ਦੇਸ਼ ਲਈ ਗੰਭੀਰ ਖਤਰਾ ਹੈ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਜਲ ਸਕੰਟ

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਲ ਸੰਕਟ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕੁੱਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਜਿਆਦਾ ਭਿਆਨਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ| ਨੀਤੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਜਲ- ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਰਿਪੋਰਟ ਦਾ ਸਾਰ ਇਹੀ ਹੈ| ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਰੀਬ ਸੱਠ ਕਰੋੜ ਨਾਗਰਿਕ ਪਾਣੀ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਕਮੀ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਵੱਛ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਉਪਲੱਬਧ ਨਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ ਪਾਣੀ-ਰਹਿਤ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਕਰੀਬ ਦੋ ਲੱਖ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ| ਹੈਰਾਨੀ ਤਾਂ ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਹੈ ਕਿ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸੱਤਰ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਵੀ 75 ਫੀਸਦੀ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੀਣ ਦਾ ਪਾਣੀ ਉਪਲੱਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਰਥਾਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਲਈ ਦੂਰ – ਦੂਰ ਤੱਕ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ| ਇਸਦਾ ਸਿੱਧਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕਪ੍ਰਿਅ ਜਨਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਜਲ ਸੰਕਟ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਨਜਰੀਆ ਉਦਾਸੀਨ ਰਿਹਾ ਹੈ| ਹਾਲਾਂਕਿ ਜਲ ਸੰਕਟ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਸਮੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ| ਦੇਸ਼ ਦੇ ਜਾਗਰੂਕ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਗਠਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਜਲ ਸੰਕਟ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਚੁੱਕਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਪਾਸੇ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ| ਇਸ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੱਤਰ ਫੀਸਦੀ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਲਾਇਕ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ| ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਕਸਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਲੋੜੀਂਦਾ ਪੈਸਾ ਹੈ, ਉਹ ਖਰੀਦ ਕੇ ਬੋਤਲਬੰਦ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦੇ ਹਨ| ਪਰ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਗਰੀਬ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਰ ਕੋਈ ਬੋਤਲਬੰਦ ਪਾਣੀ ਖਰੀਦ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਤਾਂ ਕੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਤੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ| ਜੇਕਰ ਲੋਕਪ੍ਰਿਅ ਸਰਕਾਰਾਂ ਆਪਣੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਵੀ ਉਪਲੱਬਧ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾ ਸਕਦੀਆਂ ਤਾਂ ਫਿਰ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਮੰਨ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਲੋਕਤੰਤਰ ਸਰਕਾਰ ਜਨਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਜਵਾਬਦੇਹ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ| ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫਿਲਹਾਲ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਪਾਣੀ ਉਪਲਬਧਤਾ 1544 ਕਿਊਬਿਕ ਮੀਟਰ ਹੈ| ਇਸ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੀ ਦੀ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ| ਜੇਕਰ ਇਹ ਉਪਲਬਧਤਾ 1000 ਕਿਊਬਿਕ ਮੀਟਰ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜਲ ਸੰਕਟ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ| ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਜਿਸ ਰਫਤਾਰ ਨਾਲ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਜਲ ਸੰਕਟ – ਗ੍ਰਸਤ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਵੇਗਾ| ਇਸਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਵਜ੍ਹਾ ਭੂਮੀ ਜਲ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਵੀ ਹੈ| ਪਾਣੀ ਰਾਜ ਸੂਚੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਲਿਹਾਜਾ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵਲੋਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਅਭਿਆਨ ਚਲਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ| ਦਰਅਸਲ, ਜਲ ਸੰਕਟ ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ-ਨਿਰਮਿਤ, ਦੋਵੇਂ ਹਨ| ਪਾਣੀ ਦਾ ਸਮੁੱਚਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਜਲ ਸੰਕਟ ਦਾ ਹੱਲ ਕੱਢ ਸਕਦੇ ਹਾਂ| ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਸਬੰਧੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਉਣ ਤੇ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ| ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਪਾਣੀ ਤੀਸਰੇ ਯੁੱਧ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ| ਲਿਹਾਜਾ ਸਾਨੂੰ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਤੇ ਵੀ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਪਵੇਗਾ|
ਨਵੀਨ ਭਾਰਤੀ

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *