੈ| 87 ਫੀਸਦੀ ਪੇਂਡੂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਮੋਬਾਇਲ ਆ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ 88.1 ਫੀਸਦੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਬਚਤ ਖਾਤੇ ਹਨ| 58 ਫੀਸਦੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਅੱਜ ਟੀਵੀ ਹੈ ਉਥੇ ਹੀ 34 ਫੀਸਦੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਅਤੇ 3 ਫੀਸਦੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਕਾਰ ਹੈ| ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 2 ਫੀਸਦੀ ਪਰਿਵਾਰ ਲੈਪਟਾਪ ਅਤੇ ਏਸੀ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹਨ| ਖੇਤੀ-ਕਿਸਾਨੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ 26 ਫੀਸਦੀ ਅਤੇ ਗੈਰ – ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੇਤਰ ਦੇ 25 ਫੀਸਦੀ ਪਰਿਵਾਰ ਬੀਮੇ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਹਨ| ਪੈਂਸ਼ਨ ਯੋਜਨਾ ਸਿਰਫ 20.1 ਫੀਸਦੀ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੇ ਲਈ ਹੈ ਉੱਥੇ ਹੀ ਸਿਰਫ 18. 9 ਫੀਸਦੀ ਗੈਰ ਖੇਤੀਹਰ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਪੈਂਸ਼ਨ ਯੋਜਨਾ ਹੈ| ਇਸ ਸਰਵੇਖਣ ਉਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਕੁੱਝ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੇ ਸਵਾਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ| ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਰਵੇ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਬਦਲ ਕੇ ਅੰਕੜੇ ਜੋੜੇ ਗਏ ਹਨ| 2012-13 ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਐਨਐਸਐਸਓ ਜਾਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਪਲ ਸਰਵੇ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ ਉਦੋਂ ਉਸ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਕੇਵਲ ਖੇਤੀ ਤੋਂ 3000 ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਦੀ ਆਮਦਨੀ ਮਿਲਦੀ ਹੋਵੇ| ਉਥੇ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਤੁਲਣਾ 2015-16 ਦੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਤੋਂ 5000 ਕਮਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ| ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਵਾਰ ਆਮਦਨੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਿੱਖ ਰਹੀ ਹੈ| ਬਹਿਰਹਾਲ ਇਹ ਸਰਵੇ ਕਈ ਪੱਧਰਾਂ ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ| ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰ ਦੇ 47 ਫੀਸਦੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਉਤੇ ਕਰਜ ਦਾ ਬੋਝ ਹੈ| ਸਾਫ ਹੈ ਖੇਤੀ ਤੋਂ ਲੋੜੀਂਦਾ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਹੋ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈ| ਇਹੀ ਵਜ੍ਹਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮਜਦੂਰੀ ਵੀ ਕਰਨੀ ਪੈ ਰਹੀ ਹੈ| ਦੂਜੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਮਾਈ ਦਾ ਪੱਧਰ ਵੀ ਅਸਮਾਨ ਹੈ| ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਔਸਤ ਕਮਾਈ 16, 020 ਰੁਪਏ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਆਂਧ੍ਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸਿਰਫ਼ 5, 842 ਰੁਪਏ| ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਮਾਈ ਵੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਕਮਾਈ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਹੈ| ਜਾਹਿਰ ਹੈ ਕਿ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆਈ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਸੀਮਿਤ ਹੈ| ਇਸਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸਮਾਨ ਰੂਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਾਰ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ| ਭੂ-ਮੰਡਲੀਕਰਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਰਾ ਧਿਆਨ ਵੱਡੇ ਉਦਯੋਗ-ਧੰਦਿਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਉਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ| ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਛੋਟੇ-ਮੋਟੇ ਉਦਯੋਗ ਕਮਜੋਰ ਪਏ ਹਨ| ਅੱਜ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਲਘੂ ਅਤੇ ਝੌਂਪੜੀ ਉਦਯੋਗਾਂ ਨੂੰ ਬੜਾਵਾ ਦੇਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਆਮਦਨੀ ਵੱਧ ਸਕੇ|
ਮੋਹਨਵੀਰ ਸਿੰਘ

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *