ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਲੋਂ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਬਨਾਉਣ ਵਾਲੀ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨਾ

ਦੱਖਣ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ- ਸਮੇਂ ਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਸਮਾਰੋਹ ਆਯੋਜਿਤ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ | ਪਰੰਤੂ ਇਸ ਵਾਰ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਦੇ ਸਵਾ ਸੌ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਤੇ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ| ਇਹ ਘਟਨਾ ਉਹੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੋਂ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਗਾਂਧੀ ਬਨਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ| ਉਹ ਘਟਨਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਕ ਅਤੇ ਝੰਜੋੜ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸੀ| ਉਸ ਘਟਨਾ ਨੇ ਮੋਹਨਦਾਸ ਕਰਮਚੰਦ ਗਾਂਧੀ ਨਾਮ ਦੇ ਵਕੀਲ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਹਿੱਲਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਸਲੀ ਭੇਦਭਾਵ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ ਚੰਗਿਆੜੀ ਬਾਲ ਦਿੱਤੀ ਸੀ|
ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨੌਜਵਾਨ ਵਕੀਲ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਦੱਖਣ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਰੰਗਭੇਦ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ| ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਕੁੱਝ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਗਾਂਧੀ-ਜੀ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਅਤੇ ਰੰਗਭੇਦ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਲੜੇ| ਇਸ ਲਈ ਦੱਖਣ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਘਟਨਾ ਦੀ ਇੱਕ ਸੌ ਪੱਚੀਵੀਂ ਜਯੰਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਣਾ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਲਈ ਇੱਕ ਸੁਨੇਹਾ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ, ਕਿਵੇਂ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਿਹ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ| ਸੱਚ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਨੇ ਹੀ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਉਹ ਗਾਂਧੀ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਜਾਣਦੀ ਹੈ| ਉਥੇ 22 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਰਹਿ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਿਹ ਦੇ ਸ਼ਸਤਰ ਵੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵੀ| ਪੀਟਰਮੈਰਿਟਜਬਰਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਘਟਨਾ ਹੋਈ ਸੀ, ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਦਾ ਟਿਕਟ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਟ੍ਰੇਨ ਤੋਂ ਜਬਰਦਸਤੀ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਵਿੱਚ ਸਫਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ| ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਰੱਖ ਕੇ ਦੇਖਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇਸਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਵਾਲ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ| ਉਸ ਘਟਨਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸੌ ਪੱਚੀਵਾਂ ਸਾਲ ਮਨਾਉਣ ਲਈ, ਉਚਿਤ ਹੀ, ਪੀਟਰਮੈਰਿਟਜਬਰਗ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਹੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਸਫਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਛੋਟਾ – ਜਿਹਾ ਪਿੰਡ ਸੀ| ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਨੈਲਸਨ ਮੰਡੇਲਾ ਅਤੇ ਗਾਂਧੀ ਦੋਨਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ| ਮੰਡੇਲਾ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਮਹਾਨਾਇਕ ਹਨ| ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਹੇ| ਉਥੇ ਦੇ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ| ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ, ਇਥੋਪੀਆ, ਕੀਨੀਆ, ਨਾਈਜੀਰੀਆ, ਤੰਜਾਨਿਆ, ਜਾਂਬਿਆ, ਮਿਸਰ, ਮਲਾਵੀ, ਸੇਸ਼ਲਸ ਅਤੇ ਮੋਜਾਂਬਿਕ ਤੋਂ ਆਏ ਜਵਾਨ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀਆਂ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ, ਅਹਿੰਸਾ ਦੇ ਸਿੱਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਤੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ| ਇਸ ਕਾਨਫਰੈਂਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸੀ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਜੋ ਖਤਰੇ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਹੋਵੇ|
ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਅਹਿੰਸਾ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ| ਇੰਝ ਅਹਿੰਸਾ ਦਾ ਮੁੱਲ ਗਾਂਧੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਚਲਿਆ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ ਪਰ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਆਤਮਕ ਸਾਧਨਾ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਬਲਕਿ ਇਸਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਕਾਰ ਦੇ ਸਾਧਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ| ਦੱਖਣ ਅਫਰੀਕਾ ਦੀ ਲੜਾਈ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਭਾਰਤ ਆਏ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਦਾ ਘੇਰਾ ਹੋਰ ਵੱਡਾ ਹੋ ਗਿਆ| ਚੰਪਾਰਣ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮੈਦਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਚੰਪਾਰਣ ਦੇ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਨੇ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਝੰਜੋੜ ਦਿੱਤਾ|
ਹੁਣੇ-ਹੁਣੇ ਚੰਪਾਰਣ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਸੌ ਸਾਲ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵੀ ਹੋਏ| ਪੀਟਰਮੈਰਿਟਜਬਰਗ ਦੀ ਘਟਨਾ ਅਤੇ ਚੰਪਾਰਣ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਰਸਮੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ| ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਉਦੋਂ ਹੈ ਜਦੋਂ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਵਧੇ ਅਤੇ ਵਧਾਇਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਸਾਧਨ ਸ਼ੁੱਧੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਿੱਚ ਜੁਟਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ|
ਰਾਹੁਲ ਮਹਿਤਾ

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *