ਭਿਲਾਈ ਸਟੀਲ ਪਲਾਂਟ ਵਿਚਲਾ ਪਿਛਲੇ 60 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸਭਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਾਦਸਾ

ਸਟੀਲ ਅਥਾਰਿਟੀ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਲਿਮਟਿਡ ਮਤਲਬ ਸੇਲ ਦੇ ਛੱਤੀਸਗੜ ਦੇ ਦੁਰਗ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਭਿਲਾਈ ਸਟੀਲ ਪਲਾਂਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਾਦਸਾ ਹੋਇਆ| ਹਾਦਸਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਨੁਕਸਾਨਗ੍ਰਸਤ ਗੈਸ ਪਾਈਪ ਲਾਈਨ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ| ਪਲਾਂਟ ਦੇ ਕੋਕ ਓਵਨ ਬੈਟਰੀ ਕਾਂਪਲੈਕਸ ਨੰਬਰ 11 ਵਿੱਚ ਗੈਸ ਪਾਈਪ ਲਾਈਨ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਅਚਾਨਕ ਧਮਾਕਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਇੰਨਾ ਜਬਰਦਸਤ ਸੀ ਕਿ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਕਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ 9 ਦੀ ਤੁਰੰਤ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਜਦੋਂ ਕਿ 14 ਜਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੁੱਝ ਦੀ ਹਾਲਤ ਗੰਭੀਰ ਹੈ| ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਦੇ ਆਗੂ ਕਾਰਖਾਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਿਲਾਈ ਸਟੀਲ ਪਲਾਂਟ ਵਿੱਚ ਇਹ 60 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਾਦਸਾ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ|
ਜਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ 1955 ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਭਿਲਾਈ ਇਸਪਾਤ ਪਲਾਂਟ ਦੀ ਨੀਂੰਹ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ| ਇਹ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਇਸਪਾਤ ਉਤਪਾਦਕ ਪਲਾਂਟ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਰੇਲਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰਦਾ ਹੈ| ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਇੱਕਮਾਤਰ ਇਸਪਾਤ ਕਾਰਖਾਨਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਸਮਾਜਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ, ਵਪਾਰਕ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਹਾਸਲ ਹਨ, ਜੋ ਇਸਦੀਆਂ ਉਪਲੱਬਧੀਆਂ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ| ਪਰ ਬੀਤੇ ਕੁੱਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਅਜਿਹੇ ਹਾਦਸੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਬੇਕਸੂਰ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਜਾਨ ਤਾਂ ਜਾ ਹੀ ਰਹੀ ਹੈ, ਇਸਦੀ ਸਾਖ ਉੱਤੇ ਵੀ ਸਵਾਲ ਖੜੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ| 6 ਜਨਵਰੀ 1986 ਨੂੰ ਪਲਾਂਟ ਦੇ ਕੋਕਓਵਨ ਵਿੱਚ ਧਮਾਕਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 9 ਕਰਮੀਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ ਸੀ| ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 12 ਜੂਨ 2014 ਨੂੰ ਪੰਪ ਫਟਣ ਨਾਲ ਰਿਸੀ ਜਹਰੀਲੀ ਗੈਸ ਦੀ ਚਪੇਟ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਨਾਲ ਛੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ ਸੀ|
19 ਅਪ੍ਰੈਲ 2017 ਪਲਾਂਟ ਦੇ ਬਲਾਸਟ ਫਰਨੇਸ – 4 ਵਿੱਚ ਮੁਰੰਮਤ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਧਾਮਾਕਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 5 ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਬੀਐਸਪੀ ਵੱਡੀ ਉਦਯੋਗਿਕ ਦੁਰਘਟਨਾ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਇਆ ਹੈ| ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਤੱਤਕਾਲ ਕਾਰਵਾਈ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਮੁਆਵਜੇ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ, ਸੀਈਓ ਨੂੰ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਹਟਾਉਣ ਵਰਗੇ ਕੁੱਝ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ| ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜੋ ਵੀ ਕਮੀਆਂ ਆਉਣਗੀਆਂ, ਕੀ ਸਰਕਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸਖਤ ਕਦਮ ਉਠਾਵੇਗੀ ਜਾਂ ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਅਸਮਰਥਤਾ, ਆਪਣੀ ਲਚਾਰੀ ਜਤਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਇਸਨੂੰ ਨਿਜੀ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸੌਂਪ ਦੇਵੇਗੀ, ਇਹ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਹੈ| ਅਤੇ ਇਹ ਸਵਾਲ ਨਿਰਾਧਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ|
ਬੀਤੇ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਜੀਕਰਣ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਪਈ ਹੈ| ਸਕੂਲ, ਹਸਪਤਾਲ, ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸੰਚਾਰ, ਬਿਜਲੀ, ਪਾਣੀ ਵਰਗੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨੂੰ ਜਨਤਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸਰਕਾਰ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ| ਇਹ ਨਿੱਜੀ ਖੇਤਰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਗਾਹਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਬਦਬਾ ਕਾਇਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਮਨਮਾਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ| ਨਿਜੀਕਰਣ ਦਾ ਇਹ ਆਰਥਿਕ ਮਾਡਲ ਸਾਰੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰੋਬਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੰਦਾ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ| ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਥਾਂ ਥਾਂ ਇੰਵੈਸਟਰਸ ਸਮਿਟ ਹੁਣ ਹੋਣ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਚਾਰ – ਪੰਜ ਵੱਡੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਮੌਕਿਆਂ ਅਤੇ ਸੰਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਬੰਦਰਬਾਂਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਗੁੰਮਰਾਹ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇੰਨੇ ਕਰੋੜ ਦੀਆਂ ਪਰਯੋਜਨਾਵਾਂ ਸ਼ੁਰ ਹੋਣਗੀਆਂ, ਇੰਨੇ ਲੱਖ ਰੋਜਗਾਰ ਬਣਨਗੇ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਇੰਨਾ ਅੱਗੇ ਵੱਧ ਜਾਵੇਗਾ|
ਪਿਛਲੇ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਹੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਦੇਸ਼ ਕਿੰਨਾ ਅੱਗੇ ਵੱਧ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਜਨਤਾ ਵੇਖ ਹੀ ਰਹੀ ਹੈ| ਇਸ ਭਿਲਾਈ ਵਿੱਚ ਹੁਣੇ ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਪਧਾਰੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਿਲਾਈ ਸਟੀਲ ਪਲਾਂਟ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਇੱਥੇ ਰੇਲ ਟ੍ਰੈਕ ਬਣਦੇ ਹਨ , ਜੋ ਕੱਛ ਤੋਂ ਕਟਕ ਅਤੇ ਕਾਰਗਿਲ ਤੋਂ ਕੰਨਿਆਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਜੋੜਦੇ ਹਨ| ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਟ੍ਰੈਕ ਤੁਹਾਡੇ ਪਸੀਨੇ ਨਾਲ ਬਣਦੇ ਹਨ| ਹੁਣ ਮੋਦੀ ਤੋਂ ਇਹ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਸੀਨੇ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਖੂਨ ਕਿਉਂ ਵਗਿਆ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਖੱਚੇ ਕਿਉਂ ਉਡੇ? ਕਰਮਚਾਰੀ ਸੰਗਠਨ ਸੀਟੂ ਨੇ ਇਸ ਹਾਦਸੇ ਉੱਤੇ ਕੁੱਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਤੱਥ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਪਾਈਪ ਲਕੀਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਉਸਨੂੰ ਖਾਲੀ ਕਰਕੇ ਭਾਫ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿ ਅੱਗ ਲੱਗਣ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਣ| ਪਰ ਇੱਥੇ ਧਮਾਕੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡੇਢ ਘੰਟੇ ਤੱਕ ਪਾਈਪ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਲੱਗੀ ਰਹੀ, ਜੋ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪਾਇਪ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਗੈਸ ਮੌਜੂਦ ਸੀ| ਮਤਲਬ ਚਾਲੂ ਗੈਸ ਦੀ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਵਾਏ ਜਾਣ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਇਹ ਹਾਦਸਾ ਹੋਇਆ ਹੈ| ਸੀਟੂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਤਪਨ ਸੇਨ ਨੇ ਸੇਲ ਚੇਅਰਮੈਨ ਨੂੰ ਪੱਤਰ ਲਿਖ ਕੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉੱਤੇ ਭਿਲਾਈ ਇਸਪਾਤ ਪਲਾਂਟ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੇ ਉਦਾਸੀਨ ਰਵਈਏ Tੁੱਤੇ ਆਪਣਾ ਸਖਤ ਇਤਰਾਜ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ|
ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ18 ਹਜਾਰ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਨਾਲ ਪਲਾਂਟ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨੀਕ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥਾ ਨਾਲ ਲੈਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕੀ ਨਿਯਮ ਸੀ? ਇਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਵੀ ਸ਼ੱਕ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਭਿਲਾਈ ਸਟੀਲ ਪਲਾਂਟ ਨੂੰ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਕਮਜੋਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿ ਬਾਲਕਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਜੀ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ| ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਇਹਨਾਂ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇਵੇਗੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਸ਼ ਕਿਸੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਉਸਦੀ ਮੁਲਾਜਿਮ ਬਣੇ, ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ|
ਚੰਦਰ ਭੂਸ਼ਣ

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *