ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਹੀ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਦੋਸਤੀ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ

ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਵੇਂ ਹੀ ਵਾਰ – ਵਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ਕਿ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਦੋਸਤੀ ਵਿੱਚ ਜਾਤੀ -ਧਰਮ ਨਹੀਂ      ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਪਰ ਹਕੀਕਤ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਹੈ| ਅੱਜ ਵੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਮਜਹਬ  ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਦੋਸਤ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ|  ‘ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਦ ਸਟਡੀ ਆਫ ਡਿਵੈਲਪਿੰਗ ਸੁਸਾਇਟੀਜ’ (ਸੀਐਸਡੀਐਸ)   ਦੇ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ  ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਦੇਸ਼  ਦੇ 91 ਫੀਸਦੀ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਨਜਦੀਕੀ ਦੋਸਤ ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ  ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਤੋਂ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ| ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਿਹਾਈ ਹੀ ਅਜਿਹੇ ਹਨ,  ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੋਸਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਹੈ| ਸਰਵੇ ਵਿੱਚ 74 ਫੀਸਦੀ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨਾਲ ਨਜਦੀਕੀ ਦੋਸਤੀ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ 95 ਫੀਸਦੀ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ  ਦੇ ਕਰੀਬੀ ਦੋਸਤ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੀ ਹਨ|
ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ,  ਜਿੱਥੇ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁਸਲਮਾਨ, ਈਸਾਈ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਵਰਗੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਣ,  ਇਹ ਸਰਵੇਖਣ ਸਮਾਜਿਕ ਤਾਣੇ- ਬਾਣੇ  ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਕੁੱਝ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ|  ਇਹ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ|    ਜੇਕਰ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਸਮਾਜ ਦਾ ਕਰੀਬ ਇੱਕ ਤਿਹਾਈ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੁਲਿਆ – ਮਿਲਿਆ ਹੈ ,  ਤਾਂ ਇਹ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਆਪਸੀ ਆਵਾਜਾਈ ਅੱਜ ਵੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ|
ਦਰਅਸਲ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣਾ ਸਫਰ ਭਾਰੀ ਸੰਦੇਹ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ|  ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੌਲੀ – ਹੌਲੀ ਇਸਨੂੰ ਆਮ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸੀ|  ਜੇਕਰ ਦੇਸ਼ ਅਜਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਮੁੱਲਾਂ ਤੇ ਚੱਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਤਾਂ ਇਹ ਟੀਚਾ ਹਾਸਿਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ|  ਪਰੰਤੂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਗਵਾਈ ਨੇ ਆਪਣੇ ਫਾਇਦੇ ਲਈ ਫਿਰਕੁਪੁਣੇ ਦਾ ਹਰ ਸੰਭਵ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ,  ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਹਿੰਦੂ – ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ  ਦੇ ਕਰੀਬ ਆਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ ਕਮਜੋਰ ਪਈ|  ਪਿੰਡਾਂ-ਕਸਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸਮਾਜਿਕ – ਆਰਥਿਕ ਆਦਾਨ- ਪ੍ਰਦਾਨ ਚੱਲਿਆ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਤਨਾਓ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕੋਈ ਖਾਸ ਕਮੀ ਨਹੀਂ ਆਈ, ਪਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੂਰੀ ਵੱਧਦੀ ਗਈ|
ਅਸੁਰੱਖਿਆ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਤੱਤ ਰਿਹਾ, ਜਿਸਦੇ ਚਲਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਮੂਹ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਾ ਨਿਕਲਣ ਦੀ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿਤੀ ਵਧੀ|  ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਭਾਈਚਾਰਾ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ|  ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ| ਪਰ ਉਸਨੇ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ| ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਾਰੰਪਰਕ ਪੇਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਮੱਧਵਰਗੀ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਨਾਲ  ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਪਰਕ ਵੱਧ ਸਕੇ| ਬਦਕਿੱਸਮਤੀ ਨਾਲ ਆਪਸੀ ਸ਼ੱਕ ਅਤੇ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਵੀ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ| ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਮੀਡੀਆ ਲਗਾਤਾਰ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਬੱਝੀ – ਬਝਾਈ ਛਵੀ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ|  ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਤੱਕ ਭਾਰੀ ਤਬਦੀਲੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਈ ਹੈ, ਪਰੰਤੂ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ  ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਾਰੰਪਰਕ ਝਲਕ ਹੀ ਬੈਠੀ ਹੋਈ ਹੈ,  ਜਿਸਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਆਮ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬੇਹੱਦ ਪਛੜਿਆ ਅਤੇ ਅਤੀਤਜੀਵੀ ਹੈ| ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਸਰਵੇਖਣ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੁਣੌਤੀ  ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੈਣਾ ਪਵੇਗਾ|  ਸਮਾਜਿਕ ਸੌਹਾਰਦ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਹੈ, ਪਰੰਤੂ ਇਸਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਉਤਾਰਣ ਲਈ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵੱਲੋਂ ਕੁੱਝ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ|
ਯਗੇਸ਼ ਨਾਰਾਇਣ

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *