ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਬਸਤੇ ਦਾ ਬੋਝ ਘੱਟ ਕਰਨ ਦੀ ਕਵਾਇਦ

ਬਸਤੇ ਦੇ ਭਾਰ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਬੋਝ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਣਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਦੋਂ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਸੱਚਾਈ ਉਪਰ ਆਧਾਰਿਤ ਹੋਵੇ, ਸਗੋਂ ਸਰਵਹਿਤਕਾਰੀ ਵੀ ਹੋਵੇ| ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨਾਤਮਕ, ਭਾਵਾਤਮਕ ਅਤੇ ਕਿਰਿਆਤਮਕ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੰਤੁਲਿਤ ਅਗਵਾਈ ਮਿਲੇ| ਸਿੱਖਿਆ ਤੋਂ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਆਤਮਕ ਅਤੇ ਭਾਵਾਤਮਕ ਵਿਕਾਸ ਵੀ ਕਰਨਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਿੱਖਿਆ ਸਿਰਫ ਗਿਆਨਾਤਮਕ ਪੱਖ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ|
ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਏਕਲਵਿਆ ਆਵਾਸੀ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੀ ਸਿਧਾਂਤਕ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ| ਪੰਜਾਹ ਫੀਸਦੀ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਆਦਿਵਾਸੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਹਰ ਪ੍ਰਖੰਡ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਵਿਦਿਆਲਿਆਂ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਵੀਹ ਹਜਾਰ ਆਦਿਵਾਸੀ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ| ਏਕਲਵਿਆ ਆਵਾਸੀ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਖੋਲਣਾ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਦਮ ਹੈ| ਸਰਵਪੱਖੀ ਸਿਖਿਆ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਰਫ਼ਤਾਰ ਦੇਣ ਲਈ ਹੋਰ ਪਿਛੜੇ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਸਕੂਲ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ| ਕੁਪੋਸ਼ਣ ਦਾ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਰਹੇ ਆਦਿਵਾਸੀ ਬੱਚੇ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈਣ ਲਈ ਤੰਦਰੁਸਤ ਅਤੇ ਤਿਆਰ ਹੋਣ, ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ| ਭੁੱਖੀਆਂ ਗਰਭਵਤੀ ਆਦਿਵਾਸੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਤੰਦਰੁਸਤ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਲਈ ਸਹੂਲਤਾਂ ਉਪਲੱਬਧ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ| ਸ਼ਾਇਦ ਦੇਸ਼ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੋਵੇ ਕਿ ਗਰਭਵਤੀ ਭੁੱਖੀਆਂ ਆਦਿਵਾਸੀ ਮਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਜੁਟਾਉਣ ਲਈ ਆਰਾਮ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ| ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਪਿਛੜੇ ਵਰਗਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵੀ ਬਿਹਤਰ ਨਹੀਂ ਹੈ| ਪਿਛੜੇਪਣ ਦੀ ਇੱਕ ਸੱਚਾਈ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਪਿਛੜੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਿਛੜੇਪਣ ਦੀਆਂ ਕਈ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਹਨ| ਜੋ ਵਰਗ ਪਿਛੜਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਤੁਲਣਾ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਜਿਆਦਾ ਪਿਛੜੀਆਂ ਹਨ| ਬਸਤੇ ਦੇ ਭਾਰ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਯਸ਼ਪਾਲ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵੀ ਸਹਾਈ ਹੋਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੈ| ਕੇਂਦਰੀ ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਧਨ ਮੰਤਰਾਲਾ ਨੇ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਹੈ| ਇਹ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਜਮਾਤ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਘਰ ਦਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ| ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਬਸਤੇ ਦੇ ਭਾਰ ਦੇ ਨਿਰਧਾਰਣ ਲਈ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਅਪਣਾਓ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਲਾਸਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਸਤਿਆਂ ਦੇ ਭਾਰ ਨੂੰ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਹੈ| ਭਾਰ ਦੀ ਸੀਮਾ ਜਮਾਤ ਇੱਕ ਅਤੇ ਦੋ ਲਈ ਡੇਢ ਕਿੱਲੋ, ਜਮਾਤ ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਪੰਜ ਲਈ ਦੋ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਕਿੱਲੋ, ਜਮਾਤ ਛੇ ਅਤੇ ਸੱਤ ਲਈ ਚਾਰ ਕਿੱਲੋ, ਜਮਾਤ ਅੱਠ ਅਤੇ ਨੌਂ ਲਈ ਸਾਢੇ ਚਾਰ ਕਿੱਲੋ ਅਤੇ ਜਮਾਤ ਦਸ ਲਈ ਪੰਜ ਕਿੱਲੋ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ| ਇਹ ਵੀ ਕੇਂਦਰੀ ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਧਨ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲਾ ਦਾ ਚੰਗਾ ਕਦਮ ਹੈ ਕਿ ਜਮਾਤ ਇੱਕ ਅਤੇ ਦੋ ਵਿੱਚ ਹਿਸਾਬ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਾ ਨਾ ਪੜਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਜਮਾਤ ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਪੰਜ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਹਿਸਾਬ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਿਰਫ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪੜਾਇਆ ਜਾਵੇ| ਇਹਨਾਂ ਕਲਾਸਾਂ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਦਿਅਕ ਅਨੁਸੰਧਾਨ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬ ਜਾਂ ਸਹਾਇਕ ਸਮੱਗਰੀ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਤੇ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਜਾਂ ਸਕੂਲ ਕੋਈ ਦਬਾਓ ਨਾ ਪਾਵੇ| ਇਸ ਫ਼ੈਸਲੇ ਨਾਲ ਨਿਜੀ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀ ਮਨਮਾਨੀ ਤੇ ਤਾਂ ਰੋਕ ਲੱਗੇਗੀ ਹੀ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫਾਲਤੂ ਆਮਦਨੀ ਤੇ ਵੀ ਅਸਰ ਪਵੇਗਾ, ਪਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਤਾ – ਪਿਤਾ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਸਮਸਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਉਬਰ ਸਕਣਗੇ| ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਸਤੇ ਦੇ ਭਾਰ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਕਾਰੀ ਅਤੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਕਦਮ ਹੈ, ਪਰ ਬਸਤੇ ਦੇ ਭਾਰ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਬੋਝ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਜਿਸਦੀ ਲੋੜ ਸਿਰਫ ਸਰੀਰਕ ਨਹੀਂ ਹੈ – ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਵਿਦਿਅਕ ਵੀ ਹੈ| ਪਹਾੜਾ ਯਾਦ ਕਰਨਾ, ਕਵਿਤਾ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਫਿਰ ਹਿਸਾਬ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਸਬੰਧੀ ਹੋਰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਕੰਮ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ , ਇਹ ਧਿਆਨ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਇਸ ਕੰਮ ਦੇ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲੋੜ ਨਾ ਹੋਵੇ| ਖੇਡ – ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ , ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਆਦਤ ਪਾਉਣ, ਮਾਤਾ – ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਵਿਦਿਅਕ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਕਮੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨਾ ਆਦਿ ਵੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਹੈ| ਸਕੂਲ ਦੀ ਸਮਾਂ-ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੀਰੀਅਡ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ| ਜਿੱਥੇ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ| ਥੋੜ੍ਹਾ – ਜਿਹਾ ਕੰਮ ਜੋ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ, ਘਰ ਲਈ ਵੀ ਦੇਣਾ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਖਾਲੀ ਦਿਮਾਗ ਸ਼ੈਤਾਨ ਦਾ ਘਰ ਵਾਲੀ ਕਹਾਵਤ ਅੱਜ ਵੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਹੈ| ਪੜ੍ਹੇ – ਲਿਖੇ ਮਾਤਾ – ਪਿਤਾ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਤਾਂ ਕੰਮ ਕਰਵਾ ਲੈਣਗੇ ਅਤੇ ਅਨਪੜ ਮਾਤਾ – ਪਿਤਾ ਦੀ ਔਲਾਦ ਪਿਛੜਦੀ ਚਲੀ ਜਾਵੇਗੀ | ਸਕੂਲ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਰੀਰਕ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਕਾਰਜ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕਲਾਸਾਂ ਦੇ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ| ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਕਿਰਿਆਤਮਕ ਅਤੇ ਭਾਵਾਤਮਕ ਵਿਕਾਸ ਵੀ ਕਰਨਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਿੱਖਿਆ ਸਿਰਫ ਗਿਆਨਾਤਮਕ ਪੱਖ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ|
ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨਾਤਮਕ , ਭਾਵਾਤਮਕ ਅਤੇ ਕਿਰਿਆਤਮਕ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੰਤੁਲਿਤ ਅਗਵਾਈ ਮਿਲੇ| ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਸਹੀ ਇੰਤਜਾਮ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਯੋਜਨਾ ਵੀ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਹੈ| ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀ ਤਰਜ ਤੇ ਚੌਂਕੀਦਾਰ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਇਸ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਬਾਉਂਡਰੀ ਵਾਲ ਵਰਗੇ ਇੰਤਜਾਮ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ | ਰਾਜਾਂ ਤੋਂ ਇਸ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੰਗੀ ਗਈ ਹੈ| ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਧਨ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲਾ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਹੁਣੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ| ਨਿਯਮ ਇਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਚੌਦਾਂ ਲੱਖ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਜਿਆਦਾਤਰ ਸਕੂਲ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਕੋਈ ਮਾਪਦੰਡ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ| ਬਾਉਂਡਰੀ ਵਾਲ ਜਾਂ ਚੌਂਕੀਦਾਰ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜਰੂਰੀ ਕੰਮ ਹੁਣੇ ਬਾਕੀ ਹਨ| ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵਤਾ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਲਈ ਕਈ ਹੋਰ ਕੰਮ ਹੋਣੇ ਅਜੇ ਬਾਕੀ ਹਨ| ਪੀਣ ਦੇ ਸਵੱਛ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ , ਏਕਲ ਸਿਖਿਅਕ ਵਾਲੇ ਸਕੂਲਾਂ ਨੂੰ ਉਤਕਰਮਿਤ ਕਰਣਾ, ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧਾ ਕੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਧਿਆਪਕ ਅਨੁਪਾਤ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨਾ, ਸ਼ੌਚਾਲਏ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬੱਚੀਆਂ ਲਈ ਵੱਖਰੇ ਸ਼ੌਚਾਲਏ ਬਣਾਉਣਾ, ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਨਾ ਆਦਿ ਵੀ ਜਰੂਰੀ ਹਨ| ਇਹ ਵੀ ਸੁਖਦਾਇਕ ਹੈ ਕਿ ਨਵੀਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੀਤੀ ਦਾ ਮਸੌਦਾ ਤਿਆਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪੰਜ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ, ਨਿਰਪੱਖਤਾ, ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ| ਉਮੀਦ ਹੈ ਪਹਿਲਾ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆ – ਨੀਤੀਆਂ ਦੀ ਤੁਲਣਾ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕਰ ਸਕਾਂਗੇ |
ਡਾ . ਲਲਿਤ ਕੁਮਾਰ

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *