ਚੀਨ ਦੀ ਭਾਰਤ ਵਿਰੁੱਧ ਭੂਮਿਕਾ ਵਧੀ

ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਕਵਾਡ (ਚਜੁਰਗੁਟ)  ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ਾਂ-ਅਮਰੀਕਾ, ਜਾਪਾਨ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤ  ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ  ਮਾਇਕ ਪੋਂਪਿਓ ਨੇ ਚੀਨ  ਦੇ ਭਾਰਤ ਵਿਰੋਧੀ ਰਵਈਏ ਦੀ ਤਿੱਖੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ| ਪੋਂਪਿਓ ਦੇ ਬਿਆਨ  ਤੋਂ ਚਾਰ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਅਮਰੀਕੀ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਲਾਹਕਾਰ ਰਾਬਰਟ ਓ ਬਰਾਇਨ ਨੇ ਚੀਨ ਦੀ ਸਖਤ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਅਸਲੀ ਕੰਟਰੋਲ ਰੇਖਾ ਉੱਤੇ ਤਾਕਤ  ਦੇ ਬਲ ਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਦੀ ਚੀਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਉਸਦੀ ਵਿਸਤਾਰਵਾਦੀ ਆਕਰਾਮਕਤਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ| ਹੁਣ ਇਹ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਗੱਲਬਾਤ ਅਤੇ ਸਮਝੌਤੇ ਨਾਲ ਚੀਨ ਆਪਣਾ ਹਮਲਾਵਰ ਰੁਖ ਨਹੀਂ ਬਦਲਨ ਵਾਲਾ ਹੈ| ਪੋਂਪਿਓ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਇਨ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਚੀਨ ਦੀ ਚੁਣੌਤੀ ਦਾ ਸਾਮਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਫੌਜੀ-ਰਾਜਨੀਤਕ ਗੁਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ| ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ  ਦੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਤਾਂ ਇਹ ਆਮ ਰਾਏ ਹੈ ਕਿ ਚੀਨ ਦੇ  ਹਮਲਾਵਰ ਰੁਖ  ਦੇ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ  ਦੇ ਨਾਲ ਆਉਣਾ ਪਵੇਗਾ| ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਇੰਡੋ-ਪੈਸਿਫਿਕ ਨੀਤੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਤੱਤ ਵੀ ਇਹੀ ਹੈ |  ਹਾਲਾਂਕਿ ਹੁਣੇ ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਇੰਡੋ-ਪੈਸਿਫਿਕ ਨੀਤੀ  ਦੇ ਚੀਨ ਵਿਰੋਧੀ ਰੁਝਾਨ ਨੂੰ ਨਕਾਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ|  ਪਿਛਲੇ ਹਫਤੇ ਜਾਪਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਟੋਕਿਓ ਵਿੱਚ ਸੰਪੰਨ ਹੋਏ ਕਵਾਡ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਹੀ ਰੁਖ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ| ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ  ਐਸ. ਜੈਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਚੀਨ ਵਿਰੋਧੀ ਕੋਈ ਤਲਖੀ ਨਹੀਂ ਵਿਖਾਈ| ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਕਵਾਡ ਨੂੰ ਫੌਜੀ ਸਵਰੂਪ ਦੇਣ  ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਨਾ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੈ| 1962 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਤੇ ਚੀਨੀ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਹਿਰੂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਹੀ ਦੁਵਿਧਾ ਸੀ ਕਿ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਗੁਟਨਿਰਪੱਖਤਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਦਾ ਪਰਿਤਿਆਗ ਕਰਨ ਜਾਂ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਾਲੇ ਫੌਜੀ-ਰਾਜਨੀਤਕ ਗੁਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਜਾਣ| ਪੂਰਵੀ ਲੱਦਾਖ ਦੀ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੀ ਇਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਹੈ| ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਦੁਵਿਧਾ ਵੀ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਖੁਦ ਇੱਕ ਧਰੁਵ ਬਣੇ, ਬਹੁਧਰੁਵੀ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖੇ ਜਾਂ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਲੋਕਤਾਂਤਰਿਕ ਦੇਸ਼ਾਂ  ਦੇ ਗੁਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਜਾਵੇ| ਇਸ ਅੰਤਰਾਲ ਵਿੱਚ ਚੀਨ  ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਹ ਮੌਕਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਭਾਰਤ  ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੇ ਹਮਲਾਵਰ ਰਵਈਏ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਵ ਲਿਆਏ| ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਸਦੀ ਦਾ ਵੀ ਇਹੀ ਤਕਾਜਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਬੇਲੋੜੇ ਰੂਪ ਨਾਲ ਚੌਧਰਾਹਟ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕੇ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ|
ਰਮੇਸ਼ ਚੰਦ

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *