ਭਾਰਤ ਬੰਦ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਮਾਇਨੇ


ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਤਿੰਨ                        ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨਾਂ  ਵੱਲੋਂ ਸੱਦੇ ਭਾਰਤ ਬੰਦ ਦਾ ਮਿਲਿਆ-ਜੁਲਿਆ ਅਸਰ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ|  ਕਿਤੇ ਅਸਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਕਿਤੇ  ਘੱਟ| ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ ਵਰਗੇ ਕੁੱਝ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਸਰ ਦਿਖਿਆ| ਦੂਜੀ ਗੱਲ ਗੌਰ ਕਰਨ ਲਾਇਕ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਇਸ  ਦੌਰਾਨ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਜਿੰਨੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਸੀ, ਕਰੀਬ-ਕਰੀਬ ਉਸੇ ਪੈਮਾਨੇ ਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਰਕਰਾਂ ਦੀ ਵੀ ਰਹੀ|  ਉਂਝ ਇਹ ਖਬਰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਆ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਕੁੱਝ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਾਨ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ| ਜੇਕਰ ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤੀਕਰਣ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਜਾਰੀ ਸੀ ਪਰ ਬੰਦ ਦਾ ਅਸਲੀ ਲੇਖਾ ਜੋਖਾ ਉਸਦੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਵਿਸਤਾਰ ਜਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ  ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ| ਹਾਲਾਂਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੰਪੂਰਣ ਆਬਾਦੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉੱਤੇ ਆਸ਼ਰਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਬੰਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦੀ ਕਮੀ ਹੋਣਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ| ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਬੰਦ ਮੂਲ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕਿਸਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਬੰਦ ਦਾ ਕੋਈ ਖਾਸ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਹੈ| ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਦਰ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਭਰ ਗਈ ਹੋਵੇ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੰਦ  ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਉਦਾਸੀਨ ਰੁਖ ਅਖਤਿਆਰ ਕਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ| ਇਸ ਨਾਲ ਲਾਜ਼ਮੀ ਇਹ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿ ਬੰਦ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਨਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਇਸਨੂੰ ਚੁੱਪ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ|  ਇਹ ਵੇਖਣਾ ਪਵੇਗਾ ਕਿ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਇਸਨੂੰ ਕਿਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਬੂਲ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਹੀ ਗੱਲ ਬਾਤ ਉੱਤੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਨੀਤੀ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਪਵੇਗਾ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਆਬਾਦੀ ਹੁਣ ਵੀ               ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ| ਇਸ ਸਭਤੋਂ ਪਰੇ ਇਹ ਬੰਦ ਕਿਸਾਨ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਦੂਰਗਾਮੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਜੋ ਇੱਕ ਦਬਾਅ ਸਮੂਹ  ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਦਸ਼ਾ-ਦਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰੇਗਾ|  ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕਦੇ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਪੈਮਾਨੇ ਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਵਿਆਪੀ ਬੰਦ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ|  ਹੁਣੇ ਤੱਕ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਅੰਦੋਲਨ ਸੱਚੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਪੂਰਣ ਭਾਰਤੀ ਸਵਰੂਪ ਕਬੂਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਇਸ ਬੰਦ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਢਿੱਲੇ-ਢਾਲੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਏਕਤਾ  ਦੇ ਨਿਯਮ ਵਿੱਚ ਜਰੂਰ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ| ਨਿਜੀਕਰਣ  ਦੇ ਇਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਿਸਾਨ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਇਸ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸਮੂਹ  ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉੱਭਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਮਨਵਾ ਸਕਦੇ ਹਨ| ਕੋਈ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਾਰਟੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਅਨਦੇਖੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ|
ਲਲਿਤ  ਭਾਟੀਆ

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *