ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵੀ ਸਨ ਨਹਿਰੂ

ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਸੀਨੀਅਰ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇਤਾ ਡਾ. ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੂੰ ਖ਼ਤ ਲਿਖ ਕੇ ਨਹਿਰੂ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਦੇ ਸਵਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਓ ਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਹੈ| ਖ਼ਤ ਵਿੱਚ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਨਹਿਰੂ ਨਾ ਸਿਰਫ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਬਲਕਿ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਨੇਤਾ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿਊਜਿਅਮ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਚਰਿੱਤਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬਦਲਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ|
ਦਰਅਸਲ ਸਰਕਾਰ ਤਿੰਨ ਮੂਰਤੀ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਨਹਿਰੂ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਮਿਊਜਿਅਮ ਅਤੇ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਮਿਊਜੀਅਮ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ ਹੈ| ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਗਲਤ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ| ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਨੂੰ ਪਰੋਣਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਫਰਜ ਹੈ| ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਅਤੇ ਯੋਗਦਾਨ ਤੋਂ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਵਾਕਫ਼ ਕਰਾਇਆ ਹੀ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ|
ਪਰੰਤੂ ਕੀ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣਾ ਕਾਫ਼ੀ ਹੋਵੇਗਾ? ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨਹਿਰੂ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਨੂੰ ਇਸਤੋਂ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵੱਡੀ ਮੰਨਦੀ ਹੈ| ਭਾਰਤੀ ਆਜਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨੇਤਾ ਤਾਂ ਉਹ ਸਨ ਹੀ, ਪਰੰਤੂ ਇਸਤੋਂ ਵਧਕੇ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰ – ਰਾਜ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵੀ ਸਨ|
ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਭਾਰਤ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਕਿਹੜੀ ਵਿਵਸਥਾ ਉਹ ਅਪਣਾਏਗਾ, ਰਾਜਕਾਜ ਦਾ ਚਰਿੱਤਰ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਅਰਥ ਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਮਾਡਲ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਵਸਥਿਤ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਇਸਨੂੰ ਵਿਵਹਾਰ ਵਿੱਚ ਉਤਾਰਿਆ| ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਚਰਨ ਨਾਲ ਇਹ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਇੱਕ ਸੱਚਾ ਲੋਕਤੰਤਰ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ| ਲੋਕਤੰਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਵਿਰੋਧੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦਾ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ| ਸੰਘਵਾਦ ਦੀ ਗਰਿਮਾ ਨੂੰ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖਣ ਲਈ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਪੱਧਰ ਦਾ ਸੰਵਾਦ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਮਸਲਿਆਂ ਉਤੇ ਸੁਝਾਅ ਮੰਗੇ| ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੰਬੀ ਹਾਜਰੀ ਦਾ ਹੀ ਨਤੀਜਾ ਸੀ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੀਆਂ ਜੜਾਂ ਮਜਬੂਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਲ ਆਜਾਦ ਹੋਏ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਏ|
ਗੁਟ ਨਿਰਪੇਖ ਅੰਦੋਲਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜ਼ੋਰ ਫੜਿਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਆਸ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਿਆ|
ਇੱਕ ਜਨਤਾਂਤਰਿਕ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਭ ਸਿੱਖਿਅਕ – ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਦੇ ਪੱਖਪਾਤੀ ਸਨ| ਨਹਿਰੂ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਵਧਾਰਣਾ ਦੇ ਸਮਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ| ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਇੱਕ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ|
ਦੱਖਣ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਤਮਾਮ ਗੰਭੀਰ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਅਤੇ ਖੋਜਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਪੱਤਰ-ਪੱਤਰਕਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਭੰਡਾਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਬੌਧਿਕ ਮਾਹੌਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਾਨਸਿਕ ਦਾਇਰਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ| ਇੱਕ ਜਮੇ-ਜਮਾਏ ਬੌਧਿਕ ਕੇਂਦਰ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਛੇੜਛਾੜ ਕਰਨ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਸੰਸਥਾਨ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ|
ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *