ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਧਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਭੱਵਿਖ ਲਈ ਖਤਰੇ ਦੀ ਘੰਟੀ

ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਦਿਨੋਂ ਦਿਨ ਹੋ ਰਹੇ ਵਾਧੇ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ ਹਨ| ਇਸ ਨਾਲ ਜਿੱਥੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਚਿੰਤਤ ਹਨ, ਉਥੇ ਹੀ ਵੱਧਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇਹੀ ਹਾਲ ਰਿਹਾ ਤਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਾਰਾ ਭੂ-ਭਾਗ ਅੱਗ ਦੇ ਗੋਲੇ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ| ਹਾਲਾਤ ਇੰਨੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਸਾਲ ਇਕੱਲਾ ਭਾਰਤ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਭਿਆਨਕ ਗਰਮੀ ਦੀ ਚਪੇਟ ਵਿੱਚ ਹੈ| ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਆਮਤੌਰ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਠੰਡੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਯੂਰਪ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵੀ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਬੇਹਾਲ ਹਨ| ਪਿਛਲੇ ਪਖਵਾੜੇ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਉਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ, ਕਨੇਡਾ, ਆਇਰਲੈਂਡ, ਸਕਾਟਲੈਂਡ, ਯੂਰਪ, ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਅਤੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਦੇ ਕਈ ਸ਼ਹਿਰ ਤਾਪਮਾਨ ਦੇ ਉਚ ਪੱਧਰ ਤੇ ਰਹੇ ਹਨ| ਇਹੀ ਨਹੀਂ ਸਾਇਬੇਰਿਆ ਅਤੇ ਆਰਕਟਿਕ ਵਰਗੇ ਠੰਡੇ ਇਲਾਕੇ ਵੀ ਤਾਪਮਾਨ ਵਾਧੇ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸਿਖਰ ਤੇ ਰਹੇ ਹਨ| ਉਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ 111 ਡਿਗਰੀ ਫਾਰੇਨਹਾਇਟ ਤਾਪਮਾਨ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜੋ ਮਹਾਂਦੀਪ ਤੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਸੀ| ਇਹ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਦਾ ਹੀ ਨਤੀਜਾ ਹੈ ਕਿ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ ਦੀ ਬਰਫ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਪਿਘਲਣ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪੱਧਰ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਦਿਨੋ- ਦਿਨ ਵਧਦਾ ਹੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ| ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਤਕਰੀਬਨ 84 ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਇਹ ਖੁਲਾਸਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਬੀਤੇ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ ਦੀ ਬਰਫ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੇਜ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਪਿਘਲੀ ਹੈ| ਅੰਕੜੇ ਗਵਾਹ ਹਨ ਕਿ ਸਾਲ 2012 ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਔਸਤਨ 7600 ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟਨ ਬਰਫ ਹਰ ਸਾਲ ਪਿਘਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਹੁਣ ਉਸਦੀ ਰਫਤਾਰ 21900 ਕਰੋੜ ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ| ਬੀਤੇ 25 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟਨ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਰਫ ਪਿਘਲ ਚੁੱਕੀ ਹੈ| ਉੱਥੇ ਹੀ ਬੀਤੇ 25 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਜਲ ਪੱਧਰ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਵਧਿਆ ਹੈ| ਵਿਗਿਆਨੀ ਵੀ ਇਸ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ ਦੀ ਬਰਫ ਪਿਘਲਣ ਤੋਂ ਹੈਰਾਨ ਹਨ| ਬਰਫ ਪਿਘਲਣ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਟਾਂ ਤੇ ਤੂਫਾਨ ਅਤੇ ਹੜ੍ਹ ਦਾ ਖਦਸ਼ਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ| ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਜਲ ਪੱਧਰ ਵਧਣ ਨਾਲ ਚੀਨ ਦੇ ਸ਼ੰਘਾਈ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਮਿਆਮੀ ਅਤੇ ਨਿਊਯਾਰਕ, ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਓਸਾਕਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਜੀਲ ਦੇ ਰਿਓ ਤੱਕ ਦੇ ਡੁੱਬਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਮੰਡਰਾਉਣ ਲੱਗਿਆ ਹੈ| ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੀ ਓਪਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਸ਼ੇਫੀਲਡ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਅਨੁਸਾਰ 2015 ਵਿੱਚ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਸਮਝੌਤੇ ਵਿੱਚ ਤੈਅ ਟੀਚਿਆਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨਾਲ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਿਯੰਤਰਨ ਤਾਪਮਾਨ ਨੂੰ ਅਗਲੇ 100 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 1.5 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਨਾਲ ਉੱਪਰ ਨਾ ਵਧਣ ਦੇਣ ਦਾ ਟੀਚਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੂਝਨਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ| ਇਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਰਕਟਿਕ ਅਤੇ ਦੱਖਣ – ਪੂਰਵ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਾਨਸੂਨ ਖੇਤਰ ਵਰਗੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਪ੍ਰਬਲ ਹੈ| ਇਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਨਾਲ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਓ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹਨ| ਜਿੱਥੇ ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੈ, ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਪਹਿਲਾਂ ਜੋ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ ਸਨ ਹੁਣ ਉਹ ਸਾਫ਼ – ਸਾਫ਼ ਦਿੱਖਣ ਲੱਗੇ ਹਨ| ਇਹਨਾਂ ਭਾਵੀ ਖਤਰਿਆਂ ਨੂੰ ਆਮ ਲੋਕ ਵੀ ਸਮਝਣ ਲੱਗੇ ਹਨ | ਪਰੰਤੂ ਦੁੱਖ ਇਸ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਨਦੇਖੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ| ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਉ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਿਹਤ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਜਲ ਸਰੋਤਾਂ ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਲੱਗੇ ਹਨ| ਇਹ ਬਦਲਾਉ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਖਤਰੇ ਦੀ ਘੰਟੀ ਹੈ| ਅਸਲੀਅਤ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ 35 ਜਿਲ੍ਹਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਜੈਪੁਰ, ਆਈਜੋਲ, ਭੀਲਵਾੜਾ, ਝਾਲਾਵਾੜ, ਪੱਛਮੀ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ, ਸ਼ਿਵਪੁਰੀ ਅਤੇ ਗੁਣਾ ਆਦਿ ਜਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਤਕਰੀਬਨ 3.6 ਕਰੋੜ ਲੋਕ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਚਾਰ ਡਿਗਰੀ ਤੋਂ ਵੀ ਜਿਆਦਾ ਜਲਵਾਯੂ ਵਿੱਚ ਜਿੰਦਗੀ ਗੁਜਾਰ ਰਹੇ ਹਨ| ਇੱਥੇ ਔਸਤ ਬਾਰਿਸ਼ ਤਕਰੀਬਨ 86 ਮਿਮੀ. ਘੱਟ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਸਰਦੀ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਖਾਈ ਵੀ ਲਗਾਤਾਰ ਘਟਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ| ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਟਰਾਪਿਕਲ ਮੀਟਰੋਲਾਜੀ (ਪੁਣਾਂ) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਰਦੀਆਂ ਦਾ ਮੌਸਮ ਹੁਣ ਘਟਣ ਲੱਗਿਆ ਹੈ| ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰੀਬ 90 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਘੱਟ ਕੇ ਕੇਵਲ 65-70 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ | ਹੁਣ ਤਾਂ ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗਰਮੀ ਦੀ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ| ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਤਾਂ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਾਰਿਸ਼ ਘੱਟ ਰਹੀ ਹੈ| ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਬਰਫਬਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ| ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਗਲਿਆਰਿਆਂ ਦਾ ਪਿਘਲਨਾ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ| ਆਈਆਈਐਮ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਦੀ ਮੰਨੀਏ ਤਾਂ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਦਸ ਰਾਜਾਂ-ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਹਰਿਆਣਾ, ਝਾਰਖੰਡ, ਪੰਜਾਬ, ਚੰਡੀਗੜ, ਆਂਧ੍ਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ , ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਛੱਤੀਸਗੜ ਦੇ 346 ਅਜਿਹੇ ਜਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਮੌਸਮ ਦੇ ਬਦਲਾਓ ਦੇ ਚਲਦੇ 2045 ਤੱਕ ਸੋਕੇ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਣਗੇ| ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਨੇ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਭਾਰਤ ਨੇ ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਨਾਲ ਨਿਪਟਨ ਲਈ ਪੈਰਿਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਵਿਧਾਨਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਤਾਂ 2050 ਤੱਕ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ 1. 5 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 3. 00 ਡਿਗਰੀ ਤੱਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ| ਉਸ ਸਮੇਂ ਹਾਲਤ ਹੋਰ ਭਿਆਨਕ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ|
ਗਿਆਨੇਂਦਰ ਰਾਵਤ

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *