ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦੀ ਸਫਾਈ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕਤਾ ਵੱਡੀ ਰੁਕਾਵਟ

ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਗੰਦਗੀ ਜਿਉਂ ਦੀ ਤਿਉਂ ਰਹਿਣ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਰਿਤ ਅਥਾਰਟੀ (ਐਨਜੀਟੀ) ਨੇ ਅਸੰਤੋਸ਼ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ| ਸੁਭਾਵਿਕ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਨਦੀ ਦੀ ਸਫਾਈ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅਰਬਾਂ ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਹੋ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਉਹ ਹੁਣ ਵੀ ਰੰਚ ਮਾਤਰ ਸਾਫ ਹੋ ਸਕੀ ਹੈ| ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਪਹਿਲ ਤੇ ਨਾਰਾਜਗੀ ਜਤਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਅਥਾਰਟੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹਾਲਾਤ ਖ਼ਰਾਬ ਸਨ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਦੀ ਸਫਾਈ ਲਈ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕਦੇ ਕੁੱਝ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ| ਸਾਫ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਝੂਠੇ ਸਾਬਤ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ| ਗੰਗਾ ਦੇ ਸਿਰਫ ਕੁੱਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਕਸ਼ਾ ਬਦਲ ਕਰਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਫਿਲਹਾਲ ਖੋਖਲਾ ਸਾਬਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ| ਜਦੋਂਕਿ 2014 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਸਦੀ ਖੇਤਰ ਵਾਰਾਣਸੀ ਤੋਂ ਗੰਗਾ ਦੀ ਸਫਾਈ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅਭਿਆਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ| ਇਸ ਲਈ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 20 ਹਜਾਰ ਕਰੋੜ ਦੀ ਭਾਰੀ ਰਾਸ਼ੀ ਵੀ ਵੰਡੀ| ਇਹ ਵੱਖ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਪੱਧਰ ਤੇ ਗੰਦਗੀ ਦਾ ਹਾਲ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਪੂਰੀ ਤੌਰ ਤੇ ਸਫਾਈ ਵਿੱਚ 40 ਤੋਂ 50 ਹਜਾਰ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਹੋਣਗੇ| ਇਸਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਉਦਯੋਗਾਂ, ਚਮੜਾ ਫੈਕਟਰੀਆਂ, ਗੰਦੀਆਂ ਨਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਸੀਵਰੇਜ ਦਾ ਪਾਣੀ ਰੋਜਾਨਾ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ| ਹਾਲਾਤ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਹਨ, ਇਹ ਇਸ ਪਵਿਤਰ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਣ ਵਾਲੇ ਕੂੜੇ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ|
ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ ਕਿ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਸ਼ਰਧਾ ਦਾ ਆਧਾਰ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਹਰ ਰੋਜ 2 ਕਰੋੜ 90 ਲੱਖ ਲੀਟਰ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਕੂੜਾ ਡਿੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ| ਸੱਚਮੁੱਚ ਇਹ ਗੰਭੀਰ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ| ਸਵਾਲ ਇਹੀ ਕਿ ਅਖੀਰ ਗੰਗਾ ਸਾਫ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਹੀ ਜਾਂ ਇਸਨੂੰ ਗੰਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਉਤੇ ਸਖਤੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ? ਠੀਕ ਹੈ, ਧਾਰਮਿਕਤਾ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਵੱਖ ਸਥਾਨ ਹੈ| ਨਿੱਤ ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਲੋਕ ਇਸ ਵਿੱਚ ਡੁਬਕੀ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ| ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਗੰਗਾ ਦੇ ਤਟ ਤੇ ਨਿਪਟਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ| ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਫਾਈ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਦਾ ਰੰਗ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਾੜਾ ਹੋਣਾ ਗੰਗਾ ਦੀ ਸਫਾਈ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰੋੜਾ ਹੈ| ਇਹੀ ਵਜ੍ਹਾ ਹੈ ਕਿ ਐਨਜੀਟੀ ਨੇ ਇਹ ਸਰਵੇ ਕਰਾਉਣ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਬਾਰੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕੀ ਰਾਏ ਹੈ? ਇਹ ਗੱਲ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਮੰਨਣੀ ਪਵੇਗੀ ਕਿ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਤਕਨੀਕ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਸਾਫ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ| ਸੀਵਰੇਜ ਸ਼ੋਧਨ ਪ੍ਰਯੋਜਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਘਾਟਾਂ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾ ਕੇ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨ ਲਾਇਕ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ| ਨਾਲ ਹੀ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਰਗਾ ਆਤਮਘਾਤੀ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਹੋਵੇਗਾ| ਗੰਗਾ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੰਜੀਵਨੀ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਸਾਫ ਰੱਖੋ|
ਤਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *