ਲੋਕਤਾਂਤਰਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਇਕ ਇਕੱਲੀ ਵੋਟ ਨਾਲ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ-ਹਾਰ ਦਾ ਫੈਸਲਾ

ਇੱਕ ਜਾਗਰੂਕ ਨਾਗਰਿਕ ਆਲਸ ਦੇ ਮਾਰੇ ਵੋਟਾਂ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਬੂਥ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਰਾਜ ਜਾਂ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਝੱਲਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਸਦਾ ਅੰਦਾਜਾ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ| ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੋਸ਼ ਤੋਂ  ਖੁਦ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਚ ਸਕਦਾ| ਅਜਿਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵੋਟ ਨਾ ਦੇਣ ਨਾਲ ਧਨਬਲ, ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਸੁੰਗੜੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਵੋਟਾਂ ਦਾ ਔਸਤ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਧੇ ਹੋਏ ਔਸਤ ਮਤ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿੱਧੀ ਦਾ ਸਾਕਾਰ ਰੂਪ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਖ਼ਰਾਬ ਵਿਅਕਤੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿੱਧੀ, ਫਿਰ ਖ਼ਰਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ| ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਚੰਗੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿੱਧੀ ਚੁਣਨ ਲਈ ਚੰਗੇ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕਸ਼ੀਲ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਤਦਾਨ ਕੇਂਦਰ ਤੱਕ ਪੁੱਜਣਾ ਬਹੁਤ ਜਰੂਰੀ ਹੈ|
ਆਮ ਇੱਛਾ
ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਚਿੰਤਕ ਰੂਸੋ ਦੀ ਆਮ ਇੱਛਾ ਵੀ ਇਹੀ ਸੀ ਕਿ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਿਯਮ ਲਾਗੂ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਰਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਾ ਰਹੇ ਬਲਕਿ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸਦਾ ਜੋ ਪ੍ਰਤੀਫਲ ਮਿਲੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਅਗਵਾਈ ਸਮਝਿਆ ਜਾਵੇ| ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਰੂਸੋ ਨੇ ਵਿਧਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਦੱਸਿਆ ਹੈ| ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਧਾਇਕਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਇਸ ਲਈ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹਾਲਾਂਕਿ ਜਨਤਾ ਲੋਕ ਕਲਿਆਣ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਦੋਂ ਵੀ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਮਰਥ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ| ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਵਿਧਾਇਕ ਦੀਆਂ ਬਿਹਤਰ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜ ਦੇ ਹਰ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕ ਆਪਣਾ ਮਤਦਾਨ ਕਰਨ ਤਾਂ ਔਸਤ ਉਪਯੁਕਤ ਵਿਧਾਇਕ ਦੀ ਚੋਣ ਹੋ ਜਾਵੇ| ਇਸ ਲਈ ਸਭ ਦਾ ਮਤਦਾਨ ਕਰਨਾ ਅਤਿ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ|
ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਜਿਆਦਾ ਪੜੇ-ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਬਾਬੂ ਜੀ ਟਾਈਪ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਤਦਾਨ ਔਸਤ ਬੇਹੱਦ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ| ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸਿਰਫ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਵੋਟ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਮੇਰੇ ਇਕੱਲੇ ਦੀ ਵੋਟ ਨਾ ਦੇਣ ਨਾਲ ਕੀ ਵਿਗੜ ਜਾਵੇਗਾ| ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦਾਜਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਇਕੱਲੇ ਦੇ ਵੋਟ ਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਹੀ ਸੂਰਤ ਕੁਝ ਤੋਂ ਕੁੱਝ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ| ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀਆਂ        ਅਨੇਕਾਂ ਮਿਸਾਲਾਂ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ|
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਲੈ ਲਓ| 2004 ਦੀਆਂ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਏ.ਆਰ. ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਮੂਰਤੀ ਸਾਂਥੇਮਾਰਾਹੱਲੀ ਦੀ ਐਸ ਸੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸੀਟ ਤੋਂ ਆਰ ਧਰੁਵ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਲੜ ਰਹੇ ਸਨ| ਇਸ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਮੂਰਤੀ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਵੋਟ ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਹਾਰ ਗਏ ਸਨ| ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਘਟਨਾ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰਾਜ ਬਣਿਆ| ਇਸ ਦੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਘਟਨਾ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਸੀ| ਇਸ ਵਾਰ ਤਾਂ ਇੱਕ ਵੋਟ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਹੀ ਬਦਲ ਗਿਆ ਸੀ| ਗੱਲ ਸਾਲ 2008 ਦੀ ਹੈ| ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਰਾਜ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ ਪੀ ਜੋਸ਼ੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਅਹੁਦੇ ਦੇ ਦਾਅਵੇਦਾਰ ਸਨ| ਉਹ ਅਸੈਂਬਲੀ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕਲਿਆਣ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ ਤੋਂ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਵੋਟ ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਹਾਰ ਗਏ ਸਨ|
ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਵੱਖਰੀ ਰਹੀ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਮਿਸਾਲ ਮੌਜੂਦ ਹੈ| 17 ਅਪ੍ਰੈਲ 1999 ਨੂੰ 13 ਮਹੀਨੇ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੋਕਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਮਤ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵਾਜਪਾਈ ਸਰਕਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵੋਟ ਨਾਲ ਹੀ ਡਿੱਗ ਗਈ ਸੀ| ਇਹ ਵੱਖਰੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਈਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਕੇ ਵਾਜਪਾਈ ਹੀ ਫਿਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਬਣੇ ਅਤੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ|
ਇੱਕ ਵੋਟ ਦਾ ਫਰਕ ਕਿੰਨਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਬਿਹਤਰ ਕੌਣ ਦੱਸ ਸਕਦਾ ਹੈ! ਸਾਲ 1923 ਵਿੱਚ ਐਡਾਲਫ ਹਿਟਲਰ ਇੱਕ ਵੋਟ ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ  ਹੀ ਨਾਜੀ ਦਲ ਦਾ ਮੁਖੀ ਬਣਿਆ ਸੀ| ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਵੋਟ ਦੇ     ਹੇਰ-ਫੇਰ ਨਾਲ ਵੱਡੀ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਹੈ| ਸਾਲ 1776 ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਵੋਟ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਹੀ ਜਰਮਨ ਦੀ ਥਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਭਾਸ਼ਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ| ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 1910 ਵਿੱਚ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਦੇ 36ਵੇਂ ਕਾਂਗਰੇਸਨਲ ਡਿਸਟਰਿਕਟਸ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਿਪਬਲਿਕ ਉਮੀਦਵਾਰ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਵੋਟ ਨਾਲ ਹਾਰ ਗਿਆ ਸੀ| ਇਸ ਨਾਲ ਰਿਪਬਲਿਕ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸੋਗ ਦੀ ਲਹਿਰ ਜਿਹੀ ਦੌੜ ਗਈ ਸੀ| ਸਾਲ 1845 ਵਿੱਚ ਟੈਕਸਸ ਇੱਕ ਵੋਟ ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਿਆ| ਮੈਸਾਚੁਸੇਟਸ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਦੇ ਚੋਣ ਵਿੱਚ 1839 ਵਿੱਚ ਮਾਰਕਸ ਮਾਰਟਨ ਵੀ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਵੋਟ ਨਾਲ ਜਿੱਤੇ ਸਨ|
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ 1968 ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੀ ਅਸੈਂਬਲੀ ਹਾਊਸ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰਟਿਨ ਕੈਮਰਾਨ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਵੋਟ ਨਾਲ ਹਾਰ ਗਏ ਸਨ| ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਪੂਰੇ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸੱਤਾ ਸਵਰੂਪ ਹੀ ਇੱਕ ਵੋਟ ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਬਦਲ ਗਿਆ ਸੀ, ਨਾ ਹੀ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਥੋੜੀ ਜਿਹੀ ਚੂਕ ਨਾਲ ਵੀ ਪੁਰਾਣੀ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਨੂੰ ਹੀ ਢੋਣਾ ਪੈਂਦਾ| ਸਾਲ 1875 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੋਟ ਦੀ ਜਿੱਤ ਨਾਲ ਹੀ ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਨੇਪੋਲਿਅਨ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਖਾਰਿਜ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗਣਤੰਤਰ ਬਰਕਰਾਰ ਰਹਿ ਗਿਆ| ਕਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਚਾਰਲਸ ਵੇਸਲੇ ਕਲਟਰ 1887 ਦੀਆਂ ਸਮੂਹ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਲਡੀਮਾਂਡ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵੋਟ ਨਾਲ ਹਾਰ ਗਏ ਸਨ| ਇਸ ਸਾਲ ਸਮੂਹ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਾਂਟਮੋਰੇਂਸੀ ਤੋਂ ਪੀਵੀ ਵੈਲਿਨ ਵੀ ਇੱਕ ਵੋਟ ਨਾਲ ਹਾਰ ਗਏ ਸਨ| ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਥੇ ਵੋਟ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਲੋਕ ਜਾਗਰੂਕ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁੱਝ-ਕੁੱਝ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਮਤਦਾਨ  ਦੇ ਇਹ ਚਮਤਕਾਰ ਦਿਖਦੇ ਰਹੇ|
ਬੀਰਬਲ ਦੀ ਖਿਚੜੀ
ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਵੋਟ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦੀਆਂ ਇੰਨੀਆਂ ਨਾਯਾਬ ਮਿਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਜੇਕਰ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭਤੋਂ ਵੱਡੇ ਲੋਕਤੰਤਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਇੱਕ ਵੋਟ ਦੀ ਕੀਮਤ ਨਾ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਮਤਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾ ਜਾਣ ਤਾਂ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਠੰਡੀ ਪਈ ਅੱਗ ਤੇ ਭਲਾ ਬੀਰਬਲ ਦੀ ਖਿਚੜੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੀ ਪਕਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ|
ਅਮਿਤ ਰਾਜਪੂਤ

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *