ਵਿਗਿਆਨਿਕਾਂ ਵਲੋਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਚੁਬੰਕੀ ਖੇਤਰ ਦਾ ਅਧਿਐਨ

ਇਸ ਸਾਲ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਬਰ ਫੈਲ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਧਰਤੀ ਦਾ ਚੁੰਬਕੀ ਖੇਤਰ ਉਲਟ ਸਕਦਾ ਹੈ| ਹੁਣ ਖੋਜ ਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਚੁੰਬਕੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਉਲਟਣ ਦੀ ਕੋਈ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ| ਖੋਜ ਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਮੌਕਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਨਤੀਜਾ ਕੱਢਿਆ ਹੈ| ਇਹਨਾਂ ਮੌਕਿਆਂ ਤੇ ਚੁੰਬਕੀ ਖੇਤਰ ਲਗਭਗ ਉਲਟਣ ਵਾਲੇ ਸਨ|
ਵਿਗਿਆਨੀ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਕੁੱਝ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਹ ਅਟਕਲ ਲਗਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਚੁੰਬਕੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਕਮਜੋਰ ਪੈਣ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਦਾ ਧਰਤੀ – ਚੁੰਬਕੀ ਖੇਤਰ ਪਲਟੀ ਖਾ ਸਕਦਾ ਹੈ| ਜੇਕਰ ਅਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਬਿਜਲਈ ਗ੍ਰਿਡ ਫੇਲ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਜਲਵਾਯੂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਆ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਕਈ ਖੇਤਰ ਰਹਿਣ ਲਾਇਕ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਗੇ| ਡੈਨਮਾਰਕ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਧਰਤੀ ਦੇ ਚੁੰਬਕੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਮੌਸਮ ਤੇ ਕਾਫੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ ਹੈ|
ਚਿਲੀ ਅਤੇ ਜਿੰਬਾਬਵੇ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਚੁੰਬਕੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਇੱਕ ਕਮਜੋਰ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੁੰਬਕੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਉਲਟਣ ਦੀਆਂ ਅਟਕਲਾਂ ਲਗਾਈਆਂ ਜਾਣ ਲੱਗੀਆਂ| ਇਸ ਕਮਜੋਰ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ‘ਸਾਊਥ ਐਟਲਾਂਟਿਕ ਐਨਾਮਲੀ’ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ| ਚੁੰਬਕੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਉਲਟਣ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਖਤਰਿਆਂ ਦੇ ਬਾਰੇ ਚਿਤਾਵਨੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਏਲਾਨਾ ਮਿਸ਼ੈਲ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਨਾਲ ਹੋਈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਇੰਸ ਵੈਬਸਾਈਟ ‘ਅਨਡਾਰਕ’ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ| ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾਸਿਰਲੇਖ ਸੀ ‘ਦ ਸਪਿਨਿੰਗ ਮੈਗਨੇਟ’| ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਗਾਤਾਰ ਕਈ ਲੇਖ ਛਪੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚੁੰਬਕੀ ਧਰੁਵ ਦੇ ਉਲਟਣ ਦੇ ਖਤਰਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸਾਵਧਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ|
ਦਰਅਸਲ ਚੁੰਬਕੀ ਖੇਤਰ ਇੱਕ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਪਰਤ ਹੈ ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੇ ਊਰਜਾਵਾਨ ਕਣਾਂ ਅਤੇ ਸੋਲਰ ਵਿੰਡ ਅਤੇ ਖਤਰਨਾਕ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਵਿਕਿਰਣ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ| ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ| ਚੁੰਬਕੀ ਖੇਤਰ ਸਾਡੀ ਦੂਰਸੰਚਾਰ ਅਤੇ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ| ਚੁੰਬਕੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਬਾਹਰੀ ਤਹਿ ਵਿੱਚ ਖੁਰੇ ਹੋਏ ਲੋਹੇ, ਨਿਕਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਧਾਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੈਦਾ ਬਿਜਲਈ ਕਰੰਟ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ| ਧਰਤੀ ਦੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਚੁੰਬਕੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ| ਕੁੱਝ ਮੌਕਿਆਂ ਤੇ ਤਾਂ ਧਰਤੀ-ਚੁੰਬਕੀ ਖੇਤਰ ਇੰਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਮਜੋਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਚੁੰਬਕੀ ਉਤਰੀ ਧਰੁਵ ਅਤੇ ਚੁੰਬਕੀ ਦੱਖਣ ਧਰੁਵ ਵਿੱਚ ਅਦਲਾ ਬਦਲੀ ਹੋ ਗਈ| ਪਰੰਤੂ ਭੂਗੋਲਿਕ ਉਤਰੀ ਧਰੁਵ ਅਤੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਦੱਖਣ ਧਰੁਵ ਜਿਉਂ ਦੀ ਤਿਉਂ ਰਹੇ| ਚੁੰਬਕੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਲਟਣ ਦੀ ਪਿਛਲੀ ਘਟਨਾ 780000 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਈ ਸੀ| ਸੁਭਾਵਿਕ ਰੂਪ ਨਾਲ ਚੁੰਬਕੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਉਲਟਣ ਦੀ ਚਰਚਾ ਨੇ ਚਿੰਤਾ ਫੈਲਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ| ਪਰੰਤੂ ਹੁਣ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਰਿਸਰਚ ਪੇਪਰ ਵਿੱਚ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਚੁੰਬਕੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਉਲਟਣ ਦੀ ਕੋਈ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ| ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਲਿਵਰਪੂਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਦੇ ਦਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਖੋਜ ਲਈ ਕੰਪਿਊਟਰ ਮਾਡਲਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ| ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਮਾਡਲਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦੇ ਚੁੰਬਕੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਫੀਡ ਕੀਤੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵੱਖ – ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਲਛਟ ਅਤੇ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਚਟਾਨਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ| ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਅਤੀਤ ਦੀਆਂ ਦੋ ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਚੁੰਬਕੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਉਹ ਲਗਭਗ ਉਲਟਣ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਸੀ ਪਰੰਤੂ ਸਮਾਂ ਰਹਿੰਦੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਰਚਨਾ ਦੁਬਾਰਾ ਹਾਸਿਲ ਕਰ ਲਈ| ਇਹ ਘਟਨਾਵਾਂ ਲੇਸਚੈਪ ਅਤੇ ਮੋਨੋ ਲੇਕ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਕਰੀਬ 34000 ਅਤੇ 41000 ਸਾਲਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ| ਪਰੰਤੂ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਚੁੰਬਕੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਹਾਲਤ ਉਸਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਲਤ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਵੱਖ ਸੀ|
ਅੱਜ ਧਰਤੀ – ਚੁੰਬਕੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਜੋ ਹਾਲਤ ਹੈ ਉਹ 49000 ਅਤੇ 46000 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਲਾਤਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ| ਪਰੰਤੂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅੱਜ ਦੀ ਸਾਉਥ ਐਟਲਾਂਟਿਕ ਐਨਾਮਲੀ ਦੀ ਤੁਲਣਾ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਜਬੂਤ ਸਨ| ਜਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਚੁੰਬਕੀ ਖੇਤਰ ਨੇ ਜਗ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਬਦਲੀ ਜਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪਲਟੀ ਨਹੀਂ ਖਾਧੀ| ਲਿਵਰਪੂਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਜਿਓਮੈਗਨੇਟਿਸਮ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਰਿਚਰਡ ਹੋਮ ਨੇ ਤਾਜ਼ਾ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਿ ਧਰਤੀ – ਚੁੰਬਕੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਮੇਂ ਵੇਖੇ ਜਾ ਰਹੇ ਪਰਿਵਰਤਨਾਂ ਅਤੇ ਪਿਛਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸਮਾਨਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ|
ਮੁਕੁਲ ਵਿਆਸ

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *