ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਵਧਦੇ ਅਪਰਾਧ ਚਿੰਤਾਜਨਕ

ਕਿਸ਼ੋਰ ਨਿਆਂ ਅਧਿਨਿਯਮ, 2015 ਦੇ ਤਹਿਤ ਸਾਰੀ ਕਵਾਇਦ ਨਬਾਲਿਗ ਬੱਚਿਆਂ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਪਰਾਧ ਦੀ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ| ਪਰ ਯਤੀਮ, ਬੇਸਹਾਰਾ ਅਤੇ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫਤ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪੁਨਰਸਥਾਪਨ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਕਿਸ਼ੋਰ ਨਿਆਂ ਕਾਨੂੰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਮਾਜ ਜ਼ਿਆਦਾ ਚਿੰਤਤ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ| ਨਗਰਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨਗਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਉਤੇ ਯਤੀਮ ਅਤੇ ਬੇਸਹਾਰਾ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੈ| ਭੀਖ ਮੰਗਦੇ ਜਾਂ ਪਾਲੀਥੀਨ ਚੁੱਕਦੇ| ਤੇਜ ਭੱਜਦੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਦੇ ਸੜਕਾਂ ਉਤੇ ਰੁਕਣ ਉਤੇ ਹੱਥ ਫੈਲਾ ਕੇ ਪੈਸੇ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ| ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਬਾਲਿਗ ਲੜਕੀਆਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ| ਇਹਨਾਂ ਗੁੰਮਨਾਮ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਨਾ ਖਾਣ ਦਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਰਹਿਣ ਦਾ ਕੋਈ ਠਿਕਾਣਾ ਹੈ| ਕੀ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਫਿਕਰ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ| ਅੰਕੜੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 10 ਲੱਖ ਤੋਂ ਉਤੇ ਹੈ| ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਉਹ ਬੱਚੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਜਾਂ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਦੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਘਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ| ਬਾਕੀ ਹੋਰ ਯਤੀਮ ਹਨ, ਜੋ ਗਰੀਬੀ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸ ਤੋਂ ਵਿਸਥਾਪਿਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੇਸਹਾਰਾ ਬਨਣ ਨੂੰ ਮਜਬੂਰ ਹੋਏ| ਆਪਣਾ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਸ਼ਪੂਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ| ਇਹ ਬੱਚੇ ਚੰਗੇ ਅਤੇ ਬੁਰੇ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਅੰਤਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਉਂਦੇ| ਸ਼ਾਤਿਰ ਅਪਰਾਧੀ ਅਜਿਹੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਨਸ਼ੇੜੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਤਸਕਰੀ ਜਾਂ ਕੈਦੀ ਬਣਾ ਕੇ ਜਾਂ ਮਾਰ ਕੁੱਟ ਕਰਕੇ ਵੱਡੇ ਅਪਰਾਧ ਕਰਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ| ਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਾਈਮ ਰਿਕਾਰਡ ਬਿਊਰੋ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 67 ਫੀਸਦ ਤੋਂ ਵੀ ਜਿਆਦਾ ਬਾਲ ਅਪਰਾਧੀ 16 ਤੋਂ 18 ਉਮਰ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਹਨ|
ਖਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ 12 ਤੋਂ 16 ਉਮਰ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਲੜਕੀਆਂ ਵੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹਨ| ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਉਤੇ ਜਾਂਚ ਕਰ ਰਹੇ ਸੋਸ਼ਲ ਕਾਉਂਸਲਰ ਐਮ ਹਾਪਰ ਦੀ ”ਰੇਸਕਿਉਇੰਗ ਰੇਲਵੇ ਚਿਲਡਰਨ – ਰਿਊਨਾਇਟਿੰਗ ਫੇਮਿਲੀਜ ਫਰਾਮ ਇੰਡੀਅਨ ਪਲੇਟਫਾਰਮਸ’ ਨਾਮਕ ਕਿਤਾਬ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਘਰ ਤੋਂ ਭੱਜ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਨਿਯਤੰਰਨ ਹੈ| ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਅੰਕੜੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੜਕਾਂ ਉਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਹੈ| ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਹ ਮੁੱਖ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਉਤੇ ਹਰ ਸਾਲ 70 ਹਜਾਰ ਤੋਂ 1 .20 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੀ ਜਿਆਦਾ ਬੱਚੇ ਪੁੱਜਦੇ ਹਨ| ਰੇਲਵੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਉਤੇ ਨਾਸ਼ਤੇ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਅਨੇਕ ਠੇਕੇਦਾਰ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੋ ਬਿਹਾਰ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਗਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬੱਚੇ ਲਿਆ ਕੇ ਬੰਧੂਆ ਮਜਦੂਰੀ ਕਰਵਾ ਰਹੇ ਹਨ| ਰੇਲਵੇ ਵਿਭਾਗ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਏਜੰਸੀਆਂ ਇਸ ਵੱਲ ਚੁੱਪ ਵਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਹਨ| ਇਸ ਸੰਬਧ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਅੰਕੜੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੱਥੇ 50 ਹਜਾਰ ਤੋਂ ਵੀ ਜਿਆਦਾ ਬੱਚੇ ਸੜਕਾਂ ਉਤੇ ਰਹਿ ਕੇ ਗੁਜਰ – ਬਸਰ ਕਰਦੇ ਹਨ| ਹੈਰਾਨੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ 20 ਫੀਸਦੀ ਨਬਾਲਿਗ ਲੜਕੀਆਂ ਹਨ| ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਮਾਜਿਕ-ਵਿਦਿਅਕ ਅੰਕੜੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ 50 ਫੀਸਦੀ ਅਣਪੜ੍ਹ ਹਨ| ਵੀਹ ਫੀਸਦੀ ਕੂੜਾ-ਕੂੜਾ ਬੀਨਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ 15 ਫੀਸਦੀ ਭੀਖ ਮੰਗ ਕੇ ਗੁਜਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ| ਬਾਕੀ ਢਾਬਿਆਂ ਉਤੇ ਬਾਲ ਮਜਦੂਰੀ ਕਰਨ ਨੂੰ ਮਜਬੂਰ ਹਨ| ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਚੌਥਾਈ ਬੱਚੇ ਸੈਕਸ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਪਾਏ ਗਏ|
ਹਾਲਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਲੱਖਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਨਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਪਹਿਚਾਣ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਖਬਰ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਹੈ| ਇੰਨਾ ਜਰੂਰ ਹੈ ਕਿ ਕਦੇ -ਕਦਾਰ ਕੁੱਝ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਲੋਕ ਇਹਨਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਕਿਤਾਬਾਂ ਜਾਂ ਸਰੀਰ ਢਕਣ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਪੁਰਾਣੇ ਕੱਪੜੇ ਵੰਡਵਾ ਕੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ| ਪ੍ਰੰਤੂ ਸਵਾਲ ਫਿਰ ਉਥੇ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਇੰਨੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸੰਵਰ ਜਾਵੇਗਾ? ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਸ਼ੋਧ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗੁਡ ਪੈਰੇਂਟਿੰਗ ਜਾਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰੇਮ, ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸਨੇਹ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਦੇ ਭਾਵ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਬੋਧ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ| ਇਸਦੀ ਕਮੀ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਨਮਾਨਿਆ ਸੁਭਾਅ ਕਰਨ ਨੂੰ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ| ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਇਹੀ ਅਨਦੇਖੀ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਤੋਂ ਭੱਜਣ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ| ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਖੁਦ ਸਟੇਟ ਆਪਣੇ ਉਤੇ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਆਪਣੇ ਇੱਥੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਮਾਜ ਉਤੇ ਭਾਰ ਹੀ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ| ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਸਮਾਜ ਦੀ ਵੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ ਕਿ ਯਤੀਮ ਅਤੇ ਬੇਸਹਾਰਾ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਹਿਚਾਣ ਮਿਲੇ| ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਈ ਬਾਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਗ੍ਰਿਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਰਚਨਾਤਮਕ ਢਾਂਚਾ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਵੇ, ਜਿੱਥੇ ਇਹਨਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪੜਾਈ-ਲਿਖਾਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੌਸ਼ਲਯੁਕਤ ਸਮਾਜੀਕਰਣ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਵਿਵਸਥਾ ਹੋਵੇ| ਉਦੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਦਾ ਸਰਗਰਮ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਮੈਂਬਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਾਂ| ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਹ ਬੱਚੇ ਕਦੋਂ ਅਪਰਾਧਿਕ ਗਿਰੋਹ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਜਾਣ ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਠੀਕ-ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਈ ਕੇਂਦਰ ਜਾਂ ਰਾਜ ਪੱਧਰ ਉਤੇ ਠੋਸ ਕਾਰਜਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ| ਡਾ . ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਪਤਾ

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *