ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਅਸਥਿਰਤਾ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ

ਜਬਰਦਸਤ ਆਰਥਿਕ ਸੰਕਟ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਚੀਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਈ ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਮਦਦ ਮਿਲ ਰਹੀ ਹੈ| ਇਸ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਜਰਜਰ ਅਰਥ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਰਾਹਤ ਤਾਂ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗੀ ਪਰ ਇਸ ਮਦਦ ਦੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਕੀਮਤ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਚੁਕਾਉਣੀ ਪੈ ਸਕਦੀ ਹੈ| ਖਦਸ਼ਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਤੇ ਅੱਗੇ ਚਲ ਕੇ ਇਹ ਉਸਦੀ ਸੰਪ੍ਰਭੁਤਾ ਲਈ ਘਾਤਕ ਨਾ ਬਣ ਜਾਵੇ| ਆਈਐਮਐਫ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨਾ ਬਣ ਸਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਖਾੜੀ ਦੇ ਸੁੰਨੀ ਮੁਲਕਾਂ ਵੱਲ ਮੁੜਿਆ| ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਇਮਰਾਨ ਖਾਨ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਕਤਰ ਤੋਂ ਪਰਤੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਉਮੀਦ ਹੈ| ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ (ਯੂਏਈ) ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਸਮਝੌਤਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸਦੇ ਤਹਿਤ ਯੂਏਈ ਤਿੰਨ ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਸਟੇਟ ਬੈਂਕ ਆਫ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਜਮਾਂ ਕਰਾਏਗਾ| ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਤੇਲ ਸਪਲਾਈ ਦੇ ਭੁਗਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਾਕਿ ਨੂੰ ਛੂਟ ਮਿਲੇਗੀ| ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ 6 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦਾ ਪੈਕੇਜ ਦੇਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ| ਉਸਦੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਬਣ ਰਹੇ ਗਵਾਦਰ ਬੰਦਰਗਾਹ ਦੇ ਕੋਲ 10 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦੀ ਤੇਲ ਰਿਫਾਇਨਰੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਚਾਇਨਾ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਇਕਨਾਮਿਕ ਕਾਰਿਡੋਰ ( ਸੀਪੀਈਸੀ) ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ| ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੇ ਕ੍ਰਾਉਨ ਪ੍ਰਿੰਸ ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਸਲਮਾਨ ਇਸ ਸਮੱਝੌਤੇ ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕਰਨ ਲਈ ਫਰਵਰੀ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜਾਣਗੇ, ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲਈ ਕਈ ਅੜਚਨਾਂ ਖੜੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ|
ਪਾਕਿ ਹੁਕਮਰਾਨ ਭਾਵੇਂ ਹੀ ਕਹਿਣ ਕਿ ਮਦਦ ਦੀ ਕੋਈ ਸ਼ਰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਅੱਜ ਕੋਈ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਬਿਨਾਂ ਆਪਣਾ ਹਿੱਤ ਵੇਖੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਮਦਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ| ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਯਮਨ ਵਿੱਚ ਈਰਾਨ ਸਮਰਥਿਤ ਹੂਤੀ ਵਿਦਰੋਹੀਆਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ| ਦੂਜੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਾਊਦੀ ਰਿਫਾਇਨਰੀ ਤੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਗੁਆਂਢੀ ਈਰਾਨ ਉਸ ਤੋਂ ਨਰਾਜ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਆਪਣੇ ਸਥਾਈ ਵਿਰੋਧੀ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦਾ ਆਪਣੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨਜਦੀਕ ਆ ਬੈਠਣਾ ਉਸਨੂੰ ਰਾਸ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ|
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਸੀਪੀਈਸੀ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸਦੇ ਕਾਰਨ 2030 ਤੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੇ ਚੀਨ ਦਾ ਕਰਜ 40 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਦਾ ਕਰਨਾ ਉਸ ਦੇ ਵੱਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ| ਚੀਨ ਦੇ ਰਵਈਏ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਕੁੱਝ ਮਾਹਿਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗਵਾਦਰ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਹੰਬਨਟੋਟਾ ਬੰਦਰਗਾਹ ਵਰਗਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ| ਇਸ ਬੰਦਰਗਾਹ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਚੀਨ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦਾ ਕਰਜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਦਾ ਨਾ ਕਰ ਸਕਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਬੰਦਰਗਾਹ ਚੀਨ ਨੂੰ ਸੌਂਪਣੀ ਪਈ| ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਹਾਲ ਤੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਮਦਦ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਜਿਉਂਦਾ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਚੀਨ ਅਤੇ ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਬਿਸਾਖੀ ਉੱਤੇ ਚਲਣ ਲੱਗਿਆ ਹੈ| ਆਤਮਨਿਰਭਰ ਹੋਣ ਦੀ ਉਸਨੇ ਕਦੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ| ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਹਤਰ ਹਾਲਤ ਤਾਂ ਉਸੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਬਣੇ ਬਾਂਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਕੱਪੜਾ ਨਿਰਯਾਤ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਮੋਹਰੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ| ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਅਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਹੱਥ ਤੋਂ ਦੂੱਜੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਭਾਰਤ ਲਈ ਵੀ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ|
ਸੁਮਨ ਭਾਟੀਆ

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *