ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਭਾਰਤੀ ਅਰਥ-ਵਿਵਸਥਾ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ

ਇਸ ਸਾਲ ਵੀ ਮਾਨਸੂਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਜਬਰਦਸਤ ਉਤਾਰ – ਚੜਾਵ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ| ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ, ਉੜੀਸਾ ਆਦਿ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੜ੍ਹ ਵਰਗੀ ਹਾਲਤ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ ਹੈ| ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੀਂਹ ਦੇ ਕਾਰਨ ਖੇਤੀ- ਕਿਸਾਨੀ ਦਾ ਕੰਮ ਚੌਪਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ ਕੁੱਝ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਕੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਹੈ| ਹਾਲਾਂਕਿ, ਭਾਰਤ ਇੱਕ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਦੇਸ਼ ਹੈ| ਇਸ ਲਈ, ਕੁਦਰਤੀ ਆਫਤ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੁਆਵਜਾ ਦੇਣ ਦੇ ਨਿਯਮ ਹਨ, ਪਰ ਮੁਆਵਜੇ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਟਾਲ – ਮਟੋਲ ਕਰਦੀ ਹੈ| ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਤ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਣ ਤੇ ਕਿਸਾਨ ਆਤਮਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ| ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਆਂਧ੍ਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਆਦਿ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਬੀਤੇ ਮਹੀਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਕਰਜ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਆਤਮਹੱਤਿਆ ਕਰ ਲਈ ਹੈ|
ਭਾਰਤ ਦੀ 70 ਫੀਸਦੀ ਆਬਾਦੀ ਅੱਜ ਵੀ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ| ਪੇਂਡੂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੀ ਰੋਜਗਾਰ ਦਾ ਇੱਕਮਾਤਰ ਵਿਕਲਪ ਹੈ| ਝੌਂਪੜੀ ਉਦਯੋਗ ਦੀ ਕਮੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਿਰਭਰਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ| ਸੱਚ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਛਦਮ ਰੋਜਗਾਰ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ| ਇੱਕ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਕਈ ਲੋਕ ਮਿਲ ਕੇ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ| ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮਜਦੂਰ ਗੁਜਰ-ਬਸਰ ਤਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤ ਦੀ ਕਮੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਕੁਪੋਸ਼ਣ ਦੀ ਮਾਰ ਝੱਲਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਹਨ| ਖੇਤੀ – ਕਿਸਾਨੀ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਕਤ ਦੀ ਰੋਟੀ ਦਾ ਇੰਤਜਾਮ ਕਰਨਾ ਅੱਜ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ| ਖੇਤੀ-ਕਿਸਾਨੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਰੋਜ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿੱਤੀ ਮਦਦ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ| ਬੈਂਕ ਦੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਕਾਰਜ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਮਹਾਜਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ| ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਭਾਰਤੀ ਅਰਥ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਮਜਬੂਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਲਈ ਬੁਨਿਆਦੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ| ਇਸ ਲਈ, ਫਸਲ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਮਾਈ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ, ਭੂਮੀ ਸੁਧਾਰ, ਸਮੇਂਤੇ ਖਾਦ-ਬੀਜ ਦਾ ਇੰਤਜਾਮ, ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਜਾਂ ਰਿਆਇਤੀ ਦਰ ਤੇ ਡੀਜਲ ਦਾ ਇੰਤਜਾਮ, ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਨਜਦੀਕੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਨਾਲ ਸੜਕ ਜਾਂ ਰੇਲਮਾਰਗ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ, ਫਸਲਾਂ ਦਾ ਮੁੱਲ ਨਿਰਧਾਰਣ, ਅਨਾਜ ਖਰੀਦ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਦਾ ਮਿਆਰੀਕਰਨ, ਭੰਡਾਰਣ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀਆਂ ਬੇਨਿਯਮੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬਦਤਰ ਹੈ| ਦਰਅਸਲ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ-ਬਾੜੀ ਅੱਜ ਭਗਵਾਨ ਭਰੋਸੇ ਹੈ| ਪੇਂਡੂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਾਰਜ ਲਈ ਸਮੁੱਚੀ ਵਿਵਸਥਾ ਨਹੀਂ ਹੈ| ਮੁਢਲੇ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਕਮੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਖੇਤੀ – ਕਿਸਾਨੀ ਲਈ ਕੁਦਰਤ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਘੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਬੈਂਕਿੰਗ ਅਤੇ ਬੀਮਾ ਤੰਤਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ| ਕੁਦਰਤੀ ਆਫਤ ਦੀ ਪੁਨਰਾਵ੍ਰੱਤੀ ਦਾ ਹੋਣਾ ਅੱਜ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ|
ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਦੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੌਸਮ ਤੋਂ ਸੰਯਮਿਤ ਵਿਵਹਾਰ ਦੀ ਉਮੀਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ| ਇਸ ਲਈ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਭਰੋਸੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ| ਖੇਤੀ-ਕਿਸਾਨੀ ਦੀ ਬਦਹਾਲ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਹੈ ਕਿ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤਬਦੀਲੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ| ਮੁਆਵਜਾ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿਕਲਪਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣਾ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕਰਤੱਵ ਹੈ , ਪਰ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈ|
ਖੈਰ, ਇਸ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰਾਤਮਕ ਕਮਦਿਲੀਆਂ ਨੂੰ ਅਮਲੀਜਾਮਾ ਪੁਆਉਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ| ਨਾਲ ਹੀ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨੂੰ ਮੁਨਾਫੇ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਬਣਾਉਣਾ ਪਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਕਿ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਅਪਣਾ ਸਕਣ| ਇਸ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਕਰਨ ਲਈ ਫਸਲ ਦਾ ਮੁੱਲ ਨਿਰਧਾਰਣ, ਭੰਡਾਰਣ, ਮੁਢਲੇ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਮਜਬੂਤ, ਅਨਾਜ ਖਰੀਦ ਨੀਤੀ, ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦਾ ਇੰਤਜਾਮ ਆਦਿ ਯਕੀਨੀ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ| ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀਆਂ ਜਰੂਰਤਾਂ ਦੇ ਅਨਸਾਰ ਬਣਾਉਣਾ ਪਵੇਗਾ| ਇਸ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਅਤੇ ਬਿਚੌਲਿਏ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਸੀਮਿਤ ਕਰਣਾ ਪਵੇਗਾ| ਨਾਲ ਹੀ, ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣੀ ਪਵੇਗੀ|
ਜਾਹਿਰ ਹੈ, ਉਪਰੋਕਤ ਕਾਰਣਾਂ ਕਰਕੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਫਸਲ ਦੀ ਠੀਕ ਕੀਮਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਪਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਕਾਰਨ ਮਹਿੰਗਾਈ ਅਕਸਰ ਬੇਲਗਾਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ| ਖ਼ੈਰ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਭਲਾ ਅਤੇ ਮਹਿੰਗਾਈ ਤੇ ਕਾਬੂ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਤੇ ਮਦਦ ਉਪਲੱਬਧ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇ| ਇਸ ਆਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਤੱਤਕਾਲ ਮਦਦ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ|
ਸੋਨਲ ਛਾਇਆ

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *