ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਧਦੀ ਮੋਟਾਪੇ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ


ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅੰਕੜੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ। 22 ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫੈਮਿਲੀ ਹੈਲਥ ਸਰਵੇ (ਐਨ ਐਫ ਐਚ ਐਸ-5) ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ 20 ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੋਟਾਪਾ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਵਧਿਆ ਹੈ। 2015-16 ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਐਨ ਐਫ ਐਚ ਐਸ-4 ਦੀ ਤੁਲਣਾ ਵਿੱਚ ਐਨ ਐਫ ਐਚ ਐਸ-5 ਵਿੱਚ ਹਾਲਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਵਿਗੜੀ ਹੈ। ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਗੁਜਰਾਤ, ਮਿਜੋਰਮ, ਤਿ੍ਰਪੁਰਾ, ਲਕਸ਼ਦੀਪ, ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਅਤੇ ਲੱਦਾਖ ਵਿੱਚ ਮੋਟਾਪੇ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਵਿਕਰਾਲ ਹੁੰਦੀ ਦਿਖ ਰਹੀ ਹੈ। ਲੱਦਾਖ ਵਿੱਚ ਸਭਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਰੀਬ 13.4 ਫੀਸਦੀ ਬੱਚੇ ਮੋਟਾਪੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਪਾਏ ਗਏ। ਲਕਸ਼ਦੀਪ ਵਿੱਚ 10.5 ਫੀਸਦੀ, ਮਿਜੋਰਮ ਵਿੱਚ 10 ਫੀਸਦੀ ਅਤੇ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਅਤੇ ਸਿੱਕਿਮ ਵਿੱਚ 9.6 ਫੀਸਦੀ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੋਟਾਪਾ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਐਨ ਐਫ ਐਚ ਐਸ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁਪੋਸ਼ਣ ਵਧਿਆ ਹੈ। ਇਸਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਐਨ ਐਫ ਐਚ ਐਸ ਦੀ ਚੌਥੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁਪੋਸ਼ਣ ਘੱਟ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਪੰਜਵੀਂ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਆਮ ਤੋਂ ਘੱਟ ਲੰਬਾਈ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਅਨੁਪਾਤ 13 ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧਿਆ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਆਪਣੀ ਲੰਬਾਈ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਘੱਟ ਭਾਰ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ 12 ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੀ ਹੈ।
ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਮੰਨੀਏ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕਈ ਕਾਰਨ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਗਲਤ ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਜੰਕ ਫੂਡ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਾਣਾ, ਕਸਰਤ ਨਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਖਾਨਦਾਨੀ। ਫੂਡ ਡਿਲੀਵਰੀ ਐਪਸ ਅਤੇ ਖੇਡ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਦਾ ਘੱਟ ਹੋਣਾ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮੋਟਾਪੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਨਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਹ ਬੀਮਾਰੀ ਵੀ ਵੱਡੀ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੋਰੋਨਾ ਦੇ ਚਲਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਲਾਕਡਾਉਨ, ਫਿਰ ਸਕੂਲ ਬੰਦੀ, ਨਾਲ ਹੀ ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਦੀ ਰੋਕ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਰੀਰਕ ਰੂਪ ਤੋਂ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਖਾਲੀ ਰਹਿਣ ਦੌਰਾਨ ਬੱਚੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਦੀ ਜਿਆਦਾ ਮੰਗ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਹਨ।
ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਜੇਕਰ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੋਵੇਂ ਮੋਟਾਪੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹਨ ਤਾਂ ਬੱਚੇ ਦੇ ਮੋਟੇ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ 60 ਫੀਸਦੀ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਇੱਕ ਮੋਟਾਪੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਸੰਭਾਵਨਾ 40 ਫੀਸਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੋਟਾਪਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਉੱਚਾਈ ਦੇ ਆਮ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਤੁਲਣਾ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾ ਭਾਰ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲੱਗਭੱਗ 1.44 ਕਰੋੜ ਬੱਚੇ ਜਿਆਦਾ ਭਾਰ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਮੋਟਾਪਾ ਕਈ ਸਿਹਤ ਸਮਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗਭੱਗ ਦੋ ਅਰਬ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਬਾਲਗਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੋਟਾਪੇ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜੋੜਾਂ ਦਾ ਦਰਦ, ਕਮਰ ਦਰਦ, ਕਬਜ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵੱਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਭਾਰ ਵਧਣ ਨਾਲ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕੋਮਲ ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਬਦਲਣਾ, ਟੇਡਾਪਣ ਵਰਗੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਤੋਂ ਦੱਸ ਸਾਲ ਤੱਕ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖਤਰੇ ਘੱਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਧਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਦਸ ਸਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੇਕਰ ਮੋਟਾਪਾ ਵਧਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਅੱਗੇ ਚਲ ਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਖਤਰਨਾਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੋਟਾਪੇ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਲੱਛਣਾਂ ਦੀ ਅਣਦੇਖੀ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਵੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਜਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਮੋਟਾਪੇ ਨੂੰ ਹੈਲਦੀ ਦੱਸ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਟਾਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੈਰੀਅਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵੱਧਦੀ ਚਿੰਤਾ ਦੀ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੜਾਈ ਦੇ ਅੱਗੇ ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਅਣਦੇਖੀ ਕਰਨ ਦੀ ਵੱਧਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਨਾਲ ਵੀ ਮੋਟਾਪੇ ਦੀ ਸੱਮਸਿਆ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਲੈ ਰਹੀ ਹੈ।
ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਵੈਸ਼ਵਿਕ ਰੂਪ ਨਾਲ ਮੋਟਾਪਾ ਮੌਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ 2.8 ਫੀਸਦੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮੋਟਾਪਾ ਹੀ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਖਾਣੇ ਵਿੱਚ ਕਾਰਬੋਹਾਈਡ੍ਰੇਟ ਅਤੇ ਫੈਟ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਪਾਣੀ, ਫਲ, ਸਬਜੀਆਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧਾਉਣ ਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਚੰਗੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਨੂੰ ਬੜਾਵਾ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪਿਕਨਿਕ, ਟਰੈਕਿੰਗ ਵਰਗੀਆਂ ਆਉਟਡੋਰ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਜਿਆਦਾ ਕਰਨੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।
ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਕਿਚਨ, ਘਰ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲੈਣਾ ਸਿਖਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਰੋਜਾਨਾ ਸਰੀਰਕ ਮਿਹਨਤ, ਖੇਡਾਂ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਦੈਨਿਕ ਜੀਵਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਦੇ ਮੋਟਾਪੇ ਲਈ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਨਾ ਠਹਿਰਾਓ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਸਦੀ ਤੁਲਣਾ ਹੋਰ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਕਰੋ। ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ ਕਿ ਮੈਦਾਨ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਵੱਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
ਦਵਿੰਦਰਨਾਥ ਸੁਥਾਰ

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *