ਭਾਰਤ ਵੱਲੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਵਪਾਰਕ ਛੂਟ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨਾ ਇੱਕ ਕੂਟਨੀਤਿਕ ਸਫਲਤਾ

ਅਮਰੀਕਾ ਵਲੋਂ ਇਰਾਨ ਤੋਂ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ ਦੇ ਆਯਾਤ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਛੂਟ ਜਿੱਥੇ ਭਾਰਤੀ ਕੂਟਨੀਤੀ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਮੰਨੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਹੀ ਇਹ ਇੰਡੋ – ਯੂਐਸ ਸੰਬੰਧ ਦੀ ਮਜਬੂਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਉਦੀਂ ਹੈ| ਇਰਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਪਰਮਾਣੂ ਸਮਝੌਤਾ ਖਤਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਇਸ ਤੇਲ ਉਤਪਾਦਕ ਅਤੇ ਨਿਰਯਾਤਕ ਦੇਸ਼ ਉੱਤੇ ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਪੰਜ ਨਵੰਬਰ ਤੋਂ ਆਰਥਿਕ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ| ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਚਿਤਾਵਨੀ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿ ਜੋ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਅਮਰੀਕੀ ਪਾਬੰਦੀ ਦੀ ਅਨਦੇਖੀ ਕਰੇਗਾ, ਉਸਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਭੁਗਤਣੇ ਪੈਣਗੇ| ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੋਂ ਕਿਆਸ ਲਗਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਜੋ ਦੇਸ਼ ਇਰਾਨ ਤੋਂ ਤੇਲ ਆਯਾਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 5 ਨਵੰਬਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਯਾਤ ਬੰਦ ਕਰਨੇ ਪੈਣਗੇ| ਪਰ ਹੁਣ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਭਾਰਤ ਸਮੇਤ ਅੱਠ ਦੇਸ਼ਾਂ ਹੋਰ ਨੂੰ ਆਰਥਿਕ ਪਾਬੰਦੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਰਾਨ ਤੋਂ ਬਾਸ਼ਰਤ ਤੇਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਆਯਾਤ ਦੀ ਛੂਟ ਦੇਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ| ਹਾਲ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਰਾਨ ਤੋਂ ਤੇਲ ਆਯਾਤ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਰੂਸ ਦੇ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਸੌਦੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਗੰਭੀਰ ਕੂਟਨੀਤਿਕ ਕਸਰਤ ਹੋਈ ਹੈ| ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਤੇਲ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਰੂਰਤਾਂ ਤੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਕੂਟਨੀਤਿਕ ਰੂਪ ਨਾਲ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ| ਮਾਰਕ ਮਿਜ਼ਾਇਲਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਚੀਨ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਰੱਖਿਆ ਜਰੂਰਤਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਹਨ| ਇਸ ਲਈ ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਦੇਸ਼ ਰੂਸ ਨਾਲ ਐਂਟੀ ਮਿਜ਼ਾਇਲ ਡਿਫੈਂਸ ਸਿਸਟਮ ਐਸ- 400 ਖਰੀਦਣ ਦੀ ਡੀਲ ਕੀਤੀ ਹੈ| ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਰੂਸ ਉੱਤੇ ਵੀ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਹੈ, ਪਰ ਰੂਸ ਦੇ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੀਆਂ ਰੱਖਿਆ ਜਰੂਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਨਾਂਹ ਨੁੱਕਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਐਸ-400 ਡੀਲ ਹੋਣ ਦਿੱਤੀ| ਹਾਲ ਦੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਬੇਹੱਦ ਮਜਬੂਤ ਹੋਏ ਹਨ| ਅਮਰੀਕਾ ਇਹ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੇ ਕਿਸੇ ਫੈਸਲੇ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾ ਹੋਵੇ| ਹਾਲਾਂਕਿ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਨੀਤੀ ਕਾਰਨ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁੱਝ ਉਤਪਾਦਾਂ ਉੱਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਟੈਕਸ ਲਗਾਇਆ ਹੈ| ਇਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੇ ਯੂਐਸ ਨਿਰਯਾਤ ਨੂੰ ਧੱਕਾ ਲੱਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਸੰਬੰਧ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਹੈ| ਇਸ ਲਈ ਰੂਸ ਨਾਲ ਡੀਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁਣ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਇਰਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਤੇਲ ਆਯਾਤ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਯੂਐਸ ਨੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ| ਦਰਅਸਲ , ਚੀਨ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਰੀ ਟਰੇਡਵਾਰ ਦੇ ਚਲਦੇ ਅਮਰੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਨਰਾਜ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ| ਅਮਰੀਕੀ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਭਾਰਤ ਵਲੋਂ ਈਰਾਨ ਤੋਂ ਤੇਲ ਆਯਾਤ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਦਾ ਵੀ ਅਮਰੀਕੀ ਫੈਸਲੇ ਉੱਤੇ ਅਸਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ| ਭਾਰਤ, ਚੀਨ, ਜਾਪਾਨ, ਦੱਖਣ ਕੋਰੀਆ, ਗ੍ਰੀਸ, ਇਟਲੀ, ਸਪੇਨ, ਤੁਰਕੀ, ਫ਼ਰਾਂਸ, ਤਾਇਵਾਨ, ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ, ਦੱਖਣ ਅਫਰੀਕਾ ਆਦਿ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਇਰਾਨ ਤੇਲ ਨਿਰਯਾਤ ਕਰਦਾ ਹੈ| ਇਰਾਨ ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ ਨਿਰਯਾਤਕ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸੰਘ (ਓਪੇਕ) ਦਾ ਅਹਿਮ ਮੈਂਬਰ ਹੈ| ਓਪੇਕ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਪਾਬੰਦੀ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਟਰੋ ਉਤਪਾਦਨ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਸੰਸਾਰਿਕ ਸਪਲਾਈ ਤੇ ਅਸਰ ਨਾ ਪਵੇ| ਇਰਾਨ ਦੀ ਅਰਥ ਵਿਵਸਥਾ ਤੇਲ ਨਿਰਯਾਤ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਪੂਰਨ ਪਾਬੰਦੀ ਰਹੀ ਤਾਂ, ਉਸਨੂੰ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਸਮੇਂ ਦਾ ਸਾਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ| ਸਾਬਕਾ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਰਾਕ ਓਬਾਮਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪੰਜ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਇਰਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਪਰਮਾਣੂ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਰਾਨ ਨੂੰ ਪਰਮਾਣੂ ਦੇ ਫੌਜੀ ਇਸਤੇਮਾਲ ਉੱਤੇ ਪੂਰਨ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਣੀ ਸੀ| ਹਾਲਾਂਕਿ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਨਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਇਰਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਸਮਝੌਤੇ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਪਰਮਾਣੂ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਰਾਨ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ| ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਬਾਕੀ ਯੂਰਪੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਟਰੰਪ ਦੇ ਇਸ ਕਦਮ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਟਰੰਪ ਫਸੇ ਰਹੇ| ਹੁਣ ਟਰੰਪ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਆਰਥਿਕ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਹੈ| ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਰਾਨ ਨਾਲ ਬੇਹੱਦ ਮਜਬੂਤ ਰਿਸ਼ਤੇ ਹਨ| ਭਾਰਤ ਇਰਾਨ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਦਾ ਆਯਾਤ ਕਰਦਾ ਹੈ| ਰੁਪਏ ਦੇ ਕਮਜੋਰ ਹੋਣ ਨਾਲ ਜੇਕਰ ਈਰਾਨ ਤੋਂ ਤੇਲ ਬੰਦ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਲਈ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੋਰ ਵੱਧਦੀ| ਹੁਣ ਇਸ ਛੂਟ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਤੇਲ ਸਪਲਾਈ ਨਹੀਂ ਰੁਕੇਗੀ ਅਤੇ ਰੁਪਏ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਦਦ ਮਿਲੇਗੀ|
ਰਮਨਜੀਤ

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *