ਬੰਜਰ ਹੋ ਕੇ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦੀ ਉਪਜਾਊ ਜਮੀਨ

ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅੱਜ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੰਕਟ ਉਪਜਾਊ ਜਮੀਨ ਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬਦਲਨ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ| ਧਰਤੀ ਦੇ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬਦਲਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਤੇ ਚੀਨ, ਅਫਰੀਕਾ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ, ਭੂਮੱਧ ਸਾਗਰ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਏਸ਼ੀਆ, ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਸਮੇਤ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾਰੀ ਹੈ| ਇਤਿਹਾਸ ਗਵਾਹ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹਰ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਅੰਤ ਉਸਦੇ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਹੋਇਆ ਹੈ| ਸਹਾਰਾ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਅੱਜ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਹੈ| ਪਰ ਲਗਭਗ ਪੰਜ ਹਜਾਰ ਤੋਂ ਗਿਆਰਾਂ ਹਜਾਰ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਪੂਰਾ ਇਲਾਕਾ ਹਰਿਆ-ਭਰਿਆ ਸੀ| ਅੱਜ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਉਦੋਂ ਇੱਥੇ ਦਸ ਗੁਣਾ ਜਿਆਦਾ ਬਾਰਿਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਸੀ| ਇਹ ਗੱਲ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ| ਸਹਾਰਾ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ| ਇਹ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਜੀਵਨ ਗੁਜਾਰਨ ਲਈ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਉੱਗਣ ਵਾਲੇ ਦਰਖਤ-ਬੂਟਿਆਂ ਤੇ ਆਸ਼ਰਿਤ ਸਨ| ਇਸ ਸ਼ੋਧ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਛੇ ਹਜਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸਹਾਰਾ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਤਲਹਟੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ| ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਅਰਿਜੋਨਾ ਦੀ ਜੇਸਿਕਾ ਟੀ ਇਸ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਮੁੱਖ ਖੋਜਕਾਰ ਹੈ| ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ‘ਅੱਜ ਦੀ ਤੁਲਣਾ ਵਿੱਚ ਸਹਾਰਾ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਕਈ ਗੁਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਿੱਲਾ ਸੀ|’ ਹੁਣ ਸਹਾਰਾ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਨਾ 4 ਤੋਂ 6 ਇੰਚ ਤੱਕ ਬਾਰਿਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ| ਇਸਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਈਆਂ ਕੁੱਝ ਸ਼ੋਧਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਲਾਂਕਿ ‘ਗ੍ਰੀਨ ਸਹਾਰਾ ਕਾਲ’ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਮੌਕਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਪੂਰੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਪੰਝੀ ਹਜਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਲੱਭਿਆ ਗਿਆ ਹੈ|
ਅਜੋਕੇ ਮੋਰੱਕੋ, ਟਿਊਨੀਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਅਲਜੀਰੀਆ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹੀਨ ਸੁੱਕੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਕਣਕ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਨ| ਇਟਲੀ ਅਤੇ ਸਿਲਿਕਾ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਧਰਤੀ – ਕਟਾਵ ਉਸੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਦੂਜਾ ਫਲ ਹੈ| ਮੇਸੋਪੋਟੇਮੀਆ, ਸੀਰੀਆ, ਫਿਲਸਤੀਨ ਅਤੇ ਅਰਬ ਦੇ ਕੁੱਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਸੁੱਕੇ ਵੀਰਾਨ ਭੂਭਾਗ, ਬੇਬੀਲੋਨ, ਸੁਮੇਰਿਆ, ਅਕਾੜਿਆ ਅਤੇ ਅਸੀਰੀਆ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸਾਮਰਾਜਾਂ ਦੇ ਸਥਾਨ ਸਨ| ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਇਰਾਨ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਾਮਰਾਜ ਸੀ| ਅੱਜ ਉਸਦਾ ਸਾਰਾ ਭਾਗ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਹੈ| ਸਿਕੰਦਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਯੂਨਾਨ ਇੱਕ ਸਾਮਰਾਜ ਸੀ| ਹੁਣ ਉਸਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਧਰਤੀ ਬੰਜਰ ਹੈ| ਤੈਮੂਰ ਲੰਗ ਦੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਉਸਦੇ ਜਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਜਿੰਨੀ ਫਸਲ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਉਸਦਾ ਹੁਣ ਇੱਕ ਛੋਟਾ-ਜਿਹਾ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ| ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼, ਫਰੈਂਚ ਅਤੇ ਡਚ ਇਹਨਾਂ ਆਧੁਨਿਕ ਸਾਮਰਾਜਾਂ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਮਰੁਭੂਮੀਆਂ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ| ਪਰ ਏਸ਼ੀਆ, ਅਫਰੀਕਾ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ, ਨਿਊਜੀਲੈਂਡ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਤ ਚੂਸਣ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਖਣਿਜ ਸੰਸਾਧਨਾਂ ਦਾ ਅਗਵਾ ਕਰਣ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਸਾਮਰਾਜਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹੱਥ ਰਿਹਾ ਹੈ| ਕੀਨੀਆ, ਯੁਗਾਂਡਾ ਅਤੇ ਇਥੋਪੀਆ ਵਿੱਚ ਇਮਾਰਤੀ ਲੱਕੜੀ ਦੀ ਕਟਾਈ ਨਾਲ ਨੀਲ ਨਦੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਸਮਾਨ ਪ੍ਰਵਾਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ| ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਉਸ਼ਣ ਕਟੀਬੰਧੀ ਜੰਗਲ ਦੋ ਕਰੋੜ ਹੈਕਟੇਅਰ ਹਰ ਸਾਲ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਨਾਲ ਕਟ ਰਹੇ ਹਨ| ਇਹ ਸਿਲਸਿਲਾ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ ਤਾਂ ਅਗਲੇ ਵੀਹ – ਪੰਝੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਉਸ਼ਣਕਟੀਬੰਧੀ ਜੰਗਲ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਣਗੇ| ਜੇਕਰ ਅਜਿਹਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸਦਾ ਖਦਸ਼ਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਨਾਜ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਆਕਸੀਜਨ ਦਾ ਸੰਕਟ ਇੰਨਾ ਗਹਿਰਾ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿ ਉਹ ਧਰਤੀ ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਸਤਿਤਵ ਦਾ ਸੰਕਟ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ|
ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 2009 ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਰੋਜਾਨਾ ਭੁੱਖੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 1.02 ਅਰਬ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਉਚਾਈ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ, ਜੋ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸੰਪੂਰਣ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਛੇਵਾਂ ਭਾਗ ਹੈ| ਪਿਛਲੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਸ ਕਰੋੜ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ| ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਬਾਨ ਕੀ ਮੂਨ ਨੇ ਅਨਾਜ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਵਰਤਮਾਨ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦੱਸਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦੱਸਿਆ| ਮੂਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ‘ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਲੋੜ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਭੋਜਨ ਹੈ| ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇੱਕ ਅਰਬ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੋਕ ਭੁੱਖੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ| 2050 ਤੱਕ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਨੌਂ ਅਰਬ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ, ਅਰਥਾਤ ਅੱਜ ਤੋਂ ਦੋ ਅਰਬ ਜਿਆਦਾ| ਹਰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਸੱਠ ਲੱਖ ਬੱਚੇ ਭੁਖਮਰੀ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਜਲਵਾਯੂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ|’ ਜਿੰਨੀ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਜਾਤੀ ਦੇ ਮਨ, ਦਿਲ ਅਤੇ ਆਦਤਾਂ ਬਦਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਓਨੀ ਹੀ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਜਾਂ ਉਸਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਧਰਤੀ ਕਟਾਵ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਾਡੇ ਅਨਾਜ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਸਾਧਨ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ| ਖੁਰਾਕ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਇਸ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਧ ਰਹੀ ਕਮੀ ਦੇ ਨਾਲ – ਨਾਲ (ਕਿਉਂਕਿ ਧਰਤੀ ਕਟਾਵ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਇਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ) ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ| ਪਿਛਲੇ ਢਾਈ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਧ ਗਈ ਹੈ| ‘ਸਾਡੀ ਲੁਟੀ ਹੋਈ ਧਰਤੀ’ (ਅਵਰ ਪਲੰਡਰਡ ਪਲੇਨੇਟ) ਨਾਮਕ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਫੇਅਰਫੀਲਡ ਆਸਬਰਨ ਇਹ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਵਿੱਚ 4 ਅਰਬ ਏਕੜ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਖੇਤੀ ਦੇ ਲਾਇਕ ਜ਼ਮੀਨ ਨਹੀਂ ਹੈ| ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਸਬੰਧੀ ਸੰਸਥਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਸਿਕ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੁਲ ਭੂਮੀ 33 ਅਰਬ 12 ਕਰੋੜ 60 ਲੱਖ ਏਕੜ ਹੈ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੋਗ ਭੂਮੀ 3 ਅਰਬ 70 ਲੱਖ ਏਕੜ ਹੈ| ਕਾਰਨੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪਿਅਰਰਸਨ ਅਤੇ ਹੇਈਜ ਨੇ ‘ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭੁੱਖ’ (ਦਿ ਵਰਲਡ ਹੰਗਰ ) ਨਾਮਕ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਕੁਲ ਭੂਮੀ ਦੇ ਖੇਤਰਫਲ ਦਾ ਅੰਦਾਜ 35 ਅਰਬ 70 ਕਰੋੜ ਏਕੜ ਲਗਾਇਆ ਹੈ| ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰਫਲ ਦੀ 43 ਫ਼ੀਸਦੀ ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਫਸਲ ਉਗਾਉਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ| ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਲਾਨਾ 40 ਸੈ.ਮੀ. ਬਾਰਿਸ਼ ਹੀ ਫੜੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਾਫੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ ਜਾ ਸਕਦੀ| ਇਸ ਸਾਰੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ 34 ਫੀਸਦੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੰਨੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਲੋੜੀਂਦੀ ਹੈ| ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ 32 ਫੀਸਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਹੀ ਫਸਲ ਉਗਾਉਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਲੋੜੀਂਦੀ ਗਰਮੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ| ਸਿਰਫ 7 ਫੀਸਦੀ ਭਾਗ ਤੇ ਹੀ ਭਰੋਸੇ ਦੇ ਲਾਇਕ ਬਾਰਿਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਲੋੜੀਂਦੀ ਗਰਮੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਲਗਭਗ ਬਰਾਬਰ ਸਤ੍ਹਾ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਿੱਟੀ ਉਪਜਾਊ ਹੈ| 35 ਅਰਬ 70 ਕਰੋੜ ਏਕੜ ਦਾ 7 ਫ਼ੀਸਦੀ ਭਾਗ 2 ਅਰਬ 49 ਕਰੋੜ 90 ਲੱਖ ਏਕੜ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੋਗ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ| ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਰੋਕਣ ਦੇ ਨਾਲ – ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਦੇ ਕਟਾਵ ਨੂੰ ਵੀ ਰੋਕਣ ਦੇ ਠੋਸ ਉਪਾਅ ਕੀਤੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ| ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ 2 ਅਰਬ 50 ਕਰੋੜ ਅਤੇ 3 ਅਰਬ 70 ਕਰੋੜ ਏਕੜ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਅਜਿਹੀ ਭੂਮੀ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਅਨਾਜ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ| ਮਨੁੱਖ ਜਲਵਾਯੂ ਜਾਂ ਭੂਗੋਲ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬਦਲ ਸਕਦਾ| ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਕਾਫੀ ਸੋਚ- ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਰਾਏ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਉਪਾਅ ਨਾਲ ਇਸਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਖੇਤੀ ਦੇ ਲਾਇਕ ਬਣਾਉਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਖੇਤੀ ਦੀ ਫਸਲ ਦਾ ਵਾਧਾ ਓਨਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੇਗਾ ਜਿੰਨਾ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਵਧਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ| ਖੇਤੀ ਦੀ ਦਸ ਤੋਂ ਪੰਦਰਾਂ ਫ਼ੀਸਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪਟਸਨ ਅਤੇ ਤੰਬਾਕੂ ਆਦਿ ਦੀ ਫਸਲ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ| ਇਸ ਲਈ ਅਨਾਜ ਪਦਾਰਥਾਂ ਲਈ ਉਪਰੋਕਤ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਦੱਸੀ ਗਈ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਹੀ ਜ਼ਮੀਨ ਉਪਲਬਧ ਹੈ|
ਇਹਨਾਂ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜ਼ਾਹਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਸਾਰੀ ਜ਼ਮੀਨ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਤਮਾਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ ਰੂਪ ਨਾਲ ਨਿਆਂਪੂਰਵਕ ਵੰਡ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ, ਵਪਾਰ-ਵਣਜ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਦਰਸ਼ ਬਣ ਜਾਣ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਲਿਆਉਣ -ਲਿਜਾਣ ਲਈ ਢੁਲਾਈ ਦਾ ਖਰਚ ਅਤੇ ਭਾਅ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਨਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਬਣ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਖਾਣਾ ਮਿਲੇਗਾ| ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਬਹੁਤ ਪੇਚਦਾਰ ਹੈ| ਇਸ ਨਾਲ ਨਿਪਟਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਕੁੱਝ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ| ਪਰ ਇੰਨਾ ਸਾਫ਼ ਹੈ ਕਿ ਭੁਖਮਰੀ ਮਿਟਾਉਣ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੋਗ ਭੂਮੀ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਜਮੀਨ ਦੀ ਉਪਜਾਊਪਣ ਦਾ ਹਿਫਾਜ਼ਤ ਕਰਨ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਉਪਜਾਊਪਣ ਘੱਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਉੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਦਾ ਤਕਾਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੈ|
ਨਿਰੰਕਾਰ ਸਿੰਘ

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *