ਤਨਾਓ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲੈਣ ਦੀ ਲੋੜ

ਆਧੁਨਿਕ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਤਨਾਓ ਮਤਲਬ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਆਮ ਗੱਲ ਹੋ ਗਈ ਹੈ|  ਬਾਲੀਵੁਡ ਵਿੱਚ ਤਨਾਓ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਅਭਿਨੇਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਇਸਦੀ ਤਾਜਾ ਉਦਾਰਹਣ ਐਕਟਰ ਸੁਸ਼ਾਂਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਹੈ| ਸੁਸ਼ਾਂਤ ਦੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਫਿਲਮੀ ਦੁਨੀਆ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਬਵਾਲ ਮਚਿਆ ਹੈ| ਤਨਾਓ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਬਰਬਾਦ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ|  ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਤਨਾਓ ਗ੍ਰਸਤ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਉੱਤੇ ਬੁਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ| ਪਰ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਵੱਡਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਫੈਲ ਰਹੀ ਹੈ| ਕੋਰੋਨਾ ਮਾਹਾਂਮਾਰੀ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਵਧੀ ਹੈ| ਲਾਕਡਾਉਨ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਨਾਓ ਦੀ ਨਵੀਂ ਬੀਮਾਰੀ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਹੈ| ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਸਾਨੂੰ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਵਿੱਚ ਪਾ ਸਕਦੀ ਹੈ| 
ਆਧੁਨਿਕ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਵਿਅਸਤ ਵਿਅਕਤੀ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੁਕਤਾ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਫਿਰ ਤਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਦੇ ਜਾਗਰੁਕਤਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਹਿਜਤਾ ਨਾਲ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ| ਵਰਤਮਾਨ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਏਕਲ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਫੈਸ਼ਨ ਹੈ ਅਤੇ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਦੋਵੇਂ ਨੌਕਰੀਸ਼ੁਦਾ ਹਨ ਤਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੰਵੇਗਾਂ ਦਾ ਸਹੀ ਵਿਕਾਸ ਨਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਸਬੰਧੀ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਖੜੀਆਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ| ਜਿਸਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਨਾਓ ਉਭਰ ਰਿਹਾ ਹੈ| ਤਨਾਓ ਇੱਕ ਮਨੋਭਾਵਨਾ ਸਬੰਧੀ ਵਿਕਾਰ ਹੈ, ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀ ਖੁਦ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ ਅਤੇ ਲਾਚਾਰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ| ਹਰ ਥਾਂ ਤਨਾਓ, ਨਿਰਾਸ਼ਾ, ਅਸ਼ਾਂਤੀ, ਹਤਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਅਰੁਚਿਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ| 90 ਫੀਸਦੀ ਤਨਾਓ ਗ੍ਰਸਤ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨੀਂਦ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦੇਖੀ ਗਈ ਹੈ| ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਭੁਲੇਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਅੰਕੜੇ ਬਿਲਕੁੱਲ ਇਸਦੇ ਉਲਟ ਹਨ| ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਧਨ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤ ਦੇ 6.9 ਫੀਸਦੀ ਪੇਂਡੂ ਅਤੇ 13.5 ਫੀਸਦੀ ਸ਼ਹਿਰੀ ਬੱਚੇ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹਨ| ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ 2017 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਰ ਚੌਥਾ ਬੱਚਾ ਤਨਾਓ ਨਾਲ ਗ੍ਰਸਤ ਹੈ| 
ਡਾ. ਮਨੋਜ ਕੁਮਾਰ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸਲਾਹਕਾਰ ਏਆਰਟੀ                  ਸੈਂਟਰ, ਐਸਐਸ ਹਸਪਤਾਲ ਆਈਐਮਐਸ, ਕਾਸ਼ੀ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਵੱਡਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਨਾਓ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ| ਇਸਦੇ ਲਈ ਉਹ ਆਧੁਨਿਕ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਉਂਦੇ ਹਨ| ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਸਾਵਧਾਨੀਆਂ ਵਰਤ ਕੇ ਇਸ ਬੀਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ| ਡਾ. ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਨਾਓ ਦੇ ਲੱਛਣ ਬਾਲਗਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ| ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਤੇ ਤਨਾਓ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਕਰਕੇ ਉਸਦਾ ਹੱਲ ਲੱਭਣਾ ਬੇਹੱਦ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ| ਹਾਲਾਂਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਲੱਛਣ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ| 
ਤੁਸੀਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਰਕਤ ਦੇਖ ਕੇ ਤਨਾਓ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਚਾਣ ਸਕਦੇ ਹੋ| ਤਨਾਓ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਥਕਾਣ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ| ਪੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮਨ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ| ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ| ਸਿੱਖਿਅਕ ਉਪਲਬਧੀ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਗਿਰਾਵਟ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ| ਭੁੱਖ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ| ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੋਚਣ ਵਿਚਾਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ| ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਵਿੱਚ             ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ| ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਹਨ| ਬੱਚੇ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ| 
ਸਵਾਲ ਉਠਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਨਾਓ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ| ਬੱਚੇ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ| ਡਾ. ਮਨੋਜ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਨਾਓ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵੱਡਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ| ਘਰ ਜਾਂ ਸਕੂਲ ਦਾ ਬਦਲਣਾ| ਸਾਥੀਆਂ ਤੋਂ ਵਿਛੜ ਜਾਣਾ| ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਫੇਲ ਹੋਣਾ| ਪਰਿਵਾਰ  ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਤੋਂ ਵਿਛੜ ਜਾਣਾ| ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸਾਥੀਆਂ ਵਲੋਂ ਤੰਗ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ| ਪੜਾਈ ਦਾ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਤਨਾਓ| ਮਾਪੇ ਜਾਂ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦਾ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ  ਗਲਤ ਵਿਵਹਾਰ| ਰੁਚੀ ਦੇ ਕਾਰਜ ਨਾ ਕਰ ਸਕਣਾ| ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਹੋਰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅੰਦਰੂਨੀ ਰੂਪ ਨਾਲ ਤੁਲਣਾ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ| ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦਾ ਬੱਚੇ ਤੋਂ ਉਸਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰਨਾ| ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਵਿੱਚ ਤਨਾਓ ਭਰੇ ਸੰਬੰਧ|  ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜੈਵਿਕ ਅਤੇ ਖਾਨਦਾਨੀ ਕਾਰਨ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ|
ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਤਨਾਓ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਹਿਮ ਹੈ| ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗੁਣਵੱਤਾਪੂਰਣ ਸਮਾਂ ਬਤੀਤ ਕਰੋ| ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਹਿਰਦ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ| ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਾਹਿਰ ਕਰਨ ਦੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਮੌਕੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ| ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖੋ| ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸੋਚ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ| ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ, ਫੈਸਲੇ ਅਤੇ ਅਧੂਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਉੱਤੇ ਨਾ ਥੋਪੋ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਨਾਓ ਦੇ ਲੱਛਣ ਦਿਖਣ ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਅੰਦਾਜ ਨਾ ਕਰੋ| ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੁਰੰਤ ਅਨੁਭਵੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਨਾਲ  ਕਾਊਂਸਲਿੰਗ ਕਰਵਾਓ| ਜੇਕਰ ਬੱਚੇ ਦੀ ਤਨਾਓ ਦੀ ਦਵਾਈ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਸਹੀ ਸਮੇਂ ਤੇ ਸਹੀ ਖੁਰਾਕ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੋ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਡਾਕਟਰ ਦਵਾਈ ਨਾ ਬੰਦ ਕਰੇ ਆਪਣੇ ਮਰਜੀ  ਨਾਲ ਬਿਲੱਕੁਲ ਬੰਦ ਨਾ ਕਰੋ| ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ  ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰੋ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਕਹਿ ਸਕਣ| 
ਤਨਾਓ ਗ੍ਰਸਤ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਅਹਿਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ| ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਹਮਦਰਦੀ ਭਰੀ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ| ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਡਰਾਓ-ਧਮਕਾਓ ਨਾ ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਤਮ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਧਾਓ| ਤਨਾਓ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਾਧੂ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੋ| ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੇ ਰਹੋ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰੋ| ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਤੁਲਣਾ ਨਾ ਕਰੋ| ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਤਾਰਕਿਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਰੱਖੋ| ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੰਦਰੁਸਤ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕਰੋ ਅਤੇ ਅਧਿਐਨ ਕਾਰਜ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰੋ ਤਾਂ ਕਿ ਬੱਚੇ ਸਿੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋ ਸਕਣ| 
ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਕੋਰੋਨਾ ਮਹਾਮਾਰੀ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੀ ਹੈ| ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸਕੂਲ ਬੰਦ ਹਨ| ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਣਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ| ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾ ਮਹਾਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਤਨਾਓ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਜਰੂਰੀ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਪਵੇਗਾ| ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਦੈਨਿਕ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਿਤ ਕਰੋ| ਦੈਨਿਕ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਕੁੱਦ, ਨਾਚ, ਯੋਗਾ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰੋ| ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੂਚੀ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮੌਕੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ ਦਿਓ| ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸਮੂਹਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਇਕੱਠੇ ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ, ਅੰਤਾਕਸ਼ਰੀ, ਡਾਂਸ,     ਖੇਡ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰੋ|  ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸੋਚ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ| ਸਵੈ-ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਿਤ ਕਰੋ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੇ ਰਹੋ| ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗ ਲਵੋ| ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਪਰਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਮਾਸੂਮ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਤਨਾਓ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਸਕਦੇ ਹਾਂ| ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਨਾਓ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ|
ਪ੍ਰਭੂਨਾਥ ਸ਼ੁਕਲ

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *