ਤਾਜਮਹੱਲ ਵੀ ਹੋਇਆ ਅਣਦੇਖੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ

ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਟੂਰਿਜਮਾਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤਾਜਮਹੱਲ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਵਿੱਚ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਤੇ ਸੁਪ੍ਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੀ ਨਾਰਾਜਗੀ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੀ ਹੈ| ਤਾਜਮਹਲ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਜਰੀਆ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਦਾ ਸੂਚਕ ਵੀ ਹੈ| ਅਜਿਹੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਤਾਂ ਅਜਿਹੇ ਉਪਾਅ ਕੀਤੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਾ ਮੌਕਾ ਹੀ ਨਾ ਮਿਲੇ| ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ ਹਾਲਤ ਇਸਦੇ ਉਲਟ ਦਿਖ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਕਾਰਨ ਸੁਪ੍ਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਨਾਲ – ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਫਟਕਾਰ ਲਗਾਈ| ਸਮਝਣਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ ਕਿ ਤਾਜਮਹਲ ਵਰਗੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਉਚਿਤ ਦੇਖਭਾਲ ਵਿੱਚ ਅਣਗਹਿਲੀ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਕਿਉਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ? ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਖੀਰ ਸੁਪ੍ਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦੀ ਟੋਕਾ -ਟੋਕੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਥਿਤੀਆਂ ਬਿਹਤਰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ?
ਇਸਦਾ ਕੋਈ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤਾਜਮਹਲ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਜੂਝਣ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਦੋ- ਚਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਦਿਖੇ| ਸੁਪ੍ਰੀਮ ਕੋਰਟ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਦੋਂ ਤੋਂ ਇਹ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਤਾਜਮਹਲ ਦੀ ਸਾਂਭ- ਸੰਭਾਲ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖਣ ਲਈ ਹਰਸੰਭਵ ਉਪਾਅ ਕੀਤੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਨਤੀਜਾ ਢਾਕ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪਾਤ ਵਾਲਾ ਹੀ ਜਿਆਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ| ਇਹ ਅਨੋਖਾ ਹੈ ਕਿ ਤਾਜਮਹਲ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਉਦਯੋਗਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜਤ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ| ਇਹ ਤਾਂ ਸੁਪ੍ਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਉਸ ਫੈਸਲੇ ਦੇ ਠੀਕ ਉਲਟ ਕੰਮ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਤਹਿਤ ਸਾਲਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੇ ਤਾਜਮਹਲ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਦੀ ਉਦਯੋਗਿਕ ਇਕਾਈਆਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਥਾਂ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਸੀ|
ਇਹ ਚੰਗਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਸੁਪ੍ਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਾਤਤਵ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਵੀ ਕਟਹਿਰੇ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਕੀਤਾ| ਇਸ ਵਿਭਾਗ ਲਈ ਤਾਜਮੱਹਲ ਇੱਕ ਨਗੀਨੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ| ਇਹ ਸਰਕਾਰੀ ਵਿਭਾਗ ਨਾ ਤਾਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਟੂਰਿਜਮਾਂ ਨੂੰ ਆਗਰਾ ਖਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੇ ਤਾਜਮਹਲ ਦੀ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲ ਕਰ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹੱਤਵ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੀ| ਇਹ ਇੱਕ ਸਚਾਈ ਹੈ ਕਿ ਤਾਜਮਹਲ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਹੋਰ ਟੂਰਿਜਮ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਜਿਆਦਾ ਖ਼ਰਾਬ ਹੈ| ਕਈ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮਾਰਕ ਤਾਂ ਅਨਦੇਖੀ ਅਤੇ ਅਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਚਲਦੇ ਖੰਡਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ| ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਮਹੱਤਵ ਦੀਆਂ ਕੁੱਝ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਉਲੰਘਣ ਦੀ ਭੇਂਟ ਚੜ੍ਹ ਗਈਆਂ, ਪਰੰਤੂ ਪੁਰਾਤਤਵ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਕੋਲ ਇਸਦਾ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਕਿਉਂ ਹੋਇਆ? ਭਾਰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੁਝ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਕੋਲ ਬੇਜੋੜ ਰਾਜਗੀਰੀ ਕਲਾ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅਣਗਿਣਤ ਇਮਾਰਤਾਂ ਹਨ, ਪਰੰਤੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਚਿਤ ਦੇਖਭਾਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਪਾ ਰਹੀ ਹੈ| ਇਸਦੇ ਚਲਦੇ ਇਹ ਇਮਾਰਤਾਂ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਓਨੀਆਂ ਸਮਰਥ ਨਹੀਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ| ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਇਹ ਸਮਝੇ ਕਿ ਇੰਨਾ ਸਮਾਰਕਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਤਤਵ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਨਾਕਾਮੀ ਬਹੁਤ ਮਹਿੰਗੀ ਸਾਬਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ| ਦੇਸ਼ ਸਿਰਫ ਅਨਮੋਲ ਵਿਰਾਸਤਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਗੁਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਤੋਂ ਵੀ ਵਾਂਝਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ| ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੋਰਾਏ ਨਹੀਂ ਕਿ ਪੁਰਾਤਤਵ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿਭਾਗ ਉਮੀਦਾਂ ਤੇ ਖਰਾ ਨਹੀਂ ਉਤਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕ ਹੈ ਕਿ ਸੁਪ੍ਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਖਤ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਬਣੇਗੀ ਕਿ ਤਾਜਮਹਲ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਢਾਹ ਦਿਉ| ਬਿਹਤਰ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਸੁਪ੍ਰੀਮ ਕੋਰਟ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਣਾਂ ਦੀ ਤਹਿ ਤੱਕ ਜਾਵੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਲਦੇ ਤਾਜਮਹਲ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੀ ਉਚਿਤ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਨਹੀਂ ਹੋ ਪਾ ਰਹੀ ਹੈ|
ਨਵੀਨ ਕੁਮਾਰ

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *