ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਿੱਚ ਘਾਟ

ਵਿਸ਼ਵ ਆਰਥਿਕ ਮੰਚ ਦੇ ਲਿੰਗ ਅੰਤਰਾਲ ਸੂਚਕਾਂਕ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ 21 ਵਾਂ ਸਥਾਨ ਹੇਠਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ| ਇਸ ਮੰਚ ਨੇ 144 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ 108ਵੇਂ ਸਥਾਨ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਹੈ| ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਸਾਡਾ ਦੇਸ਼ 87ਵੇਂ ਸਥਾਨ ਤੇ ਸੀ| ਇਸਤਰੀ-ਪੁਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਸਮਾਨਤਾ ਵਧਣਾ ਇਸਦੀ ਮੁੱਖ ਵਜ੍ਹਾ ਹੈ| ਮੰਚ ਚਾਰ ਮਾਨਦੰਡਾਂ ਤੇ ਇਹ ਰੈਂਕਿੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ| ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦੋ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਖਰਾਬ ਹੋਇਆ| ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰੈਂਕਿੰਗ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਡਿੱਗੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਇੱਥੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਰਾਬਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੇ ਵੀ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਤੁਲਣਾ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ 60 ਫੀਸਦੀ ਮਿਹਨਤਾਨਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ| ਕੁਲ ਕਿਰਤ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਇੱਕ ਤਿਹਾਈ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਨਰੇਰੀ ਕੰਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ 65 ਫੀਸਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਦਮੀਆਂ ਦਾ 11 ਫੀਸਦੀ|
ਆਨਰੇਰੀ ਕੰਮ ਮਤਲਬ ਘਰ ਦਾ ਕੰਮ, ਬੱਚਿਆਂ – ਬੁੱਢਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਆਦਿ| ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ, ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਅਤੇ ਵਿਧਾਨਮੰਡਲ – ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਸਿਰਫ 13 ਫੀਸਦੀ ਹੈ| ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੱਥਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜਿਆਦਾ ਵਿੱਤੀ ਯੋਜਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ| ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸਭਤੋਂ ਘੱਟ ਸੋਚਦੀਆਂ ਹਨ| ਬੈਂਕ ਦੇ ਕੰਮ ਖੁਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ| ਟੈਕਸ ਬਚਤ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਸ਼ੰਕਿਤ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ| ਰਿਟਰਨ ਕੋਈ ਹੋਰ ਭਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ| ਇਨਵੈਸਟਮੈਂਟ ਪਲਾਨ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਬੈਂਕ ਵਿੱਚ ਫਿਕਸ ਡਿਪਾਜਿਟ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਪੀਪੀਐਫ ਅਕਾਉਂਟ ਖੁੱਲ੍ਹਵਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ| ਇਸਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਾ ਤਾਂ ਜਾਣਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਾ ਜਾਨਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ| ਹਾਂ, ਬਚਤ ਜਰੂਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ-ਕਿਸੇ ਡਿੱਬੇ ਜਾਂ ਲਿਫਾਫੇ ਵਿੱਚ| ਉਂਝ ਔਰਤਾਂ ਕਮਾਉਂਦੀਆਂ ਘੱਟ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਦੇ ਸਾਲ ਵੀ ਆਦਮੀਆਂ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ| ਅਕਸਰ ਬੱਚੇ ਹੋਣ ਤੇ ਉਹ ਕੰਮ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ| ਔਸਤ ਕੱਢਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਕੰਮ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਲਗਭਗ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦਾ ਬ੍ਰੇਕ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ| ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਬਚਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਉਂਦੀਆਂ| ਇਸ ਲਈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਬ੍ਰੇਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁਬਾਰਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਪੁਰਸ਼ ਸਹਿਕਰਮੀਆਂ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ| ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਦੀ ਸਾਲ 2017 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ -‘ਪ੍ਰਿਕੇਰਿਅਸ ਡਰਾਪ – ਰੀਏਸੇਸਿੰਗ ਪੈਟਰੰਨਸ ਆਫ ਫੀਮੇਲ ਲੇਬਰ ਫੋਰਸ ਪਾਰਟਿਸਿਪੇਸ਼ਨ ਇਨ ਇੰਡੀਆ’ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਾਲ 2004 ਤੋਂ ਸਾਲ 2012 ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਇੱਕ ਕਰੋੜ 96 ਲੱਖ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਨੌਕਰੀਆਂ ਛੱਡੀਆਂ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀਆਂ ਛੱਡਣੀਆਂ ਪਈਆਂ| ਇਹ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿਤੀ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੇਖੀ ਗਈ- ਰਸਮੀ ਜਾਂ ਗੈਰ ਰਸਮੀ, ਪੇਂਡੂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ, ਅਨਪੜ੍ਹ ਅਤੇ ਪੋਸਟਗ੍ਰੈਜੁਏਟ| ਕਮਾਉਂਦੀਆਂ ਘੱਟ ਹਨ, ਘੱਟ ਸਾਲ ਤੱਕ ਕਮਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ| ਇਹ ਵੀ ਠੀਕ ਹੈ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਾਲ ਤੱਕ ਜਿਉਂਦੀਆਂ ਹਨ| ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਭਲਾਈ ਮੰਤਰਾਲਾ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਲ 2011 – 15 ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ ਉਮੀਦ 67.3 ਸਾਲ ਸੀ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ 69.6 ਸਾਲ| ਮਤਲਬ ਔਰਤਾਂ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਔਸਤ ਦੋ ਸਾਲ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜਿਉਂਦੀਆਂ ਹਨ| ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਸਿਹਤ ਤੇ ਵੀ ਕਾਫੀ ਖਰਚ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਬਚਤ ਜਲਦੀ ਖਤਮ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ| ਅਜਿਹੀ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜਿਆਦਾ ਆਰਥਿਕ ਯੋਜਨਾਬੱਧੀ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ| ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵਿੱਤੀ ਯੋਜਨਾ ਤਾਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ-ਪਰ ਉਹ ਕਰਦੀਆਂ ਨਹੀਂ| ਇਸਦਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵਿੱਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ| ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਅਕਸਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਸਭਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਸਿਰਦਰਦ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ? ਇਹੀ ਹਿਫਾਜ਼ਤ ਕਈ ਵਾਰ ਵਿੱਤੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਕਾਰਾ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ| ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿੱਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸਕੂਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ| ਇਹ ਵੀ ਕਿ ਆਪਣੇ ਪੈਸੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵੀ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬੁਢਾਪੇ ਦਾ ਬੀਮਾ ਨਾ ਸਮਝੀਏ| ਆਪਣੇ ਖਾਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਰੱਖਣ| ਆਪਣੇ ਖਰਚੇ ਘੱਟ ਕਰਨ| ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਕਾਰਡ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਨਾ ਕਰਨ| ਠੀਕ ਜਗ੍ਹਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨ| ਨੌਕਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਰਥਿਕ ਹੱਕ ਲਈ ਲੜਣ| ਤਰੱਕੀ ਅਤੇ ਪੈਸੇ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਹਿਚਕਣ ਨਾ| ਇਹ ਤਾਂ ਕੰਮਕਾਜੀ, ਸ਼ਹਿਰੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋਈ| ਪਰ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ| ਘਰੇਲੂ ਵੀ ਅਤੇ ਘਰ ਤੋਂ ਛੋਟੇ-ਮੋਟੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਵੀ| ਘਰੇਲੂ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਲਈ ਘਰ ਬੈਠੇ ਰੁਜਗਾਰ ਖੋਜ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ| ਇਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਸਾ ਕਮਾਉਣ ਅਤੇ ਪੈਸਾ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਆਵੇਗੀ| ਜਦਕਿ ਰੁਪਏ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਰੁਪਏ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਭੱਜ ਰਹੇ ਹੋ| ਵਿੱਤੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਇੱਕ ਆਮ ਹਿਸਾਬ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੁਰਸ਼ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਮਾਜ ਨੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਬਣਾਇਆ ਹੈ| ਇਸ ਲਈ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਸਮਾਜਿਕ ਪੱਧਰ ਤੇ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਵਿੱਤੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਵੀ ਜਾਗਰੂਕ ਰਹਿਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ|
ਮਾਸ਼ਾ

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *