ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਜਾਣੇ ਜਰੂਰੀ


ਸਾਲ 2020 ਦਾ 2016 ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਰੂਪ ਨਾਲ ਗਿਆਤ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਗਰਮ ਸਾਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੋਣਾ ਇਕ ਵਾਰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਇਹ ਕਿ ਸਾਲ 2016 ਅਲ ਨੀਨੋ ਇਫੈਕਟ ਲਈ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜੋ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਉਲਟ ਸਾਲ 2020 ਵਿੱਚ ਲਾ ਨੀਨਾ ਇਫੈਕਟ ਰਿਹਾ ਜਿਸਨੂੰ ਅਲ ਨੀਨੋ ਦੇ ਉਲਟ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਠੰਡੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਰਿਘਟਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ 2020 ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਨੇ ਅਜਿਹੀ ਹਲਚਲ ਮਚਾਈ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸਾਰੇ ਚੱਕੇ ਜਿਵੇਂ ਅਚਾਨਕ ਰੁਕ ਗਏ।
ਲਾਕਡਾਉਨ ਦੇ ਚਲਦੇ ਕਈ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ, ਗੱਡੀਆਂ, ਮੋਟਰਾਂ ਆਦਿ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਤੱਕ ਜਾਮ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਇਸਦਾ ਨਤੀਜਾ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਕਿ ਅਸਮਾਨ ਸਾਫ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਲੱਗਿਆ, ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦਾ ਪੱਧਰ ਹੇਠਾਂ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗੰਦਗੀ ਘੱਟ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਜ਼ਿਆਦਾ ਚੈਨ ਅਤੇ ਸਕੂਨ ਨਾਲ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਹ ਹਾਲਤ ਸਾਲ ਦੇ ਤਿੰਨ ਚੌਥਾਈ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਤ ਰਹੀ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਨਤੀਜਾ ਕੱਢਣਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਸੀ ਕਿ ਕਾਰਬਨ ਉਤਸਰਜਨ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਗਲੋਬਲ ਵਾਰਮਿੰਗ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਲ ਆਦਰਸ਼ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਦੇ ਉਲਟ 2020 ਦਾ ਸਭਤੋਂ ਗਰਮ ਸਾਲ ਸਾਬਿਤ ਹੋਣਾ ਇਸ ਮਾਇਨੇ ਵਿੱਚ ਨਿਰਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵੈਸ਼ਵਿਕ ਅਰਥ ਵਿਵਸਥਾ ਠੱਪ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਗਲੋਬਲ ਵਾਰਮਿੰਗ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਤੇ ਅਸੀਂ ਕੁੱਝ ਹਾਸਿਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਇਹ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਲੋਬਲ ਵਾਰਮਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿ੍ਰਆ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਲਿਆਉਣ ਵਿੱਚ ਬੇਸ਼ੱਕ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਹੱਥ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਇੰਨੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਚਾਹ ਕੇ ਵੀ ਇਸ ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਕੰਟਰੋਲ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਸਕਦੇ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਗ੍ਰਹਿ-ਪੱਧਰੀ ਸੱਮਸਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਨਜਿਠਣ ਲਈ ਇਨਸਾਨੀ ਸਮਾਜ ਲਈ ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਆਚਰਨ ਜਰੂਰੀ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਰੁਚੀ ਨਾਲ ਹੀ ਸਹੀ ਪਰ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਅਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ। ਇਸਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਹਾਲਾਤ ਵਿਗੜਦੇ ਗਏ।
ਆਰਕਟਿਕ ਦੇ ਕੁੱਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਸਾਈਬੇਰੀਆ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਾਲ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਉਤਾਰ-ਚੜਾਅ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ। ਪੱਛਮੀ ਸਾਈਬੇਰੀਆ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਠੰਡ ਅਤੇ ਬਸੰਤ ਬਣਾਵਟੀ ਰੂਪ ਨਾਲ ਗਰਮ ਰਹੇ। ਸਭਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਇਹ ਕਿ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਨੇ ਆਰਕਟਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਾਲ ਕੁੱਝ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੀ ਸਰਗਰਮੀ ਦਿਖਾਈ। ਆਰਕਟਿਕ ਸਰਕਲ ਅਤੇ ਨਾਰਥ ਪੋਲ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਜੰਗਲੀ ਅੱਗ ਕਾਰਨ 2020 ਵਿੱਚ 244ਮੈਗਾਟਨ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਇਡ ਨਿਕਲੀ ਜੋ 2019 ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 33 ਫੀਸਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ।
ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਕਿ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੇ ਵੱਲ ਵੱਧਦੀ ਮਨੁੱਖੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਕਦਮਾਂ ਤੇ ਬ੍ਰੇਕ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵੀ ਹੁਣ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਬਚੀ ਹੈ। ਸਾਫ ਹੈ ਕਿ ਸੁਧਾਰ ਲਈ ਅੰਤਿਮ ਪਲਾਂ ਦਾ ਇੰਤਜਾਰ ਆਤਮਘਾਤੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਸਾਨੂੰ ਗਲੋਬਲ ਵਾਰਮਿੰਗ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਹਰ ਸੰਭਵ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੁਣੇ ਤੋਂ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣੀ ਪਵੇਗੀ ਤਾਂ ਕਿ ਸਾਡੇ ਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਅਸੰਤੁਲਿਤ ਵਾਤਾਵਰਣ ਇਸ ਸਦੀ ਦੇ ਲੰਘਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣਾ ਸੰਤੁਲਨ ਵਾਪਿਸ ਹਾਸਿਲ ਕਰ ਲਵੇ।
ਰਣਜੀਤ ਪਾਲ

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *