ਭੀੜ ਵਲੋਂ ਕੀਤਾ ਕਤਲੇਆਮ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਸਿਆਸੀ ਮਾਮਲਾ

ਝਾਰਖੰਡ ਵਿੱਚ ਬੱਚਾ ਚੋਰੀ ਦੀ ਅਫਵਾਹ ਵਿੱਚ ਹਮਲਾਵਰ ਭੀੜ ਨੇ ਕੁਲ 7 ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ| ਇਹਨਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੀਡੀਆ  ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਨੇ ‘ਭੀੜ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ’ ਅਤੇ ‘ਕਾਨੂੰਨ ਵਿਵਸਥਾ   ਦੀ ਨਾਕਾਮੀ ਦੇ ਬਤੌਰ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ| ਪਰ ਜੇਕਰ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਲੇਖਾ ਜੋਖਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਧਾਰਣਾਵਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਇਹ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਕ ਘਟਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਸਿਆਸੀ ਘਟਨਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੱਖ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਪੱਖ ਦੋਵੇਂ ਹਨ| ਮਸਲਨ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸੰਜੋਗ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਪੀੜਤਾਂ ਵਿੱਚ 4 ਮੁਸਲਮਾਨ ਅਤੇ 3 ਦਲਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਜਰੰਗ ਦਲ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਨੇਤਾ ਸੁਨੀਲ ਦਾ ਨਾਮ ਪੀੜਿਤ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ  ਦੇ ਲੋਕ ਲੈ ਰਹੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨੇ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਬੱਚਾ ਚੋਰੀ ਦੀਆਂ ਅਫਵਾਹਾਂ ਫੈਲਾਈਆਂ ਸਨ|  ਇੱਥੇ ਇਹ ਵੀ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ ਕਿ ਪੁਲੀਸ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਚੋਰੀ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ|
ਦਰਅਸਲ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਭੀੜ ਕਿਸੇ ਵੀ ਆਧਾਰ ਤੇ ਸਮਾਜ  ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਤ ਦੀ ਆੜ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਦੀ ਜਾਨ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਰਾਜ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਖੁਦ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ  ਲੈ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ|  ਮਸਲਨ,  ਸਾਡਾ ਕਾਨੂੰਨ ਆਪਣੀ ਆਤਮ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਦੀ ਜਾਨ ਲੈਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਤਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਸਮਾਜ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂ ਜਨਹਿਤ  ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਉਹ ਆਦਮੀਆਂ ਜਾਂ ਆਦਮੀਆਂ  ਦੇ ਸਮੂਹ ਦੀ ਜਾਨ ਲੈਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ| ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਜਨਹਿਤ ਜਾਂ ਰਾਜਹਿਤ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਉੱਥੇ ਰਾਜ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰਨ ਜਾਂ ਫ਼ਾਂਸੀ ਤੇ ਚੜਾਉਣ ਤੇ ਅਧਿਕਾਰ  ਖੁਦ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਅਧਿਕਾਰ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਜਨਤਾ  ਦੇ ਹਿੱਤ ਦਾ ਰੱਖਿਅਕ ਵੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ| ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਭੀੜ ਬੱਚਾ ਚੋਰੀ ਵਰਗੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਪਰਾਧ ਚਾਹੇ ਉਹ ਅਫਵਾਹ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ  ਹੋਵੇ,  ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ ਉਦੋਂ ਉਹ ਰਾਜ  ਦੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਜਾਨ ਲੈਣ  ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਖੁਦ ਵਰਣ ਕਰ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ| ਇਸ ਲਈ ਝਾਰਖੰਡ ਦੀਆਂ ਹੱਤਿਆਵਾਂ ਕਿਸੇ ਅਫਵਾਹ ਦੀ ਦੇਣ ਨਹੀਂ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿਵਸਥਾ  ਦੇ ਤਬਾਹ  ਹੋਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ| ਇਹ ਰਾਜ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਵਿਧਾਨਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਖੁਦ ਆਪਣੀ ਪਸੰਦੀਦਾ ਵਿਚਾਰਿਕ ਭੀੜ ਨੂੰ ਹਸਤਾਂਤਰਿਤ ਕਰ ਦੇਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ|  ਇਹ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਰਾਜ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਹਿੰਸਕ ਵਿਚਾਰਿਕ ਗਿਰੋਹ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਰਾਜ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ ਲੱਗਦੀ ਹੈ|
ਝਾਰਖੰਡ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਰਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਚਾਰ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਯੋਜਿਤ ਰੈਲੀ ਵਿੱਚ ‘ਜਿਸਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੰਗ ਹਤਿਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਨ, ਹਤਿਆਵਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਮੂਕ ਦਰਸ਼ਕ ਬਣ ਕੇ ਖੜੇ ਰਹੇ ਪੁਲੀਸਕਰਮੀਆਂ ਤੇ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਅਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਪੀੜਿਤ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ 25 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਮੁਆਵਜੇ ਦੀ ਸੀ,  ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਲੋਕਾਂ  ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਪੁਲੀਸ ਨੇ 1600 ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਤੁਰਤ ਫੁਰਤਵਿੱਚ ਮੁਕੱਦਮਾ ਦਰਜ ਕਰਕੇ 50 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ| ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਹਤਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਭੀੜ ਦਾ ਵੀਡੀਓ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ  ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪੁਲੀਸ ਹਤਿਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਫੜਨ ਤੋਂ ਬੱਚ ਰਹੀ ਹੈ| ਜਾਹਿਰ ਹੈ ਇੱਥੇ ਪੁਲੀਸ ਦਾ ਫੋਕਸ ਮੁੱਖ ਅਪਰਾਧ ਦੀ ਬਜਾਏ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ  ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ|  ਅਸੀਂ ਇਸ ਚੀਜ ਨੂੰ ਸਹਾਰਨਪੁਰ ਵਿੱਚ ਦਲਿਤਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਪੂਤਾਂ  ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਹੋਈ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ|  ਜਿੱਥੇ ਪੁਲੀਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਫੋਕਸ ਦਲਿਤ ਹਿੰਸਾ ਤੇ ਵਿਰੁੱਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭੀਮ ਫੌਜ  ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਫੜਨ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ  ਨਕਸਲੀ ਕਨੈਕਸ਼ਨ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ,  ਉਸਦੇ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਜੈ ਰਾਜਪੁਤਾਨਾ ਸੰਗਠਨ  ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਫੜਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ|
ਉਥੇ ਹੀ ਝਾਰਖੰਡ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ  ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਪਵੇਗਾ ਕਿ ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਰੂਪ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧੀ ਸਮਝੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਤਬਕਿਆਂ  ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਅਜਿਹੀਆਂ ਅਫਵਾਹਾਂ ਫੈਲਾ ਕੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਧਰੁਵੀਕਰਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਆੜ ਵਿੱਚ ਸਨਸਨੀ ਯੁਕਤ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਨਫਰਤ ਫੈਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ| ਇਸਨੂੰ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ‘ਸ਼ਾਕ ਥਿਊਰੀ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ|  ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਫਾਸੀਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨ ਆਪਣੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵੈਚਾਰਿਕੀ  ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਹਿੰਸਾ ਲਈ ਉਪਯੁਕਤ ਮਾਹੌਲ ਬਣਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਮਾਰਕ ਸਮਰਥਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਰੁਝਾਨ ਨੂੰ ਪਰਖਦੇ ਹਨ| ਕਰੀਬ ਵੀਹ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਰਵੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੁੰਹਨੋਚਵਾ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ| ਉਸ ਵੇਲੇ ਪੂਰੇ ਪੂਰਵਾਂਚਲ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਇੱਕ ਰਾਤ ਇਹ ਅਫਵਾਹ ਫੈਲਾਈ ਗਈ ਕਿ ਇੱਕ ਅਜੀਬੋ ਗਰੀਬ ਕਿਸਮ ਦਾ ਜਾਨਵਰ ਅਚਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੂੰਹ ਨੋਚ ਰਿਹਾ ਹੈ|  ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਉਸਨੂੰ  ਦੇਖਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾ ਰਿਹਾ ਸੀ|  ਸਭ ਲੋਕ ਉਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਘਟਨਾ ਦੱਸਦੇ ਸਨ|  ਇਹ ਅਫਵਾਹ ਇੰਨੇ ਵਿਆਪਕ ਅਤੇ ਸੰਗਠਿਤ ਰੂਪ  ਨਾਲ ਫੈਲੀ ਸੀ ਕਿ ਲੋਕ ਰਾਤ-ਰਾਤ ਭਰ ਜਾਗਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਪਹਿਰੇਦਾਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ|  ਉਥੇ ਹੀ ਪੁਲੀਸ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵੀ ਅਜਿਹੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ  ਦੇ ਵਜੂਦ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ|  ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰਾਂ ਤੱਕ ਨੇ ਕਿਸੇ ਮੁੰਹਨੋਚਵਾ  ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵਿਅਕਤੀ  ਦੇ ਇਲਾਜ ਤੋਂ ਵੀ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ|  ਬਾਵਜੂਦ ਇਸ ਸਭ  ਦੇ ਇਸ ਅਫਵਾਹ ਦਾ ਇਹ ਪਹਿਲੂ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਖਾਸ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਦਿਸ਼ਾ ਦਿੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਮੁੰਹਨੋਚਵਾ ਸਿਰਫ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ਕੱਟਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ  ਦੇ ਮਹੱਲੇ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ ਹੈ| ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਸੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਦੂਜੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਇਸ ਅਫਵਾਹ ਨੂੰ ਮੂਰਤ ਰੂਪ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੇ ਤਹਿਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਜਬੂਤ ਕਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁੰਹਨੋਚਵਾ ਦਾ ਮਾਸਟਰ ਮਾਇੰਡ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ|  ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਮੁੰਹਨੋਚਵਾ  ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਫੈਲੀ ਅਫਵਾਹ ਇੱਕ ਠੋਸ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਿਰੋਧੀ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋਣ ਲੱਗੀ|  ਮਸਲਨ,  ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਆਜਮਗੜ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਫਵਾਹ ਫੈਲਾਈ ਗਈ ਕਿ ਉੱਥੇ  ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਹੀ ਮੁੰਹਨੋਚਵਾ ਨੂੰ ਛੱਡਿਆ ਹੈ|  ਹਾਲਾਤ ਇੰਨੇ ਤਨਾਓ ਭਰੇ ਹੋ ਗਏ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਲੀਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰੈਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਕਰਕੇ ਦੱਸਣਾ ਪਿਆ ਕਿ ਮੁੰਹਨੋਚਵਾ ਦਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੈ   ਪਰ ਬਾਵਜੂਦ ਇਸ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ਼ਨਿਕ ਕਵਾਇਦ  ਦੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਿਰੋਧੀ ਮਾਹੌਲ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ|
ਉਥੇ ਹੀ ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਮੁੰਹਨੋਚਵਾ ਮਾਮਲੇ ਤੋਂਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਦੇ ਦੁੱਧ ਪੀਣ ਦੀ  ਵੱਡੀ ਅਫਵਾਹ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ|  ਜਦੋਂ ਰਾਮਾਇਣ ਅਤੇ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਟੀਵੀ ਸੀਰਿਅਲ ਵੇਖਕੇ ਧਾਰਮਿਕ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਗੋਤੇ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਜਨਮਾਨਸ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਚਮਤਕਾਰ ਮੰਨਿਆ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਵੇਖ ਕੇ ਬਣੀ ਉਸਦੀ ਨਕਲੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਮੰਦਿਰਾਂ  ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਾਈਨ ਲਗਵਾਈ ਅਤੇ ਫਿਰ ‘ਰਾਮਮਈ’ ਪਾਰਟੀ  ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਵੋਟ ਦੇਣ ਲਈ ਬੂਥ ਤੇ ਪਹੰਚਾ ਦਿੱਤਾ|  ਇਸ ਲਈ ਝਾਰਖੰਡ ਦੀਆਂ ਅਫਵਾਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਨੂੰ ‘ਸ਼ਾਕ ਥਿਊਰੀ’ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਸਮਝਣਾ ਪਵੇਗਾ,  ਇਸ ਕਵਾਲਿਟੇਟਿਵ ਫਰਕ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿ ਇਸਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਨਹੀਂ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਅੱਜ ਜਾਨ ਲੈ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ|
ਸ਼ਾਹਨਵਾਜ ਆਲਮ

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *