ਦਿਨੋਂ ਦਿਨ ਗੰਭੀਰ ਹੁੰਦੀ ਦਿਖਦੀ ਹੈ ਕਸ਼ਮੀਰ ਸਮੱਸਿਆ

ਕਸ਼ਮੀਰ, ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕੋਈ ਨਾਵਾਕਿਫ਼ ਹੋਵੇਗਾ, ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ| ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਬੱਚਾ-ਬੱਚਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵਾਕਫ਼ ਹੈ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਂ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਵਾਕਫ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ| ਕਸ਼ਮੀਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਵਰਗ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵਾਕਫ਼ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ ਜੋ ਦੋ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਬਟਵਾਰੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਦੀਵਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹਨ| ਉਂਜ ਵੀ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾਂ ਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਬੱਚੇ-ਬੱਚੇ ਦੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਤੇ ਚੜਾਉਣ ਵਿੱਚ ਇੰਨੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਹੀਂ ਨਿਭਾਈ ਜਿੰਨੀ ਉਨ੍ਹਾਂ 27 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅਰਸੇ ਨੇ ਨਿਭਾਈ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਅੱਤਵਾਦ ਫੈਲਿਆ|
ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਬਿਆਨਾਂ ਜਾਂ ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਯਤਨਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵੀ ਕਸ਼ਮੀਰ ਸਾਲ 1998 ਵਿੱਚ ਸੁਰਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ| ਸਿਰਫ ਸੁਰਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਯਤਨ ਉਸਨੂੰ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਦੇ ਜਾਰੀ ਤਾਂ ਰਹੇ ਪਰ ਇੰਨਾ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ ਕਿ ਸਾਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸਫਲਤਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਕਸ਼ਮੀਰ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਮਿਲੀ ਸੀ ਉਹ ਸਾਲ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਸਲਾਹ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ| ਅਮਰੀਕੀ ‘ਨਾ’ ਨੇ ਉਸਦੇ ਗੁਬਾਰੇ ਦੀ ਹਵਾ ਜ਼ਰੂਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤੀ|
ਸਾਲ 1998 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵੀ ਪਿਛਲੇ 27 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂਪਣ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਚੋਣਾਂ ਨੂੰ ਰੁਕਵਾਉਣ ਲਈ ਤੇਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ| ਅਤੇ ਸਾਲ ਭਰ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕੋਈ ਦਿਨ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਰਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਜਿਸ ਦਿਨ ਹਿੰਸਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਤਾਂਡਵ ਨਾ ਦਿਖਾਇਆ ਹੋਵੇ|
ਹਾਲਾਂਕਿ ਹਿੰਸਾ ਆਪਣਾ ਤਾਂਡਵ ਹਰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿਖਾਉਂਦੀ ਆਈ ਹੈ ਪਰ ਸਮੂਹਿਕ ਰੂਪ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਕਰੂਰ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਤਾਂਡਵ 1998 ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਜਿਆਦਾ ਹੀ ਦਿਖਿਆ, ਜਦੋਂ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਮਾਸੂਮਾਂ ਨੂੰ ਕਤਾਰਬੱਧ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ| ਸਿਰਫ ਗੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਭੁੰਨਿਆ ਗਿਆ ਨਿਹੱਥੇ ਮਾਸੂਮਾਂ ਨੂੰ ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜਧਾਰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਹਲਾਲ ਕਰਕੇ ਜਿੰਦਾ ਅਤੇ ਮੁਰਦਾ ਅੱਗ ਵਿੱਚ, ਤੇਲ ਦੇ ਬਰਤਨ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕਰ ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਪਿੰਜਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ|
ਸਮੂਹਿਕ ਹਤਿਆਕਾਂਡਾਂ ਦਾ ਜੋ ਸਿਲਸਿਲਾ ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ 14 ਅਗਸਤ 1993 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਉਸਦਾ ਸਭਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਇਸ ਸਾਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ| ਜਿੰਨੇ ਸਮੂਹਿਕ ਹਤਿਆਕਾਂਡ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੇ 1993 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1997 ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਉਸਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਲ 1998 ਵਿੱਚ ਕਰ ਦਿੱਤੇ|
ਅਗਸਤ 1993 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦਸੰਬਰ 1997 ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਰਫ 8 ਸਮੂਹਿਕ ਹਤਿਆਕਾਂਡਾਂ ਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਪਰ ਇਸ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 11 ਹਤਿਆਕਾਂਡਾਂ ਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਦੇ ਕੇ ਨਾ ਸਿਰਫ ਕਸ਼ਮੀਰ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਖਬਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸੁਰਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਦਿੱਤਾ ਸਗੋਂ ਇਹ ਵੀ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿੰਨੇ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਤਰੀਕੇ ਅਪਣਾ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਨੀਂਦ ਸਵਾ ਸਕਦੇ ਹਨ|
ਸਮੂਹਿਕ ਹਤਿਆਕਾਂਡਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਦਿਨੋ-ਦਿਨ ਵੱਧਦੀਆਂ ਹਿਸੰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ, ਨਿਤ ਨਵੇਂ ਕਿਸਮ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਅਤੇ ਅੱਤਵਾਦ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਦਾ ਵਧਦਾ ਪ੍ਰਭੁਤਵ ਵੀ ਕੁੱਝ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿਸ਼ਵ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਰਿਹਾ ਹੀ ਸੁਰਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਇੱਕ ਏਜੇਂਡੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ|
ਰੋਜਾਨਾ ਹਿੰਸਾ ਨਾਲ ਕਸ਼ਮੀਰ ਸਰਾਬੋਰ ਰਿਹਾ ਹੈ| ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਰਕਾਰੀ ਤੌਰ ਤੇ ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਾ ਘੱਟ ਹੋਈ ਹੈ ਪਰ ਜੋ ਉਸ ਨਾਲ ਤ੍ਰਸਤ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਾਲ ਦੀ ਹਿੰਸਾ ਨੇ ਸਾਰੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ| ਇਸ 27 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਮਾਰੇ ਗਏ ਕੁਲ 51000 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਇਸਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹਿੰਸਾ ਰੁਕਣ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਲੈ ਰਹੀ ਹੈ|
ਇਸ ਹਿੰਸਾ, ਜਿਸਦੇ ਕਾਰਨ ਪਿਛਲੇ 27 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਨਾ ਸਿਰਫ ਸੁਰਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੈ ਸਗੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਏਜੇਂਡੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੋਵਾਂ ਹੀ ਦੇਸ਼ਾਂ- ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਛਾਇਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ| ਅੰਤਰ ਸਿਰਫ ਇੰਨਾ ਹੈ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਏਜੇਂਡੇ ਦਾ ਕਿ ਇੱਕ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦੇ ਏਜੇਂਡੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਕਸ਼ਮੀਰ ਇਸ ਲਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਨੂੰ ‘ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨੀਤੀ’ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਛੇੜੇ ਗਏ ਤਥਾਕਥਿਤ ਜਹਾਦ ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਵਧਾ ਰਹੇ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਅਤੇ ਸਹਾਇਤਾ – ਸਰੀਰ , ਮਨ , ਪੈਸਾ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਵਾਰ – ਵਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ| ਜਦੋਂਕਿ ਦੂਜਾ (ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ) ਲਈ ਕਸ਼ਮੀਰ ਨੂੰ ਏਜੇਂਡੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਲਈ ਲੈਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਫੈਲੀ ਹਿੰਸਾ, ਅੱਤਵਾਦ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਵਚਨਬੱਧ ਹੈ|
ਫੈਲੀ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਇੱਕ ਖਾਸ ਪਹਿਲੂ ਇਹ ਰਿਹਾ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਾ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਲਕ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਸੀ ਸਗੋਂ ਇਸਨੂੰ ਫੈਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵੀ 99 ਫੀਸਦੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਹੀ ਸਨ| ਇਹ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਅਖੀਰ ਕੌਣ ਹਨ? ਇਹ ਹਨ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਅੱਤਵਾਦੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾੜੇ ਦੇ ਫੌਜੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਉਹ ਕਿਰਾਏ ਦੇ ਟੱਟੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਪੈਸਾ ਲੈ ਕੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਹਿੰਸਾ ਫੈਲਾ ਸਕਦੇ ਹਨ| ਇਸ ਪਹਿਲੂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਹਿੰਸਾ ਨਾ ਸਿਰਫ ਖਤਰਨਾਕ, ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਗਈ ਹੈ ਸਗੋਂ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਵੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ|
ਹਾਲਾਂਕਿ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜੋਧਾ ਸਮਝਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾੜੇ ਦੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ 27 ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ, ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੇ ਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਇੰਨਾ ਸਬਕ ਜ਼ਰੂਰ ਸਿਖਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵੀ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੈ| ਉਦੋਂ ਤਾਂ ਇਸ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਜਿੰਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾੜੇ ਦੇਟੱਟੁਆਂ ਨੂੰ ਫੌਜ ਨੇ ਮਾਰ ਗਿਰਾਇਆ ਓਨੇ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹੋਣ| ਇਹ ਸੰਖਿਆ ਇਸ ਵਾਰ 150 ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ ਜਦੋਂਕਿ ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ, ਜਦੋਂ ਤੋ ਇਹ ਚਰਚਾ ਸੀ ਕਿ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ‘ਮਹਿਮਾਨ’ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਵੜ ਆਏ ਹਨ, 12000 ਦੇ ਲਗਭਗ ਭਾੜੇ ਦ ੇਟੱਟੁਆਂ ਦੀ ਜਾਨ ਲਈ ਹੈ ਅੱਤਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਅਭਿਆਨਾਂ ਨੇ|
ਇੰਨਾ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ ਕਿ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਕਾਰਕ ਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਨੂੰ ਨਾ ਸਿਰਫ ਏਜੇਂਡੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਰਚਿਤ ਕੀਤਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਗੋਂ ਏਜੇਂਡੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ| ਇਸ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਕਾਰਕ ਵਿੱਚ ਜੇਕਰ ਤਾਲਿਬਾਨ ਦੀ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਈਏ ਤਾਂ ਗਲਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ| ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੋਈ ਤਾਲਿਬਾਨ ਕਰਮਚਾਰੀ ਕਸ਼ਮੀਰ  ਦੇ ਕਿਸੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਜਿੰਨੀ ਚਰਚਾ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਓਨੀ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਹੋਵੇਗੀ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਯੁੱਧਰਤ ਹੈ|
ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਦੌਰਾ ਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਬਿਆਨਾਂ ਨੇ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਭਰ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਮੀਰ ਨੂੰ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਹੈ| ਹਾਲਾਂਕਿ ਅੱਤਵਾਦ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਹੋਰ ਕੁੱਝ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਸੀ ਪਰ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੱਚਾਈ ਇਸ ਸਾਲ ਇਹ ਰਹੀ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ, ਚੀਨ, ਜਾਪਾਨ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਨ|
ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਦੌਰਾ ਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਬਿਆਨ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਖਾਸ ਅਹਿਮੀਅਤ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ ਸਨ ਪਰ ਉਹ ਬਿਆਨ ਜ਼ਰੂਰ ਅਹਿਮੀਅਤ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਰ – ਵਾਰ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ- ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ -ਨੂੰ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾ ਲੈਣ ਦਾ ਮਸ਼ਵਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ| ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਬਿਆਨ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਸਭਤੋਂ ਘੱਟ ਜਾਪਾਨ ਨੇ|
ਕਸ਼ਮੀਰ ਸਬੰਧੀ ਬਿਆਨ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਸਾਰੇ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ | ਉਸਦੇ ਇੱਥੇ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਨੇਤਾ ਹੋਵੇਗਾ ਜਿਸਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਸਬੰਧੀ ਕੋਈ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇਗਾ| ਹਰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਨੇਤਾ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਫਿਰ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜਾਂ ਫਿਰ ਵੱਖਵਾਦ ਨਾਲ, ਕਸ਼ਮੀਰ  ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਬਿਆਨਬਾਜੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲਣ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨ|
ਇੰਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸੰਚਾਰ ਮਾਧਿਅਮਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ     ਨੇਤਾਵਾਂ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ| ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਰੇਡੀਓ, ਟੀਵੀ ਅਤੇ ਅਖਬਾਰਾਂ ਨੇ ਜਿੰਨੀ ਵਾਰ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਜਪਿਆ’ ਉਸਨੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਰੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ| ਇਹ ‘ਜਾਪ’ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਜਾਂ ਹਜਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਲੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ| ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸੰਚਾਰ ਮਾਧਿਅਮਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਜਿੰਨੇ ਸ਼ਬਦ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਚੌਥਾ ਸ਼ਬਦ ਕਸ਼ਮੀਰ ਹੀ ਸੀ|
ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਸ਼ਮੀਰ ਸਬੰਧੀ ਬਿਆਨ ਜਾਰੀ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਏਜੇਂਡਾ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੇ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹਨ | ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਵੱਖਵਾਦੀ ਅਤੇ ਅੱਤਵਾਦੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੇ ਬਿਆਨਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪਿਛਲੇ 27 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਅਜਿਹੇ ਬਿਆਨ ਜਾਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਪਰ ਇਸ ਸਾਲ ਦੀ ਖਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਹਨਾਂ ਬਿਆਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤਾਰ – ਚੜਾਵ ਜ਼ਰੂਰ ਆਉਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਵਿਸ਼ਵ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵੱਲੋਂ ਕਸ਼ਮੀਰ  ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਅਪਨਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਤੇ ਹੀ ਨਿਰਭਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ|
ਪਰ ਇੰਨਾ ਜਰੂਰ ਸੀ ਕਿ ਕਿਤੇ ਕੋਈ ਅੱਤਵਾਦੀ ਜਾਂ ਵੱਖਵਾਦੀ ਘਟਨਾ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਤਾਂ, ਨੇਤਾ ਤਾਂ ਨੇਤਾ, ਪੁਲੀਸ ਅਤੇ ਸੀਨੀਅਰ ਫੌਜੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਉਸਨੂੰ ਕਸ਼ਮੀਰ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਵਿੱਚ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ| ਇੰਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਈ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਪੁਲੀਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਕਸ਼ਮੀਰ ਸਬੰਧੀ ਬਿਆਨਬਾਜੀ ਕਰਕੇ ਨਾ ਸਿਰਫ ਖੁਦ ਸੁਰਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਸਗੋਂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਨੂੰ ਵੀ ਸੁਰਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ| ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਗੁਆਂਢੀ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਪੁਲੀਸ ਮੁੱਖੀ ਹੀ ਸਭਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸਨ|
ਸੁਰੇਸ਼ ਐਸ ਡੁੱਗਰ

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *