ਚੀਨ ਨਾਲ ਵੱਧਦਾ ਵਿਵਾਦ ਦੋਵਾਂ ਮੁਲਕਾਂ ਲਈ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ

ਚੀਨ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦੇਖਣ ਲਾਇਕ ਹੈ| ਉਹ ਫਿਰ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸੀਮਾ ਵਿਵਾਦ ਵਿੱਚ ਉਲਝਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ| ਚੀਨ ਨੂੰ ਤਕਲੀਫ ਇਸ ਲਈ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਨੇ ਡੋਕਲਾਮ ਵਿੱਚ ਸੜਕ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਉਸਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦਾ ਪੁਰਜੋਰ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ| ਦਰਅਸਲ ਡੋਕਲਾਮ ਉਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਚੀਨ, ਸਿੱਕਿਮ ਅਤੇ ਭੁਟਾਨ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ|  ਮਤਲਬ ਇਹ ਜਗ੍ਹਾ ਸਾਮਰਿਕ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ ਅਤਿ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੈ| ਚੀਨ ਦੇ ਹਮਲਾਵਰ ਰੁਖ਼ ਅਪਨਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਮੀਦ ਸੀ ਕਿ ਦਲਾਈ ਲਾਮਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਤਿੱਬਤੀ ਨਾਗਰਿਕ ਚੀਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣਗੇ  ਪਰ ਇਹ ਸਾਰੇ ਚੁਪ ਹਨ| ਨਾ ਦਲਾਈ ਲਾਮਾ ਬੋਲ ਰਹੇ ਹਨ,  ਨਾ ਹੀ ਗੱਲ-ਗੱਲ ਤੇ ਚੀਨੀ ਦੂਤਾਵਾਸ ਦੇ ਬਾਹਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤਿੱਬਤੀ ਭਾਈਚਾਰੇ  ਦੇ ਲੋਕ ਖੁੱਲ ਕੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ|  ਦੁਨੀਆ ਜਾਣਦੀ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਨੇ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਲਾਈ ਲਾਮਾ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ  ਹਜਾਰਾਂ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਇੱਥੇ ਸ਼ਰਨ ਦੇ ਕੇ ਚੀਨ ਨਾਲ ਸਥਾਈ ਪੰਗਾ ਲਿਆ ਹੈ|
ਦਲਾਈ ਲਾਮਾ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲੋੜੀਂਦਾ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਿਆ| ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਰਹਿ ਕੇ ਆਪਣੀ ਧਾਰਮਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਛੂਟ ਹੈ| ਬਿਹਤਰ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਉਹ ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਵਿਸਤਾਰਵਾਦੀ ਨੀਤੀਆਂ ਦੀ ਪੋਲ ਖੋਲ੍ਹਦੇ| ਪਰ ਉਹ ਚੁਪ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅਗਿਆਤਵਾਸ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ ਹੋਣ| ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਸ ਮੌਕੇ ਤੇ ਤਟਸਥ ਰਵੱਈਆ ਰੱਖਣਾ ਸਮਝ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ| ਸੰਭਵ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਰਣਨੀਤੀ  ਦੇ ਤਹਿਤ ਚੁਪ ਹੋਣ|
ਕੂਟਨੀਤੀ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼
ਨਹਿਰੂ  ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚਲੇ ਆ ਰਹੇ ਸਾਰੇ ਪੈਂਡਿੰਗ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਪੂਰੇ ਸਬਰ ਨਾਲ ਕੂਟਨੀਤਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਹੱਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗਿਆ ਹੈ| ਨਾਲ ਹੀ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਹਰ ਹਾਲਤ  ਨਾਲ ਨਿਪਟਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਵੀ ਹੈ| ਚੀਨ ਨੂੰ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਕਿ ਜੰਗ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲੜਨਗੀਆਂ,  ਸਾਰਾ ਦੇਸ਼ ਚੀਨ ਨਾਲ ਦੋ-ਦੋ ਹੱਥ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੈ| ਉਂਜ ਵੀ ਜੰਗ ਹੌਸਲਿਆਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ|  ਉਸ ਮੋਰਚੇ ਤੇ ਭਾਰਤ ਕਦੇ ਵੀ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੈ| ਭਾਰਤ  ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਅਰੁਣ ਜੇਟਲੀ ਵੀ ਚੀਨ ਨੂੰ  ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਸਾਨੂੰ 1962 ਦਾ ਭਾਰਤ ਨਾ ਸਮਝੇ| ਇਸ ਵਾਰ ਚੀਨ ਨੇ ਜਰਾ ਵੀ ਗੁਸਤਾਖੀ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਲੈਣੇ ਦੇ ਦੇਣੇ ਪੈ ਜਾਣਗੇ|
ਤਮਾਮ ਗੱਲਬਾਤ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸ ਨੇ 1962 ਦੀ ਜੰਗ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੜਪੀ ਗਈ ਸਾਡੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਪਸ ਕਰਨ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੇ ਹਨ|  ਇੰਨਾ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਗੁਜਰਨ  ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਹ ਸਾਡੇ ਇਲਾਕੇ ਤੇ ਕਬਜਾ ਜਮਾ ਕੇ ਬੈਠਾ ਹੈ| ਉਸ ਦੇ ਵਲੋਂ ਕਬਜਾਏ ਹੋਏ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 37, 244 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ, ਲਗਭਗ ਕਸ਼ਮੀਰ  ਘਾਟੀ ਜਿੰਨਾ|  ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਚੀਨ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਮੋੜਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ| ਉਂਜ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਇਹ ਸੰਕਲਪ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਚੀਨ ਤੋਂ ਉਸ ਭੂਮੀ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈਣਾ ਹੈ|  ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਚੀਨ ਦਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਵੀ ਵਧਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ| ਇਹ 100 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ| ਦਿੱਲੀ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਗੁਰੁਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ ਤਿੰਨ ਹਜਾਰ ਚੀਨੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ|  ਉੱਥੇ ਹਵਾਵੇਈ, ਅਲੀਬਾਬਾ,  ਓੱਪੋ ਮੋਬਾਈਲ,  ਮਿੱਤੁ ਅਤੇ ਬਾਇਡੂ ਵਰਗੀਆਂ ਚੀਨੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਆਪਣੇ ਅਣਗਿਣਤ ਪੇਸ਼ੇਵਰਾਂ  ਦੇ ਨਾਲ ਆ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ| ਹਵਾਵੇਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਇਦ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਚੀਨੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਹਨ| ਸਵਾਲ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਚੀਨ ਸਰਕਾਰ ਆਪਣੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ  ਦੇ ਮੋਟੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਭਾਰਤ  ਦੇ ਨਾਲ ਜੰਗ ਕਰਕੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵਗਾ ਦੇਵੇਗੀ?
ਇਹ ਅਸੰਭਵ ਹੈ| ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਿਡਲ ਕਲਾਸ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਵਧਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਹੈ| ਇਹ ਮਿਲਣਗੀਆਂ ਚੀਨ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤਗੜਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਨਾਲ|  ਯੂਰਪ ਦੀ ਠਹਿਰੀ ਹੋਈ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਵਾਲੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਜਿਆਦਾ ਉਮੀਦ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ,  ਇਸ ਲਈ ਚੀਨੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਤੇ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਾਰੋਮਦਾਰ ਰਹੇਗਾ| ਭਾਰਤ ਦੀ ਚਾਹਤ ਹੈ ਕਿ ਚੀਨੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਸਾਡੇ ਇੱਥੇ ਮੈਨਿਊਫੈਕਚਰਿੰਗ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਮੋਟਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨ|
ਚੀਨੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਸਤੀ ਕਿਰਤ ਸ਼ਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ| ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਥੇ ਵੱਡਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵੀ ਤਿਆਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ| ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਲਾਭ ਹੈ| ਉਹ ਇੱਥੋਂ ਮਾਲ ਬਣਾ ਕੇ ਬਾਹਰ ਭੇਜਦੀਆਂ ਹਨ| ਇਸ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਨਿਰਯਾਤ ਵਧਦਾ ਹੈ| ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਥੇ ਰੁਜਗਾਰ ਵੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ| ਉਂਜ ਵੀ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਸੁੰਗੜ ਰਹੀਆਂ ਹਨ|  ਹੁਣ ਨੌਕਰੀਆਂ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸੈਕਟਰ ਤੋਂ ਹੀ ਆਉਣਗੀਆਂ| ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਵਧੇ| ਨਿਵੇਸ਼ ਵਧਣ ਨਾਲ ਦੇਸ਼  ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਰੁਜਗਾਰ  ਦੇ ਮੌਕੇ ਵੀ ਵਧਣਗੇ| ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ  ਆਮ ਮਜਦੂਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇੰਜੀਨੀਅਰਾਂ, ਵਾਸਤੂਕਾਰਾਂ,  ਚਾਰਟਰਡ ਅਕਾਉਂਟੈਂਟ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦੂਜੀਆਂ ਤਮਾਮ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣਗੀਆਂ| ਪਰ ਚੀਨ ਤੋਂ ਨਿਵੇਸ਼ ਲੈਣ ਦੇ ਬਦਲੇ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਕਮਜੋਰ ਪੈਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ| ਚੀਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ|
ਭਾਰਤ ਦੇ ਚੀਨੀ
ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸੀਮਾ ਵਿਵਾਦ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਹਾਲ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਸੀਮਾ ਵਿਵਾਦ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਉਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਸੀ ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਰਫ਼ਤਾਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ| ਹੁਣ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਹੀ ਚੀਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਪਾਰਕ ਸਾਝੀਦਾਰ ਦੇਸ਼ ਹੈ| ਕੀ ਚੀਨ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ    ਵਿਗਾੜੇਗਾ? ਭੁੱਲ ਜਾਓ| ਹਾਂ, ਛਿਟਪੁਟ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਜਾਰੀ  ਰਹੇਗਾ| ਸੱਤਰ ਸਾਲ ਤੋਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਉਲਝਾ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵਕਤ ਤਾਂ  ਲੱਗੇਗਾ ਹੀ|  ਬਹਿਰਹਾਲ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਏ ਚੀਨੀ ਮੂਲ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ  ਭੇਦਭਾਵ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ| ਉਹ ਵੀ ਲਗਭਗ ਭਾਰਤੀ ਹੀ ਹਨ|  ਅਸੀਂ ਦੇਖਿਆ ਹੈ ਕਿ 1962 ਦੀ ਜੰਗ  ਦੇ ਸਮੇਂ ਕਲਕੱਤਾ ਅਤੇ ਦੇਸ਼  ਦੇ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਵਸੇ ਚੀਨੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਮਾੜਾ ਵਿਵਹਾਰ ਹੋਇਆ ਸੀ| ਸੁਰੱਖਿਆ ਏਜੰਸੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਸੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ| ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਚੀਨੀ ਮੂਲ ਦੇ ਹਨ, ਸਿਰਫ ਇਸ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਭਾਰਤ  ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਤੇ ਸਵਾਲੀਆ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਗਾਉਣਾ ਅਨੁਚਿਤ  ਹੋਵੇਗਾ| ਉਹ ਤਾਂ ਇਸ  ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਫਗਾਨਾਂ,ਯਹੂਦੀਆਂ ਅਤੇ ਪਾਰਸੀਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਈ ਪੀੜੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ|
ਆਰ. ਕੇ.ਸਿੰਨਹਾ

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *