ਭਾਰਤ ਚੀਨ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਵੱਧਦੀ ਕੁੱੜਤਣ

ਚੀਨ  ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਸੰਬੰਧ ਇੰਨੀ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਵਿਗੜ ਸਕਦੇ ਹਨ,  ਇਸਦਾ ਅੰਦਾਜਾ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ|  ਗੱਲ ਨਾਥੁਲਾ ਦੱਰੇ ਤੱਕ ਸਿਮਟੀ ਹੋਈ ਸੀ|  ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਟਕਰਾਓ ਦੀ ਨੌਬਤ ਵੀ ਨਹੀਂ ਆਈ ਸੀ| ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਫੌਜ ਦੇ ਇੱਕ ਬੁਲਾਰੇ ਦਾ ਇਹ ਬਿਆਨ ਬਚਕਾਨਾ ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿ ‘ਭਾਰਤ ਨੂੰ 1962  ਦਾ ਸਬਕ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ’| ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਅਰੁਣ ਜੇਟਲੀ ਦਾ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਠੀਕ ਹੈ ਕਿ 2017 ਦਾ ਭਾਰਤ 1962 ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਖ ਹੈ| ਚੰਗਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਬਿਆਨਬਾਜੀ ਦਾ ਇਹ ਸਿਲਸਿਲਾ ਇੱਥੇ ਰੁਕ ਜਾਵੇ|  ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਚੀਨ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਾਮਰਿਕ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਹਰ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਦੋ ਵੱਡੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਹਨ|  ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਆਪਸੀ ਵਪਾਰ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ| ਤਨਾਓ ਵਧਣ ਨਾਲ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਹੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਵੇਗਾ| ਹੁਣੇ ਤਾਂ ਸਭਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕੈਲਾਸ਼ – ਮਾਨਸਰੋਵਰ ਯਾਤਰਾ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ 350 ਤੀਰਥਯਾਤਰੀਆਂ ਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜੱਥਾ 19 ਜੂਨ ਨੂੰ ਹੀ ਯਾਤਰਾ ਰੁਕ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਈ ਦਿਨ ਸਰਹੱਦ ਤੇ ਰੁਕਿਆ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਆਖ਼ਿਰਕਾਰ ਉਸਨੂੰ ਘਰ ਪਰਤਣਾ ਪਿਆ| 2015 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਮਾਨਸਰੋਵਰ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਨਾਥੁਲਾ ਰੂਟ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਜਨੇਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦੂਤਾਵਾਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸੁਹਾਰਤ ਦਾ ਸੂਚਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ| ਅਚਾਨਕ ਇਸਦੇ ਬੰਦ ਹੋਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਕਿਵੇਂ ਬਣ ਗਈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਠੰਡੇ ਦਿਮਾਗ ਨਾਲ ਸੋਚਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ| ਨਾਥੁਲਾ ਸਿੱਕਿਮ, ਤਿੱਬਤ ਅਤੇ ਭੂਟਾਨ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਉਚਾ ਦੱਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਤਿੱਬਤ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਚੁੰਬੀ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹਦਾ ਹੈ| ਤਾਜ਼ਾ ਵਿਵਾਦ ਇੱਥੇ ਚੀਨ ਵਲੋਂ ਬਣਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਇੱਕ ਸੜਕ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਭੁਟਾਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਉਸਦੇ ਇਲਾਕੇ ਤੋਂ ਹੋ ਕੇ ਲੰਘ ਰਹੀ ਹੈ| ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਭੂਟਾਨ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਤਹਿਤ ਭੂਟਾਨ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਵੀ ਦਖਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ|  ਚੀਨ  ਦੇ ਨਾਲ ਭੂਟਾਨ ਦੇ ਕੂਟਨੀਤਿਕ ਰਿਸ਼ਤੇ ਲੰਬੇ ਅਰਸੇ ਤੋਂ ਠੱਪ ਪਏ ਹਨ ,  ਲਿਹਾਜਾ ਭੂਟਾਨ ਨੂੰ ਚੀਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਵੀ ਭਾਰਤ  ਦੇ ਮਾਰਫ਼ਤ ਹੀ ਉਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ|  ਇਸਦੇ ਚਲਦੇ ਨਾਥੁਲਾ  ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਗੁੱਥੀ ਹਰ ਵਾਰ ਕੁੱਝ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੀ ਉਲਝ ਜਾਂਦੀ ਹੈ| ਇੱਕ ਗੱਲ ਤਾਂ ਤੈਅ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਾਰ  ਦੇ ਉਲਝਾਵ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕੋਈ ਪ੍ਰੋ-ਐਕਟਿਵ ਭੂਮਿਕਾ ਨਹੀਂ ਹੈ| ਪਿਛਲੇ ਇੱਕ-ਡੇਢ  ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ  ਮੋਟੇ ਤੌਰ ਤੇ ਮਾਨਸਰੋਵਰ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਨਾਥੁਲਾ ਰੂਟ ਖੁੱਲਣ  ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੋਂ ਹੀ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਬੇਚੈਨੀਆਂ ਵੱਧਦੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ |  ਇਸਦੀ ਇੱਕ ਵਜ੍ਹਾ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਲਾਈ ਲਾਮਾ ਦਾ ਆਉਣਾ -ਜਾਣਾ ਵਧਣ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੈ, ਦੂਜੀ ਨਾਰਥ-ਇਸਟ ਵਿੱਚ ਤਿੱਬਤ  ਦੇ ਨਜਦੀਕ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਾਮਰਿਕ ਅਤੇ ਸਿਵਲ ਕੰਸਟਰਕਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਤੇਜ ਹੋਣ ਨਾਲ   ਇਸਦਾ ਦੂਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਹਿਲੂ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਚੀਨ – ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਆਰਥਿਕ ਗਲਿਆਰੇ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੀ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜਿਆ ਹੈ,  ਪਰੰਤੂ ਨਾਥੁਲਾ  ਦੇ ਟਰਿਗਰ ਪਾਇੰਟ  ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਕਾਰਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕੋਈ    ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੂਮਿਕਾ ਹੋਵੇ| ਇਹ ਚੰਗਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ  ਦੇ ਚੀਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ੀ ਚਿਨਫਿੰਗ ਨਾਲ ਵੀ ਡੂੰਘੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਨੇਤਾ ਆਪਸੀ ਗੱਲਬਾਤ ਨਾਲ ਹਾਲਾਤ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਸਕਦੇ ਹਨ|
ਅਭਿਸ਼ੇਕ

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *