ਬਾਬਰੀ ਮਸਜਿਦ – ਰਾਮ ਮੰਦਰ ਵਿਵਾਦ ਹੱਲ ਹੋਣ ਦੀ ਆਸ ਬੱਝੀ

ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਬਾਬਰੀ ਮਸਜਿਦ-ਰਾਮ ਜਨਮ ਭੂਮੀ ਵਿਵਾਦ ਨੇ ਦੇਸ਼  ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਦੀ ਜਟਿਲਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਲੁਕਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ| ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰੀਕ੍ਰਿਆ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ  ਦੇ ਹੱਲ  ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਸਤਾਵਾਂ ਉਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ, ਪਰੰਤੂ ਸਬੰਧਿਤ ਪੱਖਾਂ  ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਕੋਈ ਸਹਿਮਤੀ ਨਹੀਂ ਬਣ ਪਾਈ ਹੈ,  ਜਿੱਥੋਂ ਅੱਗੇ ਦਾ ਰਸਤਾ ਤਿਆਰ ਹੋ ਸਕੇ| ਅਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹਾਲ  ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਆ ਵਕਫ ਬੋਰਡ ਵਲੋਂ ਹੋਈ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਕੁੱਝ ਉਮੀਦ ਜਗਾਉਂਦੀ ਹੈ| ਬੀਤੇ ਦਿਨੀਂ ਬੋਰਡ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਛੇ ਦਸੰਬਰ ਤੱਕ ਇੱਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਤਿਆਰ ਕਰੇਗਾ, ਤਾਂ ਕਿ ਆਪਸੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਇਹ ਵਿਵਾਦ ਹੱਲ ਹੋ ਸਕੇ| ਦਰਅਸਲ ,  ਸ਼ਿਆ ਵਕਫ ਬੋਰਡ ਵਲੋਂ  ਬਾਬਰੀ ਮਸਜਿਦ-ਰਾਮ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਵਿਵਾਦ  ਦੇ ਹੱਲ ਲਈ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਯਤਨਾਂ ਦਾ ਇਹ ਅਗਲਾ ਕਦਮ  ਹੈ| ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬੋਰਡ ਨੇ ਸੁਪ੍ਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਲਫਨਾਮੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਵਿਵਾਦਿਤ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਰਾਮ ਮੰਦਿਰ  ਬਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮਸਜਿਦ ਬਣਾਈ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ|  ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪੱਖਾਂ ਦਾ ਹੁਣ ਤੱਕ ਜੋ ਰੁਖ਼ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਮੱਦੇਨਜਰ ਸ਼ਿਆ ਵਕਫ ਬੋਰਡ ਦੀ ਪਹਿਲ ਨੂੰ ਹੱਲ ਵੱਲ ਵਧੇ ਅਹਿਮ ਕਦਮ  ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ| ਪਰੰਤੂ ਇਸ ਮਸਲੇ ਉਤੇ ਬਾਬਰੀ ਮਸਜਿਦ ਕਾਰਜ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਵੱਖਰਾ  ਰੁਖ਼ ਰਿਹਾ ਹੈ| ਅਗਸਤ ਵਿੱਚ ਵਕਫ ਬੋਰਡ ਨੇ ਜਦੋਂ ਸੁਪ੍ਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਹਲਫਨਾਮਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ,  ਉਦੋਂ ਕਮੇਟੀ ਵਲੋਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਨਜ਼ਰ  ਵਿੱਚ ਉਸ ਹਲਫਨਾਮੇ ਦੀ ਕੋਈ ਅਹਿਮੀਅਤ ਨਹੀਂ ਹੈ|  ਜਾਹਿਰ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਿਆ ਵਕਫ ਬੋਰਡ ਦੀ ਤਾਜ਼ਾ ਕਵਾਇਦ ਤੇ ਸਾਰੇ ਪੱਖਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਸਹਿਮਤੀ ਬਨਣਾ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ| ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਬੋਰਡ ਵਲੋਂ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਯਤਨਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਬਰੀ ਮਸਜਦ  ਢਾਹੁਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੋ ਤਨਾਓ ਦੀ ਜੜਤਾ ਕਾਇਮ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਟੁੱਟਣ  ਦੇ ਲੱਛਣ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ|  ਜਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਕੁੱਝ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼  ਸ਼ਿਆ ਸੈਂਟਰਲ ਵਕਫ ਬੋਰਡ ਨੇ ਬਾਬੀ ਮਸਜਿਦ -ਰਾਮ ਜਨਮਭੂਮੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੱਖ ਬਨਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ| ਇਸਦਾ ਆਧਾਰ ਬਾਬਰੀ ਮਸਜਿਦ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਉਥੇ ਇਬਾਦਤ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਆ ਅਤੇ ਸੁੰਨੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਮੰਨੀ ਗਈ| ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1945 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਅਦਾਲਤੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਸਜਿਦ ਉਤੇ ਸੁੰਨੀ ਬੋਰਡ ਦਾ ਸਵਾਮਿਤਵ ਕਾਇਮ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ| ਪਰੰਤੂ ਹੁਣ ਸ਼ਿਆ ਬੋਰਡ ਨੇ ਫਿਰ ਤੋਂ ਮਸਜਿਦ ਉਤੇ ਦਾਅਵਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ| ਜਾਹਿਰ ਹੈ, ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਆ ਬੋਰਡ ਦੇ ਹਲਫਨਾਮੇ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਇਸ ਗੱਲ ਉਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰੇਗਾ ਕਿ ਇਸ ਵਿਵਾਦ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਪੱਖਕਾਰ ਰਹੀ ਬਾਬਰੀ ਮਸਜਿਦ ਕਾਰਜ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਕੀ ਰੁਖ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ|
ਸਾਰੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤਕਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਤਾਕ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਬਾਬਰੀ ਮਸਜਿਦ ਨੂੰ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ,  ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੂਪ ਨਾਲ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਇੱਕ ਬੇਹੱਦ ਮਾੜੀ ਘਟਨਾ ਸੀ,  ਜਿਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰਕ ਨਾਲ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਠਹਿਰਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ|  ਪਰ ਸਵਾਲ ਹੈ ਕਿ ਉਸਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਵਿਵਾਦ  ਦੇ ਬਿੰਦੂ ਉਤੇ ਠਹਿਰੇ ਰਹਿ ਕੇ ਸਾਰੇ ਪੱਖ ਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਸਮਾਜ ਲਈ ਕੀ ਹਾਸਿਲ ਕਰ ਲੈਣਗੇ! ਬੇਸ਼ੱਕ ਅਦਾਲਤ ਦਾ ਅੰਤਮ ਫੈਸਲਾ ਸਭ ਦੇ ਲਈ ਮੰਨਣਯੋਗ ਹੋਵੇਗਾ| ਪਰੰਤੂ ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਜੇਕਰ ਵਿਵਾਦ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਕੋਈ ਪੱਖ ਆਪਸੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਮਸਲੇ ਦੇ ਹੱਲ ਲਈ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸਦਭਾਵ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹੈ| ਇਹ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵਿਵਾਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਪੱਖਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਜੇਕਰ ਸੌਹਾਰਦਪੂਰਣ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਹੱਲ ਦੇ ਬਿੰਦੂ ਤੇ ਸਹਿਮਤੀ ਬਣਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਵੇਗੀ|
ਲਖਨਪਾਲ ਸਿੰਘ

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *