ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਲੋਂ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਦੂਤ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਵਿਵਹਾਰ ਤੋਂ ਤਨਾਓ ਵਧਿਆ

ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਉਤਾਰ – ਚੜਾਅ ਭਰੇ ਰਹੇ ਹਨ| ਪਰ ਦੋ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਤਨਾਓ ਭਰਿਆ ਦੌਰ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਕੂਟਨੀਤਿਕ ਸ਼ਿਸ਼ਟਤਾ ਦਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ| ਇਸ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਹਫਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਜੋ ਕੀਤਾ ਉਹ ਬੇਹੱਦ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਭਰਿਆ ਹੈ| ਜਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਹਾਈ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਤੀਰਥਯਾਤਰਾ ਤੇ ਗਏ ਸਿੱਖ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ| ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਅਠਾਰਾਂ ਸੌ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਤੀਰਥਾਟਨ ਸੁਗਮਤਾ ਸੰਧੀ ਦੇ ਤਹਿਤ ਵਿਸਾਖੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਤੇ ਗੁਰਦਵਾਰਿਆਂ ਪੰਜਾ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਨਨਕਾਨਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਤੇ ਗਿਆ ਸੀ| ਪਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਹਾਈ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਗੁਰਦਵਾਰੇ ਜਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦਿੱਤਾ ਨਾ ਵਾਘਾ ਸੀਮਾ ਤੇ| ਇਸ ਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਚਿਤ ਹੀ ਸਖ਼ਤ ਇਤਰਾਜ ਜਤਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਇਸ ਕਦਮ ਨੂੰ ਕੂਟਨੀਤਿਕ ਬੇਅਦਬੀ ਅਤੇ ਵਿਏਨਾ ਸੰਧੀ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ| ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਹਾਈ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਨੂੰ ਵਿਚਾਲੇ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਹੀ ਪਰਤਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ| ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਆਮ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਕੂਟਨੀਤਿਕ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਤੀਰਥਯਾਤਰੀਆਂ ਦੇ ਤੀਰਥਸਥਾਨ ਤੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਪਰਕ ਦੀ ਛੂਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ| ਅਜਿਹੀ ਛੂਟ ਦਾ ਮਕਸਦ ਕਿਸੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸਿਹਤ ਸਬੰਧੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜਰ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨਾ ਹੈ|
ਭਾਰਤੀ ਹਾਈ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਗਏ ਤੀਰਥਯਾਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਨਾ ਕਰਣ ਦੇਣ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਬੰਧੀ ਤਰਕ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਗਲੇ ਨਹੀਂ ਉਤਰਦਾ| ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਆਏ ਤੀਰਥਯਾਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਹਾਈ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੇ ਮਿਲਣ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਬੰਧੀ ਕੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੋ ਸਕਦੀ ਸੀ! ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕੋਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਖਤਰੇ ਸਬੰਧੀ ਕੋਈ ਖੁਫੀਆ ਸੂਚਨਾ ਸੀ, ਜਾਂ ਕੋਈ ਅੰਦੇਸ਼ਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਨਿਪਟਨ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਪਲੱਬਧ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਕਿਸਦੀ ਸੀ? ਜਾਹਿਰ ਹੈ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਹੀ! ਜੇਕਰ ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਅਚਾਨਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਣ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਬੰਧੀ ਕੋਈ ਸਮੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਆਉਣ ਦੇ ਸਕਦੀ, ਤਾਂ ਸਿੱਖ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਹਾਈ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦਾ ਇੰਤਜਾਮ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ ਸੀ? ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇਹ ਵਿਵਹਾਰ ਵਿਏਨਾ ਸੰਧੀ, 1961 ਅਤੇ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਤੈਅ ਕੀਤੇ ਦੋਪੱਖੀ ਪ੍ਰੋਟੋਕਾਲ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਤਾਂ ਹੈ ਹੀ, ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਬਣੀ ਸਹਿਮਤੀ ਤੇ ਪਾਣੀ ਫੇਰਨਾ ਵੀ ਹੈ| ਕੋਈ ਪਖਵਾੜੇ ਭਰ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਰਾਜਨਾਇਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਵਹਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਮਸਲਿਆਂ ਦਾ ਹੱਲ ਕਰਨ ਨੂੰ ਰਾਜੀ ਹੋਏ ਸਨ| ਉਸ ਰਜਾਮੰਦੀ ਦਾ ਕੀ ਹੋਇਆ? ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨਾਇਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਦਸਲੂਕੀ ਦਾ ਇਹ ਕੋਈ ਪਹਿਲਾ ਜਾਂ ਇਕੱਲਾ ਮਾਮਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ| ਹਮਲਾਵਰ ਨਿਗਰਾਨੀ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਖਤਰਨਾਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨਾਇਕਾਂ ਨੇ ਕਈ ਵਾਰ ਕੀਤੀ ਹੈ| ਪਰ ਇਹ ਸਿਲਸਿਲਾ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ|
ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਕਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਜਦੋਂ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨਾਇਕਾਂ ਦੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕੰਪਲੈਕਸ ਤੇ ਪਾਕਿ ਏਜੰਸੀਆਂ ਨੇ ਛਾਪਾ ਮਾਰਿਆ ਸੀ| ਇਸ ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਹਾਈ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਸਕੱਤਰ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰਕੇ ਵਿਰੋਧ ਜਤਾਇਆ ਸੀ| ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਤਨਾਓ ਦਾ ਖਮਿਆਜਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਭੁਗਤਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਜਾਣੇ – ਅਨਜਾਨੇ ਸੀਮਾ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ| ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਦਦ ਮਿਲ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ ਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੱਕ ਕੂਟਨੀਤਿਕ ਪਹੁੰਚ ਹੋਣ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ| ਕਈ ਵਾਰ ਖੁਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਦੂਤਾਵਾਸ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁੱਧ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ| ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਚੱਲਦਾ ਕਿ ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਅਤੇ ਕਿਸ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਹੈ| ਉਹ ਪਰਾਏ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸੜਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ| ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਸੁਧਾਰ ਦੀ ਕੋਈ ਪਹਿਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੌਹਾਰਦ ਦਾ ਕੂਟਨੀਤਿਕ ਇਜਹਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁੱਝ ਨੂੰ ਰਿਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ| ਪਰ ਆਪਸੀ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਉਤਾਰ – ਚੜਾਵ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਅਤੇ ਕੂਟਨੀਤਿਕ ਸ਼ਿਸ਼ਟਤਾ ਦਾ ਲਿਹਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਹੀ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ|
ਰੌਹਨ

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *