ਮਸ਼ੀਨੀਕਰਨ ਕਾਰਨ ਵੱਧ ਸਕਦੀ ਹੈ ਬੇਰੁਜਗਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ


ਇਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੌਕੇ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ,   ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੌਕੇ  ਦੋ – ਤਿੰਨ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਚੀਨ  ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ| ਉਸ ਮੌਕੇ ਦਾ ਪੂਰਾ ਫਾਇਦਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਚੀਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕਾਇਆ-ਕਲਪ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ‘ਮੈਨਿਉਫੈਕਚਰਿੰਗ ਨਾਬ’  ਬਣ ਗਿਆ|  ਹੁਣ ਭਾਰਤ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ‘ਆਰਟਿਫਿਸ਼ਲ ਇੰਟੇਲੀਜੈਂਸ’ ਨਾਬ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ| ਇਸ ਹਫਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ  ਦੇ ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਵਿਭਾਗ  ਵੱਲੋਂ ਆਯੋਜਿਤ ਰੇਂਜ- 2020 ਨਾਮ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੰਸਾਰਿਕ ਸੰਮੇਲਨ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਣਗਿਣਤ ਮਾਹਿਰਾਂ  ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਨਲਾਈਨ ਵੇਖਿਆ| ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸਦਾ ਥੀਮ ‘ਸਮਾਜਿਕ ਰੂਪ ਨਾਲ ਉੱਤਰਦਾਈ ਆਰਟੀਫਿਸ਼ਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ’ ਸੀ, ਪਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਫੋਕਸ ਇਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਰਿਹਾ ਕਿ ਕੀ ਭਾਰਤ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੇ ਇਸ ਅਨੌਖੇ ਮੌਕੇ ਦਾ ਲਾਭ ਚੁੱਕ ਕੇ ਸਮਾਜਿਕ – ਆਰਥਿਕ ਤਰੱਕੀ ਦੀ ਨਵੀਂ ਉਚਾਈ ਹਾਸਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ|
ਆਰਟਿਫਿਸ਼ਲ ਇੰਟੇਲੀਜੈਂਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਮਸ਼ੀਨਾਂ  (ਜਾਂ ਤਕਨੀਕੀ)   ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਨਸਾਨਾਂ ਵਰਗੀ ਹੀ ਸਿੱਖਣ,  ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ, ਸੋਚਣ, ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਮਝਣ, ਸਮਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਹੱਲ ਕਰਨ,  ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਣ ਨਾਲ ਹੈ|  ਜਦੋਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਇਨਸਾਨ ਵਰਗੀਆਂ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਪਾ ਜਾਣ ਤਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਡਰ ਵੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ|  ਖੁਸ਼ੀ ਇਹ ਕਿ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਅਜਿਹੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਹੋਣਗੀਆਂ ਜੋ ਅਣਗਿਣਤ ਇਨਸਾਨਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕੰਮ ਕਰਨਗੀਆਂ, ਉਹ ਵੀ ਬਿਹਤਰ ਕਵਾਲਿਟੀ  ਦੇ ਨਾਲ| ਡਰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ, ਕਿ ਫਿਰ ਇਨਸਾਨ ਦਾ ਕੀ            ਹੋਵੇਗਾ? ਉਹ ਕੀ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ               ਕਿਵੇਂ ਕਮਾਏਗਾ – ਖਾਵੇਗਾ? ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਇਹ ਕਿ ਸੋਚਣ-ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਖੁਦ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਮਰਥ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ- ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੱਕ ਇਨਸਾਨ  ਦੇ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਰਹਿਣਗੀਆਂ, ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਕੀ ਗਾਰੰਟੀ ਹੈ| ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕਾ- ਦੁੱਕਾ ਨੇ ਵੀ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨਾਮਾ ਕਰ ਵਿਖਾਇਆ  (ਜਿਵੇਂ ਕਿਤੇ ਬੰਬ ਡੇਗ ਦੇਣਾ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦੇਣਾ ਆਦਿ )  ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਕੀ ਬਣੇਗਾ |
ਬਹਿਰਹਾਲ, ਏਨਾ ਤਾਂ ਤੈਅ ਹੈ ਕਿ ਆਰਟੀਫਿਸ਼ਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਬਣਾ ਲਵਾਂਗੇ ਜੋ ਇਨਸਾਨ ਦਾ ਕੰਮ ਆਸਾਨ ਕਰ ਦੇਣਗੀਆਂ|  ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਤੇਜ ਰਫਤਾਰ  ਦੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਬਿਹਤਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਹ ਮਸ਼ੀਨਾਂ  ਕਰਨਗੀਆਂ|  ਇਹ ਸੰਸਾਧਨਾਂ ਉੱਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਖਰਚ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਕਰ ਦੇਣਗੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਫਾਇਦੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵਧਾ ਦੇਣਗੀਆਂ| ਜਿਵੇਂ,  ਇਨਸਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਫੈਕਟਰੀ ਵਿੱਚ ਰੋਜਾਨਾ ਇੱਕ ਹਜਾਰ ਸਕੂਟਰ ਬਣਦੇ ਹਨ ਪਰ ਜੇਕਰ ਉਹੀ ਫੈਕਟਰੀ ਆਰਟਿਫਿਸ਼ਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਈ ਗਈ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਉੱਥੇ ਇਸਤੋਂ ਦਸ ਗੁਣਾ ਸਕੂਟਰ ਬਨਣ ਲੱਗ ਜਾਣ ਅਤੇ ਕਾਮਿਆਂ  ਦਾ ਖਰਚ ਘੱਟ ਕੇ ਦਸਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਉੱਤੇ ਆ ਜਾਵੇ,  ਮਤਲਬ 10   ਫੀਸਦੀ ਖਰਚ ਉੱਤੇ 1000 ਫੀਸਦੀ  ਨਤੀਜਾ| ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੀ ਸਵਾਲ ਆਵੇਗਾ| ਉਹ ਇਹ ਕਿ ਸਾਡਾ ਦੇਸ਼ ਤਾਂ ਕਾਮਿਆਂ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ| ਜੇਕਰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਮੇ             ਬੇਰੋਜਗਾਰ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ ਤਾਂ ਫਿਰ ਬੇਰੋਜਗਾਰਾਂ ਦੀ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਖੜੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਰਥ ਵਿਵਸਥਾ ਉਂਝ ਹੀ ਡੁੱਬ ਜਾਵੇਗੀ|
ਤੁਹਾਡਾ ਡਰ  ਗਲਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਹੁਣ ਸੰਮੇਲਨ ਉੱਤੇ ਪਰਤਦੇ ਹਾਂ,  ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਥੋੜ੍ਹੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ|  ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਆਰਟਿਫਿਸ਼ਲ ਇੰਟੇਲੀਜੈਂਸ ਦਾ ਗਲੋਬਲ ਨਾਬ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ|  ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੋਇਆ ਕਿ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਇੱਥੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ,  ਤਕਨੀਕਾਂ ,  ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਨ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਹਾਂਗੇ| ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਲਈ ਕਰਾਂਗੇ| ਇਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਓਨੀ ਹੀ ਵੱਡੀ ਮਜਬੂਤੀ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿੰਨੀ ਚੀਨ ਨੇ ਮੈਨੂੰਫੈਕਚਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ| ਚੀਨ ਦੀ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਿਰਤ ਸਸਤੀ ਹੈ| ਪਰ ਚੀਨ  ਦੇ ਉਲਟ,  ਭਾਰਤ ਬਿਹਤਰ ਗੁਣਵੱਤਾ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ| ਅੱਜ ਚੀਨ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੋਟੀ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਚੀਜ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵੱਡੀ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚੀਜ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਆਰਟਿਫਿਸ਼ਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ  ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਦਬਦਬਾ ਬਣਾ ਲਈਏ ਤਾਂ ਕੀ ਸਾਡਾ ਆਰਥਿਕ ਕਾਇਆ-ਕਲਪ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ?
ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ ਕਿ ਇਨਫੋਸਿਸ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਸੀਈਓ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਿੱਕਾ ਨੇ ਕੀ ਕਿਹਾ ਹੈ|  ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਅਗਲੇ 20 ਤੋਂ 25 ਸਾਲ  ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਰਟਿਫਿਸ਼ਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਖਲਬਲੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ| ਅੱਜ ਆਟੋਮੇਸ਼ਨ  ਦੇ ਕਾਰਨ ਲੋਕ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੌਕਰੀਆਂ  ਗੁਆ ਰਹੇ ਹਨ ਉਹ ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ  ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕੁੱਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ| ਪਰ ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਸਮਾਂ ਹੈ, ਅਸੀਂ  ਖੁਦ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਾਲਾਤ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ| ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਆਰਟਿਫਿਸ਼ਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ  ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋੜ ਲਈਏ ਕਿ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਮਾਹਿਰ ਵਿਅਕਤੀ ਤਿਆਰ ਕਰ ਸਕੀਏ ਤਾਂ ਫਿਰ ਪਾਸਾ ਪਲਟ ਸਕਦਾ ਹੈ|
ਇਸਦੀ ਵੱਡੀ ਵਜ੍ਹਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਆਰਟਿਫਿਸ਼ਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ  ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜਿੰਨੀਆਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਹਨ, ਉਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਮੇਧਾਵੀ ਅਤੇ ਮਾਹਿਰ ਲੋਕ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹਨ|  ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵੱਡੇ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੈ|  ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਟੇਮ  (ਸਾਇੰਸ,  ਟੈਕਨਾਲਜੀ,  ਇੰਜੀਨਿਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਹਿਸਾਬ ) ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਰੈਜੁਏਟ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਭ ਤੋਂ ਮੋਹਰੀ ਹੈ|
ਹਾਲਾਂਕਿ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਹਨ| ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਾਡੇ ਸਕੂਲ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਪੱਧਰ ਕੀ ਓਨਾ ਉੱਨਤ ਹੈ, ਜਿੰਨਾ ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਫਿਲਹਾਲ ਆਰਟਿਫਿਸ਼ਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦੀ ਕਮੀ ਹੋਣ  ਦੇ ਕਾਰਨ ਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ| ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸੰਸਾਰਿਕ ਪੱਧਰ ਤੇ ਵੱਡੀ ਪਹਿਲ ਕਰਨ ਲਈ ਮਾਈਕਰੋਸਾਫਟ,  ਗੂਗਲ,  ਫੇਸਬੁਕ ਪੱਧਰ  ਦੇ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੰਸਥਾਨ ਸਾਨੂੰ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ,  ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਾਡਾ ਰਿਕਾਰਡ ਜਿਆਦਾ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਹੈ| ਫਿਰ ਵੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਹਨ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਹ ਅੱਜ ਵੱਡੇ ਕਦਮ   ਉਠਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਵੀਹ-ਪੱਚੀ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਆਰਟਿਫਿਸ਼ਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਸਾਡੇ  ਜਨ-ਜੀਵਨ ,  ਕਾਰੋਬਾਰ ,  ਸਰਕਾਰੀ ਕੰਮਕਾਜ,  ਸੇਵਾਵਾਂ,  ਉਪਕਰਨਾਂ ਆਦਿ ਵਿੱਚ  ਦਬਦਬਾ ਜਮਾਂ ਚੁੱਕੀ ਹੋਵੇਗੀ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੋਵੇਗਾ –  ਮੇਡ ਇਨ ਇੰਡੀਆ,  ਪ੍ਰਾਸੈਸਡ ਇਨ ਇੰਡੀਆ ਜਾਂ ਫਿਰ ਪਾਵਰਡ ਬਾਈ ਇੰਡੀਆ|  ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਮੌਕਾ ਹੈ| ਇਸਨੂੰ ਮੌਕੇ ਦਾ ਚਾਹੇ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾ ਲਓ ਜਾਂ ਫਿਰ ਇਸ ਮੌਕੇ ਨੂੰ ਗੁਆ ਲਓ, ਇਸ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਅਸੀਂ ਖੁਦ ਕਰਨਾ ਹੈ| 
ਬਾਲੇਂਦੁ ਸ਼ਰਮਾ  ਦਾਧੀਚ

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *