ਬਿਹਾਰ ਚੋਣਾਂ ਕਰਣਗੀਆਂ ਲਾਲੂ ਅਤੇ ਪਾਸਵਾਨ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਫੈਸਲਾ


ਬਿਹਾਰ  ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਇਸ ਮਾਇਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹਨ ਕਿ ਇਸਦੇ ਜਰੀਏ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਵੀ ਫੈਸਲਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵੱਖ – ਵੱਖ ਜਮਾਤਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਨੇਤਾਵਾਂ-  ਲਾਲੂ ਪ੍ਰਸਾਦ ਯਾਦਵ ਅਤੇ ਰਾਮਵਿਲਾਸ ਪਾਸਵਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਰਾਸਤ ਆਪਣੇ – ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪਣ ਦਾ ਜੋ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਜਨਤਾ ਆਪਣੀ ਮੋਹਰ ਲਗਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ?  ਲੋਕਤੰਤਰ ਵਿੱਚ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਸ ਵਿੱਚ ‘ਲੋਕ’ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਜਰੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ|  ਜੇਕਰ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਚੌਧਰੀ ਅਜਿਤ ਸਿੰਘ  ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਚੌਧਰੀ ਚਰਣ ਸਿੰਘ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਰਾਸਤ  ਦੇ ਸੁਭਾਵਿਕ ਵਾਰਿਸ ਹੁੰਦੇ ਅਤੇ ਅੱਜ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ  ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਕਿਸਾਨ ਨੇਤਾ ਹੁੰਦੇ| ਪਰ ‘ਲੋਕ’  ਦੇ ਜਰੀਏ ਅਜਿਹਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ|  ਉਹ ਵੈਸਟ ਯੂਪੀ  ਦੇ ਕੁੱਝ ਗਿਣੇ – ਚੁਣੇ ਜਿਲ੍ਹਿਆਂ  ਦੇ ,  ਉਹ ਵੀ ਇੱਕ ਖਾਸ ਜਾਤੀ  ਦੇ ਹੀ ਨੇਤਾ ਬਣ ਸਕੇ, ਅਤੇ ਅੱਜ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਾਖ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਜੱਦੋਜਹਿਦ ਕਰਨੀ ਪੈ ਰਹੀ ਹੈ|
ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਤੇਜਸਵੀ ਯਾਦਵ  ਅਤੇ ਚਿਰਾਗ ਪਾਸਵਾਨ , ਦੋਵਾਂ  ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਇਹ ਪਹਿਲੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਹੋਣਗੀਆਂ,  ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਬਣਕੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ – ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਛਤਰੀ ਲਗਾ ਕੇ ਚੁਣਾਵੀ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਹਨ|  ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੇਟਿਆਂ ਨੂੰ ਘੋਸ਼ਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਾਰਿਸ ਬਣਾਇਆ ਹੈ| ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਜਵਾਨ ਹਨ ਅਤੇ ਸੰਜੋਗ ਇਹ ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਚੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ|                       ਤੇਜਸਵੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਿੱਥੇ ਕ੍ਰਿਕੇਟਰ ਬਨਣ ਦੀ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਚਿਰਾਗ ਬਾਲੀਵੁਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮਤ ਆਜ਼ਮਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ| ਪਿਤਾ ਹੋਣ  ਦੇ ਚਲਦੇ ਲਾਲੂ ਪ੍ਰਸਾਦ ਯਾਦਵ ਅਤੇ ਰਾਮਵਿਲਾਸ ਪਾਸਵਾਨ ਨੇ ਤਮਾਮ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੇਟੇ ਆਪਣੀ ਪਸੰਦ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਜੀ  ਸਕਣ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਓਨੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਉਮੀਦ ਉਹ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ| ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੇਟਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਰਾਜੀ ਕਰਨਾ ਪਿਆ|  ਲਾਲੂ  ਦੇ ਜੇਲ੍ਹ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੇਜਸਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ  ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਾਰਿਸ  ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਹੋਏ|  ਉੱਧਰ ਆਪਣੀ ਖ਼ਰਾਬ ਹੁੰਦੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਮਵਿਲਾਸ ਪਾਸਵਾਨ ਸਮਝ ਗਏ ਸਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਬਹੁਤ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ|  ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਚਿਰਾਗ ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਕਮਾਨ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ ਸੀ|
ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਵਾਰਿਸ ਬਨਣਾ ਕੋਈ ਆਸਾਨ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ|  ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਉਦਾਹਰਣ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ           ਨੇਤਾ ਜਿਸ ‘ਵੋਟ ਬੈਂਕ’ ਦਾ ‘ਮਾਲਿਕ’ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ‘ਵੋਟ ਬੈਂਕ’ ਉਸਦੇ ਵਾਰਿਸ ਨੂੰ  ਖੁਦ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ|  ਦਰਅਸਲ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਾਰਿਸ ਲਈ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਥੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ| ਨੇਤਾ ਦੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਖੂਬੀਆਂ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਉਸਦਾ ‘ਵੋਟ ਬੈਂਕ’ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ,  ਉਹ ‘ਵੋਟ ਬੈਂਕ’ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੂਬੀਆਂ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਵਾਰਿਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਦਮ   ਦਰ ਕਦਮ   ਤਲਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ|  ਉਹ ਵਾਰਿਸ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸੇ ਕਸੌਟੀ ਉੱਤੇ ਕਸਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਕਸ ਕੇ ਉਸਨੇ ਕਿਸੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨੇਤਾ ਸਵੀਕਾਰਿਆ ਸੀ| ਅਜਿਹੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਾਣਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਭਲੇ ਆਨ ਰਿਕਾਰਡ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵਿਖਾਈ ਨਾ ਦੇਣ ਪਰ ‘ਲੋਕ’  ਦੇ ਜਹਿਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ|  ਯੂਪੀ ਵਿੱਚ ਮੁਲਾਇਮ ਸਿੰਘ  ਯਾਦਵ ਦੀਆਂ ਜਨ ਸਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਵੀ ਇਹ ਨਾਰਾ ਗੂੰਜਦਾ ਹੈ, ‘ਧਰਤੀ ਪੁੱਤ ਮੁਲਾਇਮ ਸਿੰਘ’,  ‘ਜਿਸ ਨੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਝੁੱਕਨਾ ਸਿੱਖਿਆ,  ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਮੁਲਾਇਮ ਹੈ|’ ਪਰ ਇਹ ਨਾਰਾ ਹੁਣੇ ਅਖਿਲੇਸ਼ ਯਾਦਵ  ਦੀਆਂ ਸਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ| ਜਾਹਿਰ ਜਿਹੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਤੇਜਸਵੀ ਯਾਦਵ  ਅਤੇ ਚਿਰਾਗ ਪਾਸਵਾਨ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਸੌਟੀਆਂ ਤੋਂ ਲੰਘਣਾ ਪਵੇਗਾ|  ਲਾਲੂ ਪ੍ਰਸਾਦ ਯਾਦਵ ਅਤੇ ਰਾਮਵਿਲਾਸ ਪਾਸਵਾਨ ਐਵੇਂ ਹੀ ਇੰਨੇ ਵੱਡੇ ਕੱਦ  ਦੇ ਨੇਤਾ ਨਹੀਂ ਬਣ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੁੱਝ ਦਿਨ ਜਾਂ ਕੁੱਝ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਇਹ ਜਨਾਧਾਰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ| ਉਹ ਇੱਕ ਲੰਬੇ ਸਫਰ  ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਪੁੱਜੇ|  ਤੇਜਸਵੀ ਅਤੇ ਚਿਰਾਗ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਜਨਾਧਾਰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹ ਮਿਹਨਤ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ,  ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ  ਪਿਤਾ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ|  ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਪਵੇਗਾ ਕਿ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਜਨਾਧਾਰ ਨੂੰ ਸਹੇਜ ਕੇ ਰੱਖ ਸਕਣਾ,  ਕਿਤੇ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ|
ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਰਾਸਤ  ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਮਿਲੇ-ਜੁਲੇ ਰਹੇ ਹਨ| ਉਂਝ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ  ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਗਨ ਮੋਹਨ ਰੈਡੀ ਤੋਂ ਸਬਕ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ,  ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਲਟ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਦ ਨੂੰ ਨਾ ਸਿਰਫ ਆਂਧ੍ਰ  ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੀ  ਖੁਦ ਦੀ ਬਣਾਈ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਨਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੇ| ਓਡਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਨਵੀਨ ਪਟਨਾਇਕ ਅਤੇ ਯੂਪੀ ਵਿੱਚ ਮਾਇਆਵਤੀ  ਦੇ ਵੀ ਉਦਾਹਰਣ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਾਰਿਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਦੀ ਇਬਾਰਤ ਲਿਖੀ|  ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀਲਾਲ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਰਾਸਤ ਤੀਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੱਕ ਆਉਂਦੇ – ਆਉਂਦੇ ਬਿਖਰ ਗਈ| ਕਈ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨਤਾ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਬਹੁਤ ਦਿਲਚਸਪ ਰਿਹਾ ਹੈ,  ਜਿੱਥੇ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਨੇਤਾ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ  ਦੇ ਹੱਕ ਦੇ ਕਈ ਦਾਵੇਦਾਰ ਖੜੇ ਹੋਏ| ਆਂਧ੍ਰ  ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਐਨਟੀ ਰਾਮਾਰਾਵ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਪਾਰਬਤੀ ਅਤੇ ਜਵਾਈ ਚੰਦਰਬਾਬੂ ਨਾਇਡੂ  ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਜੰਗ ਛਿੜੀ,  ਤਾਂ ਜਨਤਾ ਨੇ ਚੰਦਰਬਾਬੂ ਨਾਇਡੂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ  ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਾਰਿਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ| ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਬਾਲ ਠਾਕਰੇ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਰਾਸਤ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ  ਬੇਟੇ ਉੱਧਵ ਅਤੇ ਭਤੀਜੇ ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਪਾਲਿਆ ਖਿਚਿਆ,  ਤਾਂ ਬਾਲ ਠਾਕਰੇ  ਦੇ ਫਾਲੋਅਰਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ  ਬੇਟੇ ਉੱਧਵ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ| ਯੂਪੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੇਤਰੀ ਪਾਰਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ-  ਆਪਣਾ ਦਲ| ਇਸਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਡਾ. ਸੋਨੇ ਲਾਲ ਪਟੇਲ  ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਰਾਸਤ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੀ  ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਜੰਗ ਛਿੜੀ| ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ  ਵੋਟ ਬੈਂਕ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਧੀ ਅਨੁਪ੍ਰਿਆ ਪਟੇਲ  ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਗਿਆ,  ਜੋ ਕਿ ਮੋਦੀ  ਦੀ 2014 -19 ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਕਤ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਐਨਡੀਏ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ|  ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਜੈਲਲਿਤਾ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਰਾਸਤ ਉੱਤੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਜਨਤਾ ਆਪਣਾ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਏਗੀ|
ਨਦੀਮ

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *