ਗਰੀਬ ਮਜਦੂਰਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਕੌਣ?

ਜਦੋਂ ਵੀ ਅਜਿਹੀ ਖਬਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਸਾਡਾ ਦਿਲ ਦਹਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ| ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਮੋਤੀ ਨਗਰ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸੀਵਰੇਜ ਵਿੱਚ ਮੁਰੰਮਤ ਕਰਨ ਅੰਦਰ ਗਏ ਚਾਰ ਮਜਦੂਰਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਜੀਵਨ-ਮੌਤ ਦੇ ਵਿੱਚ ਝੂਲ ਰਿਹਾ ਹੈ| ਦੱਸਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਅੰਦਰ ਦੀ ਜਹਿਰੀਲੀ ਗੈਸ ਨਾਲ ਹੋਈ| ਇਹ ਸਮਝ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ ਕਿ ਵਾਰ -ਵਾਰ ਅਜਿਹੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸੀਵਰੇਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਉਤੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਮਤਲਬ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਵਚ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ| ਅਜੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਸਬੰਧਿਤ ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਤੋਂ ਇਹ ਸਫਾਈ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਾਂ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ? ਜੇਕਰ ਨਿਗਮ ਤੋਂ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਸਬੰਧਿਤ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਤਹਿਤ ਵਰਕਰਾਂ ਤੇ ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚੱਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ| ਜੇਕਰ ਸਥਾਨਕ ਪੱਧਰ ਉਤੇ ਨਿਜੀ ਲੋਕ ਕਰਵਾ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਚੰਦਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਜਦੂਰਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੱਕ ਰਾਹਤ ਰਾਸ਼ੀ ਪਹੁੰਚਾਈ ਜਾਵੇ |
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਲਤੀ ਇਹ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਾਰਡ ਮੈਂਬਰ ਜਾਂ ਨਿਗਮ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਸੂਚਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂ ਇਹ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੂਚਨਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਨਾ ਆਏ ਹੋਣ| ਕਾਰਨ ਜੋ ਹੋਵੇ ਨਤੀਜਾ ਤਾਂ ਉਹੀ ਹੈ| ਹਰ ਕੁੱਝ ਅੰਤਰਾਲ ਤੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਦਰਦਨਾਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਸ ਉਤੇ ਕੁੱਝ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਚਰਚਾ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਫਿਰ ਉਹੀ ਹਾਲਤ| ਅਦਾਲਤ ਦਾ ਸਪਸ਼ਟ ਆਦੇਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਬਿਨਾਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਸਤਰ ਦਿੱਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸੀਵਰੇਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨਹੀਂ ਉਤਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ| ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਕਿ ਨਿਗਮ ਦੇ ਕੋਲ ਅਜਿਹੇ ਵਸਤਰ ਨਾ ਹੋਣ| ਜੇ ਤਾਂ ਵਸਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਮਜਦੂਰਾਂ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾ ਪੁੱਜਣਾ ਅਪਰਾਧ ਹੈ| ਅਖੀਰ, ਜਦੋਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਅਜਿਹੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਉ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਆਮ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਇਸਦੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ| ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਗਰੀਬ ਹੁੰਦੇ ਹਨ| ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਰਾਜਨੀਤਕ ਹੰਗਾਮੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ| ਮੀਡੀਆ ਵੀ ਖਬਰ ਛਾਪ ਕੇ ਫਰਜ਼ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ| ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਮੁਆਵਜਾ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ| ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਮਜਦੂਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਚੱਲਦਾ| ਜੋ ਮੁਆਵਜਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੱਕ ਪੁੱਜਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ| ਜਰਾ ਸੋਚੋ ਕਿ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰ ਜਿਸਦਾ ਜੀਵਨ ਨਿਪਟਾਰਾ ਉਸ ਮਜਦੂਰ ਉਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਕੀ ਹਾਲਤ ਹੁੰਦੀ ਹੋਵੇਗੀ! ਕੀ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਹਾਲਤ ਦੁਰਕਾਰਦੀ ਨਹੀਂ?
ਵਿਸ਼ਾਲ ਜੋਸ਼ੀ

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *