ਭਾਰਤ ਉੱਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਵੱਧਦਾ ਦਬਦਬਾ

ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ 2 + 2 ਗੱਲ ਬਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਤੇ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿ ਆਪਸੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਇਸ ਨਕਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਜਗ੍ਹਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ| ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ – ਅਮਰੀਕਾ ਹੋਰ ਨੇੜੇ ਆਏ ਹਨ, ਪਰ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਦੇਖਣ ਤੇ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਮਰੀਕੀ ਦਬਾਅ ਸਾਡੇ ਉਤੇ ਵਧਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਰਿਸ਼ਤਾ ਇਕਤਰਫਾ ਰੂਪ ਲੈ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ| ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਹੀਏ ਤਾਂ ਅਮਰੀਕਾ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ| ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਕੁੱਝ ਹਾਲਾਤਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀਏ ਤਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਅਜੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੇ ਦੌਰ ਤੋਂ ਗੁਜਰ ਰਹੀ ਹੈ| ਇਸ ਗੱਲ ਬਾਤ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਲਈ ਦੋ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਮੁੱਦੇ ਸਨ-ਈਰਾਨ ਤੋਂ ਸਾਡਾ ਤੇਲ ਆਯਾਤ ਅਤੇ ਰੂਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਰੱਖਿਆ ਸਹਿਯੋਗ| ਇੱਕ ਮੁੱਦਾ ਐਚ – 1 ਬੀ ਵੀਜਾ ਵਿੱਚ ਕਟੌਤੀ ਦਾ ਵੀ ਸੀ ਪਰੰਤੂ ਉਸਨੂੰ ਗੈਰ ਰਸਮੀ ਗੱਲਬਾਤ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ| ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੁੱਦੇ ਉਤੇ ਕੋਈ ਸੰਤੋਸ਼ਜਨਕ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਿਆ| ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਕਾਮਕਾਸਾ ਸਮਝੌਤੇ (ਕਮਿਉਨਿਕੇਸ਼ੰਸ ਕਾਂਪੈਟਿਬਿਲਿਟੀ ਐਂਡ ਸਿਕਿਉਰਿਟੀ ਐਗਰੀਮੈਂਟ) ਉਤੇ ਦਸਤਖਤ ਜਰੂਰ ਹੋਏ| ਇਸਦੇ ਤਹਿਤ ਭਾਰਤ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਅਤਿ-ਆਧੁਨਿਕ ਰੱਖਿਆ ਤਕਨੀਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕੇਗਾ| ਹਿੰਦ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਦਾ ਦਬਦਬਾ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਪਵੇਗੀ|
ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਸਦ ਨੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਤੋਂ ਹਥਿਆਰ ਖਰੀਦਣ ਉਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ| ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਰੂਸ ਦੇ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਸੌਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਿਆਇਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਇਹ ਸ਼ਰਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਤੈਅ ਮਿਆਦ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਹੈ| ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਹਥਿਆਰ ਖਰੀਦਣ ਦੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸ਼ਰਤਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ| ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇਹਨਾਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਉਸਤੋਂ ਪੁੱਛੇ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ | ਮਤਲਬ ਅਸੀਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਉਤੇ ਇਹ ਹਥਿਆਰ ਨਹੀਂ ਚਲਾ ਸਕਦੇ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅੱਜ ਵੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਦੇਸ਼ ਹੈ| ਇਹੀ ਨਹੀਂ, ਅਮਰੀਕਾ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੱਚਾ ਤੇਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਵੀ ਵੇਚਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ| ਉਸਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਈਰਾਨ ਦੇ ਬਜਾਏ ਅਸੀਂ ਸਊਦੀ ਅਰਬ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਖੇਮੇ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਹੋਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਕਰੀਏ|
ਇਸ ਲਈ 2 + 2 ਗੱਲ ਬਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਸਦੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਰਤ 4 ਨਵੰਬਰ ਤੱਕ ਈਰਾਨ ਤੋਂ ਤੇਲ ਦੀ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਘਟਾ ਕੇ ਸਿਫ਼ਰ ਉਤੇ ਲਿਆ ਦੇਵੇ| ਅਮਰੀਕਾ ਇਹ ਭਰੋਸਾ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਾਡੀ ਅਰਥ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਕਮਜੋਰ ਹੁੰਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਪਰੰਤੂ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਦੀ ਦੋਸਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਉਂ ਘੇਰ ਕੇ ਖੁਦ ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਖੇਮੇ ਉਤੇ ਹੀ ਨਿਰਭਰ ਬਣਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਉਹ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਕਹੇ, ਅਸੀਂ ਉਸੇ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਰੱਖੀਏ, ਇਹ ਤਾਂ ਦੋਸਤਾਨਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ| ਭਾਰਤ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖੇਗਾ,ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਸੰਪ੍ਰਭੁ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ|
ਅਮਰੀਕਾ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿਗਾੜਨਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਚਾਹੇਗਾ, ਪਰੰਤੂ ਉਸਦੀਆਂ ਰੋਜ – ਰੋਜ ਬਦਲਦੀ ਨੀਤੀਆਂ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਬਿਠਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਆਪਣਾ ਕਿੰਨਾ ਨੁਕਸਾਨ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਅਜਿਹੀ ਕੋਈ ਲਕੀਰ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਦੇਰ-ਸਵੇਰ ਖਿੱਚਣੀ ਹੀ ਪਵੇਗੀ|
ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *