ਨਵੇਂ ਚੰਦਰਮਾ ਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ ਹੈ ਚੀਨ

ਪੁਲਾੜ ਹੁਣ ਹੋੜ ਦਾ ਨਵਾਂ         ਖੇਤਰ ਬਣਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ| ਕਿਸੇ      ਦੇਸ਼ ਦੀ ਤਾਕਤ ਇਸ ਅਧਾਰ ਤੇ ਵੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ| ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਾੜ ਖੋਜ ਸੰਗਠਨ (ਇਸਰੋ) ਰਾਹੀਂ 104 ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਲਾਂਚ ਕਰ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੀਨ ਚੰਦਰਮਾ ਤੇ ਵੱਡੇ ਅਭਿਆਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ ਹੈ| ਬੀਤੇ ਦਿਨੀਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁਲਾੜ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਸਾਲ 2018 ਵਿੱਚ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪਹਿਲੂ ਦੀ ਥਾਹ ਲੈਣ ਲਈ ਜਹਾਜ ਭੇਜੇਗਾ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਜਹਾਜ ਉਤਾਰਨ ਵਾਲਾ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਦੇਸ਼ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ| ‘ਚਾਈਨਾ ਸਪੇਸ ਐਕਟੀਵਿਟੀਜ ਇਨ 2016’ ਸਿਰਲੇਖ ਨਾਲ ਜਾਰੀ ਵਾਈਟ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅਗਲੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਆਪਣੀ ਚੰਦਰ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖੇਗਾ| ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਚੰਦਰਮਾ ਤੇ ਰੋਵਰ ਉਤਾਰ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ਪਰ  ਹੁਣ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਦੀ ਥਾਹ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕੋਈ ਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਿਆ ਹੈ|
ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਉਸ ਪਾਰ
ਵਾਈਟ ਪੱਤਰ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ, ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਰਣਨੀਤਿਕ ਕਦਮ  ਚੁੱਕਣੇ ਹਨ| ਇਹ ਹਨ- ‘ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ, ਸਤ੍ਹਾ ਤੇ ਉਤਾਰਨਾ ਅਤੇ ਪਰਤਣਾ| ‘ਚਾਂਗ ਈ-5 ਚੰਦਰ     ਅਨਵੇਸ਼ਣ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ 2017 ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੱਕ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗਾ| ਇਹ ਹੁਣ ਤੱਕ ਇੱਕ ਅਨਸੁਲਝਿਆ ਰਹੱਸ ਹੈ ਕਿ ਚੰਨ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਕੀ ਹੈ? ਕੁੱਝ ਹਾਲੀਵੁਡ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਚੰਨ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਪਰਗ੍ਰਿਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ| ਕੁੱਝ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉੱਥੇ ਨਾਜੀਆਂ ਦਾ ਸੀਕਰੇਟ ਆਰਮੀ ਬੇਸ ਹੈ| ਪਰ ਸੱਚ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ 18 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹਿੱਸਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ| ਉੱਥੇ ਕੀ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ| ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਚੰਦਰਮਾ ਦਾ ਅੰਧਕਾਰ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ|
ਚੰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਹੀ ਹਿੱਸਾ ਕਿਉਂ ਦਿਸਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਕ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਪੱਥਰ ਬੰਨ੍ਹ ਰੱਖਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਗੋਲ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਹੈ| ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਪੱਥਰ ਵੀ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪੱਥਰ ਦਾ ਉਹੀ ਹਿੱਸਾ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ ਹੈ| ਧਰਤੀ ਦੇ ਗਰੈਵਿਟੇਸ਼ਨ ਫੋਰਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਬੱਝੇ ਰਹਿਣ ਹਾਲਤ ਉਹੋ ਜਿਹੀ ਹੀ ਹੈ,   ਜਿਵੇਂ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਬੱਝੇ ਪੱਥਰ ਦੀ| ਇਸ ਲਈ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਚੰਦਰਮਾ ਦਾ ਇੱਕ ਹੀ ਹਿੱਸਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ|
ਚੰਦਰਮਾ ਤੇ ਸਭਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 13 ਸਤੰਬਰ, 1959 ਨੂੰ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਦਾ ਪੁਲਾੜ ਜਹਾਜ ਲੂਨਾ-2 ਉਤਰਿਆ| ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਪੁਲਾੜ ਯਾਤਰੀ ਅਪੋਲੋ-11 ਤੋਂ 20 ਜੁਲਾਈ 1969 ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚੰਦਰਮਾ ਤੇ ਉਤਰੇ| 1969 ਤੋਂ 1972 ਤੱਕ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਛੇ ਵਾਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚੰਦਰਮਾ ਤੇ ਉਤਾਰਿਆ| ਚੰਦਰਮਾ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਤਾਰਨ ਵਾਲਾ ਹੁਣ ਤੱਕ ਅਮਰੀਕਾ ਇਕੱਲਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ| ਦਿਸੰਬਰ 1972 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇਹ ਅਭਿਆਨ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ| ਇਸਰੋ ਨੇ 14 ਨਵੰਬਰ 2008 ਨੂੰ ਮੂਨ ਇੰਪੈਕਟ ਪ੍ਰੋਬ ਨੂੰ ਚੰਦਰਮਾ ਤੇ ਉਤਾਰਿਆ, ਜੋ ਚੰਦਰਯਾਨ-1 ਤੋਂ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ| ਚੀਨ ਨੇ ਚਾਂਗ ਈ-1 ਨੂੰ 1 ਮਾਰਚ 2009 ਨੂੰ ਚੰਦਰਮਾ ਤੇ ਉਤਾਰਿਆ|
ਚਾਂਗ ਈ-3 ਉੱਥੇ 1 ਦਸੰਬਰ 2013 ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ 14 ਦਸੰਬਰ 2013 ਨੂੰ ਚੰਦਰਮਾ ਤੇ ਉਤਰਿਆ| ਬੀਤੇ ਦਿਨੀਂ ਚੀਨ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਪੇਸ ਐਡਮਿਨੀਸਟਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਉਪ ਪ੍ਰਮੁੱਖ        ਵੂਯਾਨਹਵਾ ਨੇ ਪੇਈਚਿੰਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰੈਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਾਡਾ ਟੀਚਾ 2030 ਤੱਕ ਚੀਨ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਪੁਲਾੜ ਸ਼ਕਤੀ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਹੈ|
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਗਲੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਮੰਗਲ ਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਦਾ ਵੀ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ| ਚੀਨ ਅਗਲੇ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪੁਲਾੜ ਰਿਸਰਚ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ| ਚੀਨ ਦੇ ਪੁਲਾੜ ਅਭਿਆਨ ਕਾਫ਼ੀ ਦੇਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ| 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਉਸਨੇ ਕੋਈ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ, ਜਦੋਂਕਿ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਰੂਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭਾਰਤ ਵੀ ਇਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲ ਗਿਆ| ਪਰ ਬੀਤੇ ਤਿੰਨ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਨੇ ਪੁਲਾੜ ਅਭਿਆਨ ਵਿੱਚ ਅਰਬਾਂ ਡਾਲਰ ਲਗਾਏ ਹਨ| ਪੇਈਚਿੰਗ ਨੇ ਰਿਸਰਚ ਅਤੇ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਤੇ ਵੀ ਕਾਫੀ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ| ਇਹੀ ਵਜ੍ਹਾ ਹੈ ਕਿ 2003 ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਨੇ ਚੰਦਰਮਾ ਤੇ ਆਪਣਾ ਰੋਵਰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਆਪਣੀ ਲੈਬ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ| ਚੀਨ ਹੁਣ 20 ਟਨ ਭਾਰੀ ਪੁਲਾੜ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵੀ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ|
ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਰੂਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੀਨ ਤੀਜਾ ਅਜਿਹਾ ਦੇਸ਼ ਬਣ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਪੰਜ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਹੈ| ਉਹ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਪੁਲਾੜ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵੀ ਕਈ ਵਾਰ ਜਤਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ਪਰ ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਸਦ ਨੇ 2011 ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਆਕਾਸ਼ ਏਜੰਸੀ ਨਾਸਾ ਨੂੰ ਚੀਨ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕ ਰੱਖਿਆ ਹੈ| ਅਮਰੀਕਾ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ| ਪਰ ਬੀਤੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਸਾ ਨੂੰ ਵੀ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਤੇ ਬਜਟ ਕਟੌਤੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਹੈ| ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਨਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਨੇ ਪੁਲਾੜ ਅਭਿਆਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜੀ ਲਿਆਉਣ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤੇ ਹਨ| ਪੁਲਾੜ ਮਾਹਿਰ ਰਾਬਰਟ ਵਾਕੇ ਅਤੇ ਪੀਟਰ ਨੈਵਾਰੋ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ, ਘੱਟ ਨਿਵੇਸ਼ ਤੋਂ ਅਮਰੀਕੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪੁਲਾੜ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਤੇ ਅਸਰ ਪਿਆ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ ਚੀਨ ਅਤੇ ਰੂਸ ਫੌਜੀ ਰਣਨੀਤੀ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ| ਦੋਵੇਂ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਦਬਦਬੇ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ| ਟਰੰਪ ਦੇ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੀਨ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਤਿੱਖੀ ਹੋੜ          ਛਿੜੇਗੀ, ਜਿਸਦਾ ਅਸਰ ਹਰ ਥਾਂ ਨਜ਼ਰ ਆਵੇਗਾ|
ਇਸਰੋ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ
ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸਰੋ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਨਾਲ- ਨਾਲ ਅਮਰੀਕੀ ਪੁਲਾੜ ਏਜੰਸੀ ਨਾਸਾ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਲਾੜ ਯੋਜਨਾ ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਧਿਆਨ ਦੇਵੇ| ਇਸਦੇ ਲਈ ਇਸਰੋ ਨੂੰ ਦੀਰਘਕਾਲਿਕ ਰਣਨੀਤੀ ਬਣਾਉਣੀ ਪਵੇਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਪੁਲਾੜ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਵਧੇਗਾ ਪੁਲਾੜ            ਯੋਜਨਾ ਬੇਹੱਦ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੁੰਦੀ ਜਾਵੇਗੀ| ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਇਸਰੋ ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਬਜਟ ਵੀ ਵਧਾਉਣਾ        ਪਵੇਗਾ, ਜੋ ਹੁਣ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਹੈ| ਭਾਰੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਉਪਗ੍ਰਿਹਾਂ ਨੂੰ ਜਿਆਦਾ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਲਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਮਜਬੂਤੀ ਲਈ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਆਪਣੇ ਪੀ ਐਸ ਐਲ ਵੀ ਜਹਾਜ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਜੀ ਐਸ ਐਲ ਵੀ ਰਾਕੇਟ ਦੀ ਵੀ ਵਰਤੋਂ ਵਧਾਉਣੀ ਪਵੇਗੀ|
ਆਸ਼ਸ਼ਾਂਕ ਦਿਵੇਦੀ

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *