ਮਾਹਿਰ ਪਾਇਲਟਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਹੋਵੇ ਜਹਾਜ਼ ਉਡਾਉਣ ਦੀ ਇਜ਼ਾਜਤ

ਵੱਧਦੇ ਹਵਾਈ ਹਾਦਸਿਆਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਹਾਜ਼ ਯਾਤਰਾ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਤੇ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ| ਬੀਤੇ ਦਿਨੀਂ ਕਾਠਮਾਂਡੋ ਦੇ ਤ੍ਰਿਭੁਵਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਤੇ ਉਤਰਦੇ ਸਮੇਂ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਜਹਾਜ਼ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਿਆ| ਇਸ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਹ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ| ਹਾਦਸੇ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮਨੁੱਖੀ ਗਲਤੀ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਖਰਾਬੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ| ਘਟਨਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਪਾਇਲਟਾਂ ਦੀ ਗਲਤੀ ਦੱਸੀ ਹੈ| ਚਾਲਕ ਨੇ ਗਲਤ ਦਿਸ਼ਾ ਤੋਂ ਹਵਾਈ ਪੱਟੀ ਤੇ ਉਤਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ| ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਜਹਾਜ਼ ਬੇਕਾਬੂ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਧਰਾਸ਼ਾਈ ਹੁੰਦੇ ਹੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਲੱਗ ਗਈ|
ਲਗਾਤਾਰ ਹੁੰਦੇ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸਿਆਂ ਨੇ ਹਵਾਈ ਸਫਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੈਚੇਨੀ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ| ਹਾਦਸਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਰਕਾਰਾਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਬੰਧੀ ਦਆਵੇ ਤਾਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰੰਤੂ ਵਾਰ – ਵਾਰ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹਾਦਸੇ ਇਸ ਫੋਕੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੀ ਪੋਲ ਖੋਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ| ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਖਤਰਿਆਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਪਾਆਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਵਾਈ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਯਾਤਰੀ ਹਮਦਰਦ (ਹਿਤੈਸ਼ੀ) ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਨਾਗਰ ਜਹਾਜਰਾਣੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਿਊਰੋ ਸੁਰੱਖਿਆ ਤਕਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਰੂਪ ਨਾਲ ਉਨਤ ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ| ਪਰੰਤੂ ਨਤੀਜਾ ਉਹੀ ਢਾਕ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪਾਤ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ| ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਇਸ ਹਾਦਸੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤੀ ਜਹਾਜਰਾਣੀ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਚੌਕਸ ਹੋ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ| ਜਹਾਜਰਾਣੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਅੱਜ ਵੀ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਪਿੱਛੇ ਹੈ| ਨਵੇਂ ਜਹਾਜਰਾਣੀ ਨਿਯਮ, ਨਵੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ, ਆਧੁਨਿਕ ਤਾਮਝਾਮ, ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸੁਗਮਤਾ ਦੀ ਗਾਰੰਟੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਧਰੀਆਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਜਹਾਜ਼ ਉਡਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀ ਅਵਿਵਸਥਾ ਬਿਆਨ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ|
ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਲਈ, ਕੁੱਝ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਜਦੋਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦੇ ਰਨ ਵੇ ਤੇ ਆਮਨੇ – ਸਾਹਮਣੇ ਇਕੱਠੇ ਦੋ ਜਹਾਜ਼ ਆ ਗਏ| ਹਾਦਸਾ ਹੁੰਦੇ – ਹੁੰਦੇ ਬਚਿਆ| ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਕਾਰਨ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸਾ ਹੋਇਆ ਹੈ| ਇਸਨੂੰ ਚਾਹੇ ਏਟੀਐਸ ਦਾ ਗਲਤੀ ਕਹੋ ਜਾਂ ਜਹਾਜਰਾਣੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਤਕਨੀਕੀ ਨਾਕਾਮੀ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਪਾਇਲਟਾਂ ਦੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ, ਪਰੰਤੂ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਦਾਅ ਉਤੇ ਜਰੂਰ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ| ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ 28 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵੱਡੇ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸੇ ਹੁੰਦੇ – ਹੁੰਦੇ ਬਚੇ| ਇੱਕ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਗੋਆ ਵਿੱਚ| ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੋਵੇਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੇ ਹਵਾਈ ਯਾਤਰਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਤੇ ਸਵਾਲ ਖੜੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ|
ਨੇਪਾਲ ਦੀ ਘਟਨਾ ਨੇ ਦੁਨੀਆਭਰ ਦੀ ਜਹਾਜਰਾਣੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ| ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਦੁਰਘਟਨਾਗ੍ਰਸਤ ਹੋਇਆ ਜਹਾਜ਼ ਬੰਗਲਾ- ਯੂਐਸ ਨਿੱਜੀ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਸੀ| ਇਸ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਜਹਾਜ਼ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਨਾਕਾਮੀ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ| ਉਸਦੀ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਅਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਪੋਲ ਖੁੱਲ ਗਈ ਹੈ| ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਗਲਤੀ ਨਾ ਜਹਾਜਰਾਣੀ ਕੰਪਨੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੇਗੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸਰਕਾਰੀ ਤੰਤਰ| ਘਟਨਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਂਗਲਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਫਿਲਹਾਲ ਜਹਾਜ਼ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਲਾਇਸੈਂਸ ਅਸਥਾਈ ਰੂਪ ਨਾਲ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ| ਸਵਾਲ ਉਠਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਇਹ ਸਭ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹਾਦਸਿਆਂ ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾ ਸਕਣਾ ਸੰਭਵ ਹੋ ਪਾਵੇਗਾ?
ਨੇਪਾਲ ਦੀ ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੇ 21 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਚਰਖੀ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸੇ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾ ਦਿੱਤੀ| ਏਅਰ ਟਰੈਫਿਕ ਕੰਟਰੋਲ (ਏਟੀਸੀ) ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਵਾਈ ਹਾਦਸਾ ਸੀ| 12 ਨਵੰਬਰ , 1996 ਨੂੰ ਚਰਖੀ ਦਾਦਰੀ ਵਿੱਚ ਦੋ ਜਹਾਜ਼ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਟਕਰਾ ਗਏ ਸਨ| ਇੱਕ ਜਹਾਜ਼ ਸਊਦੀ ਅਰਬ ਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਕਜਾਖਿਸਤਾਨ ਦਾ| ਉਸ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਵਾਰ ਸਾਰੇ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਜਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਬਚਿਆ| ਯਕੀਨਨ , ਚਰਖੀ ਦਾਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਜਹਾਜ ਦੇ ਪਾਇਲਟ ਦੀ ਗਲਤੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਸੀ| ਵਜ੍ਹਾ ਉਸਨੂੰ ਏਟੀਸੀ ਦੇ ਦਿਸ਼ਾ- ਨਿਰਦੇਸ਼ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆ ਰਹੀ ਸੀ| ਏਟੀਸੀ ਉਸਨੂੰ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਗਲਤ ਰੂਟ ਤੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ| ਦਰਅਸਲ, ਰੂਸੀ ਪਾਇਲਟ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਸੀ| ਉਹ ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਸੀ| ਭਾਸ਼ਾ ਨਾ ਸਮਝ ਸਕਣ ਨਾਲ ਪਾਇਲਟ ਨੇ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ ਬਦਲਿਆ ਅਤੇ ਜਹਾਜ਼ ਸਾਹਮਣੇ ਤੋਂ ਆ ਰਹੇ ਦੂਜੇ ਜਹਾਜ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਗਿਆ ਸੀ| ਇਸ ਹਾਦਸੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਏਅਰ ਮੈਨੁਅਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਸ਼ੋਧਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਹਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਏਟੀਸੀ ਅਤੇ ਪਾਇਲਟ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਜਰੂਰ ਆਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ | ਇਸ ਹਾਦਸੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਏਟੀਸੀ ਦੇ ਲੋਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤਾਂ ਸਿੱਖ ਗਏ ਪਰੰਤੂ ਹਾਦਸੇ ਨਹੀਂ ਰੁਕੇ| ਜਿਆਦਾਤਰ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ਰਾਬ ਮੌਸਮ ਹੋਣ ਦੀ ਦੁਹਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ| ਪਰੰਤੂ ਅਜਿਹੇ ਹਾਦਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਭੁੱਲ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ| ਦਰਅਸਲ, ਜਹਾਜਰਾਣੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦਾ ਜਹਾਜਰਾਣੀ ਖੇਤਰ ਹੁਣੇ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ਤੇ ਨਹੀਂ ਹੈ| ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਦਿੱਲੀ, ਮੁੰਬਈ ਵਰਗੇ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਹੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਹਨ ਜੋ ਸੰਸਾਰਿਕ ਮਾਨਕਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹਨ| ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਹਾਜਰਾਣੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਹਨ| ਇਹ ਖੇਤਰ ਸਾਲਾਨਾ ਚੌਦਾਂ ਫੀਸਦ ਦੀ ਦਰ ਨਾਲ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ| ਭਾਰਤੀ ਜਹਾਜਰਾਣੀ ਖੇਤਰ ਦਾ ਹੁਣ ਤੱਕ ਉਚਿਤ ਦੋਹਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ| ਟਿਅਰ – ਦੋ ਅਤੇ ਟਿਅਰ – ਤਿੰਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਹਵਾਈ ਮਾਰਗਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ ਆਰਥਿਕ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਵਾਈ ਯਾਤਰੀ ਵਧੇ ਹਨ| ਜਹਾਜਰਾਣੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ| ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਪੱਧਰ ਪਿਛਲੇ 20 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਡਿਗਿਆ ਹੈ|
ਪਿਛਲੇ ਕੁੱਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸੇ ਵਧੇ ਹਨ ਉਸ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜਹਾਜ਼ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਖੌਫ ਤਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਹੀ ਗਿਆ ਹੈ| ਕੁੱਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਰੂਸ ਦੇ ਸਾਇਬੇਰੀਆ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸਾ ਹੋਇਆ ਸੀ| ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਹੀ ਰੂਸ ਦਾ ਇੱਕ ਜਹਾਜ਼ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਿਆ ਸੀ| ਚਾਰ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸੇ ਬਾਰੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਕੋਈ ਸੁਰਾਗ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਪਾਇਆ| ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਜਹਾਜਰਾਣੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਅਤੇ ਬੇਚੈਨ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਉੱਪਰੋਂ ਉਡਾਨ ਭਰਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸਵਾਲ ਖੜੇ ਹੋਣ ਲੱਗੇ ਹਨ| ਅਖੀਰ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਬਣੇ ਹਵਾਈ ਯਾਤਰਾ?
ਜੇਕਰ ਪਾਇਲਟਾਂ ਦੀ ਗਲਤੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਸਾਰੇ ਪਾਇਲਟਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲਾਇਕ ਕਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਡਾਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਭੁੱਲ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਲੈ ਸਕਦੀ ਹੈ| ਭਾਰਤ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਦੇਖੀਏ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਇੱਥੇ ਵੀ ਲਗਾਤਾਰ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ| ਖਰਾਬ ਮੌਸਮ, ਪਾਇਲਟ ਦੀ ਭੁੱਲ ਜਾਂ ਫਿਰ ਕੋਈ ਤਕਨੀਕੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨਾਲ ਹੁਣ ਤੱਕ ਹਵਾਈ ਹਾਦਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਗਵਾਈ ਹੈ| ਜਨਵਰੀ 1978 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਏਅਰ ਇੰਡੀਆ ਦਾ ਜਹਾਜ਼ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਡਿਗਿਆ ਸੀ| ਉਸ ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚ 213 ਯਾਤਰੀ ਸਫਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ| ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 21 ਜੂਨ, 1982 ਨੂੰ ਏਅਰ ਇੰਡੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਜਹਾਜ਼ ਮੁੰਬਈ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਤੇ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ ਹੋਇਆ| ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਪਤਾ ਚੱਲਿਆ ਕਿ ਪਾਇਲਟ ਦੀ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਇਹ ਹਾਦਸਾ ਹੋਇਆ| ਸਾਲ 1988 ਵਿੱਚ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਏਅਰ ਇੰਡੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 124 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ| 1990 ਵਿੱਚ ਬੰਗਲੁਰੁ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ 92 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ| 1991 ਵਿੱਚ ਇੰਫਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ 69 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ| ਸਾਲ 2000 ਵਿੱਚ ਪਟਨਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਉਤੇ ਹੋਏ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ 60 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ| ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਹਾਦਸਿਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸਭਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖੁਲਾਸਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਇਹ ਕਿ ਜਿਆਦਾਤਰ ਹਾਦਸੇ ਖ਼ਰਾਬ ਰਖਰਖਾਵ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਖਰਾਬੀਆਂ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਹੋਏ| ਕੁੱਝ ਵਿੱਚ ਪਾਇਲਟਾਂ ਦੀ ਗਲਤੀ ਅਤੇ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਸੀ| ਇਹਨਾਂ ਹਵਾਈ ਹਾਦਸਿਆਂ ਤੋਂ ਸਬਕ ਲਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ| ਸਭਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਾਹਿਰ ਪਾਇਲਟਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਜਹਾਜ਼ ਉਡਾਣਾਂ ਦੀ ਇਜਾਜਤ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ| ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਰਖਰਖਾਵ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਸਮੇਂ ਤੇ ਜਾਂਚ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਯਾਤਰੀ ਭੈਅ ਮੁਕਤ ਹੋਕੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਫਰ ਕਰ ਸਕਣ|
ਰਾਮੇਸ਼ ਠਾਕੁਰ

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *