ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਧਾਰਨਾ ਕਾਂਵੜ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਭੱਵਿਖ ਲਈ ਘਾਤਕ

ਸ਼ਿਵਭਗਤ ਕਾਂਵੜੀਆਂ ਦੀ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਬਚਾਉ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ| ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਹੁੜਦੰਗੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਤੱਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ| ਪਰ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ, ਬੁਲੰਦਸ਼ਹਰ ਵਰਗੀਆਂ ਕੁੱਝ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਜਿਸ ਪੈਮਾਨੇ ਤੇ ਇਸਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਉਸ ਨਾਲ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇਹੀ ਧਾਰਨਾ ਬਣਦੀ ਦਿਖੀ ਕਿ ਸਾਰੇ ਜਾਂ ਜਿਆਦਾਤਰ ਕਾਂਵੜੀਏ ਗੁੰਡੇ-ਬਦਮਾਸ਼ ਹਨ| ਕੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਹੈ? ਕੀ ਇਹਨਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾ-ਚੜਾ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ? ਕੀ ਇਹ ਕਿਸੇ ਬੇਸਮਝੀ ਦਾ ਸੂਚਕ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਏਜੇਂਡੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ? ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਾਂਵੜੀਆਂ ਦੀ ਕੁਲ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿੰਸਕ ਕਮਦਿਲੀਆਂ ਦਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਵੇਰਵਾ ਉਪਲੱਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਕਹਿਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਹਿਚਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਵਧਾ – ਚੜਾ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ| ਜੇਕਰ ਕਾਂਵੜੀਆਂ ਦੀ ਕੁਲ ਗਿਣਤੀ (ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਕਰੋੜ) ਦੇ ਮੱਦੇਨਜਰ ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਗੱਲ ਖੁਦ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ| ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਜਿਸ ਪੈਮਾਨੇ ਉਤੇ ਕਾਂਵੜੀਆਂ ਦੇ ਉਤਪਾਤ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੜਕ ਉਤੇ ਵਾਹਨ ਚਾਲਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦੁਰਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮੌਤਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ| ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਵਾਹਨ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਨਰਮਾਈ ਕਿਉਂ? ਦਰਅਸਲ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰੀ ਅਭਿਜਾਤ ਵਰਗੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ ਹੋਰ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਧਾਰਣ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਇਹਨਾਂ ਕਾਂਵੜੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੜਕ ਉਤੇ ਚਲਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ| ਕਾਂਵੜੀਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਾਰਗਾਂ ਤੋਂ ਗੁਜਰਦੇ ਹਨ , ਫਿਰਕੂ ਤਨਾਉ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸੌਹਾਰਦ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ| ਇਹ ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਕਾਂਵੜੀਆਂ ਦੀ ਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ| ਧਾਰਮਿਕ ਯਾਤਰਾ ਤੇ ਨਿਕਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਬਾਰੇ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਬਣਾ ਲੈਣਾ ਕਿ ਉਹ ਅਸਧਾਰਣ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਉਸਦੀ ਨਹੀਂ ਸਮਾਜ ਦੀ ਗਲਤਫਹਿਮੀ ਹੈ| ਕਾਂਵੜੀਏ ਜੇਕਰ ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਇੱਕ ਭੀੜ ਦਾ ਰੂਪ ਵੀ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ| ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਦੀ ਭੀੜ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਤੇਜਨਾ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਮੌਜੂਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਅਵਿਵੇਕਸ਼ੀਲ ਹੋਣ ਅਤੇ ਹਿੰਸਕ ਰੁਖ ਅਖਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ| ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਇਕੱਲੇ ਅਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਕਦਮ ਉਠਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ| ਇੱਥੇ ਕਾਂਵੜੀਆ ਦੀ ਉਸ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਵੀ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਪਵੇਗਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਰਾਧਿਅ ਦੇਵ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਜਲਾਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨ ਲਈ ਹਰਿਦੁਆਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ| ਜੇਕਰ ਦੁਰਘਟਨਾ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਾਰਣਾਂ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਗੰਗਾਜਲ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਡਿੱਗ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਪੂਰੀ ਸਾਧਨਾ ਹੀ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ| ਫਿਰ ਵੀ ਕਾਂਵੜੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪੁਲੀਸ ਦੀ ਮਦਦ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਭੀੜ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਕਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ| ਕਾਂਵੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਹਿੰਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਚੋਣਵੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਚੋਣਵੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਜੇਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ, ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਪਿਠਭੂਮੀ ਤੋਂ ਕੱਟ ਕੇ ਲੇਖਾ ਜੋਖਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਾਂਵੜੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬੇਇਨਸਾਫੀ ਹੋਵੇ| ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੋ ਰਾਏ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਆਮ ਆਦਮੀ ਵਿੱਚ ਕਾਂਵੜੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਧਾਰਨਾ ਬਣੇਗੀ, ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਹਿੰਦੂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵੀ| ਜੇਕਰ ਹਿੰਦੂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਕਾਂਵੜੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਧਾਰਨਾ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਨਾ ਸਿਰਫ ਕਾਂਵੜ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਘਾਤਕ ਹੈ ਬਲਕਿ ਖੁਦ ਹਿੰਦੂ ਸਮਾਜ ਲਈ ਵੀ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਹੈ| ਕਾਂਵੜੇ ਯਾਤਰਾ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਘੜ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਾਤ -ਪਾਤ, ਛੂਆਛੂਤ ਅਤੇ ਭੇਦਭਾਵ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ| ਚਾਹੇ ਕਾਂਵੜ ਯਾਤਰੀ ਹੋਣ ਜਾਂ ਕਾਂਵੜ ਕੈਂਪ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕ, ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਦੀ ਜਾਤੀ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਦਾ| ਇੱਥੇ ਸਭ ਇੱਕ – ਦੂਜੇ ਨੂੰ ”ਭੋਲ਼ੇ” ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਹਨ| ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਗੜੀ ਜਾਤੀ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਪਛੜੀ ਅਤੇ ਦਲਿਤ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਗਾਤਾਰ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ| ਹਿੰਦੁਤਵ ਦੇ ਇਸ ਉਭਾਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੇਂਡੂ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸ਼ਹਿਰੀ ਸਮਾਜ ਵੀ ਖੜਾ ਹੈ| ਕਾਂਵੜੀਏ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਉਸ ਆਲੋਚਨਾ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੋ ਉਸ ਉਤੇ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਲਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ| ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਹਿੰਦੁਤਵ ਵਿਰੋਧੀ ਤਾਕਤਾਂ ਦੇ ਢਿੱਡ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇਗਾ| ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਉਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਵੱਧਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਜੇਹਾਦੀ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਮਰਨਾਥ ਯਾਤਰਾ ਪਿਛਲੇ ਕਰੀਬ ਤਿੰਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਅਮਰਨਾਥ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਮੀ ਆਈ ਹੈ| ਭਾਜਪਾ ਆਪਣੀ ਇਸ ਅਸਫਲਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਉਠਾ ਸਕਦੀ, ਪਰੰਤੂ ਕਥਿਤ ਸੈਕੁਲਰ ਦਲਾਂ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਕੀ ਮਜਬੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤੇ ਚੁਪ ਹੈ? ਕੀ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ਪੂਜਾ-ਅਰਚਨਾ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ? ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਕਾਂਵੜੀਆਂ ਦੀ ਛੋਟੀ -ਜਿਹੀ ਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਤੂਲ ਦੇਣ ਨਾਲ ਹਿੰਦੂ ਸਮਾਜ ਆਸ਼ੰਕਿਤ ਹੈ| ਕੀ ਕਾਂਵੜੀਆਂ ਦੇ ਆਲੋਚਕ ਦੂਜੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਅਤੇ ਪੂਜਾ-ਅਰਚਨਾ ਨਾਲ ਆਮ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਮਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਇਹੀ ਨਜਰੀਆ ਅਪਨਾਉਣਗੇ?
ਸਤਿਏਂਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸਿੰਘ

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *