ਵਿਵਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਘਿਰੀ ਦਿਖ ਰਹੀ ਹੈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਆਈ ਟੀ ਕੰਪਨੀ ਇਨਫੋਸਿਸ

ਨਿਊ ਇਕਾਨਮੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਮਾਣ ਕਹੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਟੀਸੀਐਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ਤੇ ਖੜੀ ਇਨਫੋਸਿਸ ਫਿਲਹਾਲ ਕੁੱਝ ਵਿਵਾਦਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ| ਢਾਈ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸਦਾ ਸੀਈਓ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਿੱਕਾ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਨਾਮੀ – ਗਿਰਾਮੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਦਮ-ਕਦਮ ਤੇ ਟਕਰਾਓ ਦਾ ਸਾਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ| ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਸ ਮੂਡ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਖੱਤਰੀ ਜੋਧਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਲਟ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦਾ ਸਾਮਣਾ ਕਰਨਗੇ| ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਹੋਇਆ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਬਵਾਲ ਮੱਚ ਗਿਆ|
ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਕੌੜੀ ਸੱਚਾਈ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਜਾਤੀ ਨਾਮ ਦੀ ਪੁਰਾਤਨ, ਤਰੱਕੀ ਵਿਰੋਧੀ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਜਿਕਰ ਤੋਂ ਵੀ ਕਤਰਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਜਾਤੀਗਤ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਕਹੀਆਂ ਗਈਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਸਭਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਅਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਤਿੱਖੀ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਵੀ ਜਾਹਿਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ| ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਿੱਕਾ ਸਚਮੁੱਚ ਖੱਤਰੀ ਭਾਈਚਾਰ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਇਹ ਵਿਵਾਦਗ੍ਰਸਤ ਗੱਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਰੂਪਕੀਏ ਅੰਦਾਜ ਵਿੱਚ ਕਹੀ ਹੈ| ਦੋਵਾਂ ਹੀ ਹਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੌਜੂਦ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ| ਲੜਾਈ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਹੈ, ਲੜਿਆ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ|
ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਨਫੋਸਿਸ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਖ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਹੈ| ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਜਿਆਦਾਤਰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ ਬਿਜਨਸ ਘਰਾਣਿਆਂ ਤੋਂ ਸੰਚਾਲਿਤ ਹਨ| ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਉਦਯੋਗ ਚਲਾਉਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਇੰਡਸਟ੍ਰੀਅਲ ਮਾਇੰਡਸੈਟ ਦੀ ਬਜਾਏ ਟਰੇਡਰ ਮਾਇੰਡਸੈਟ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ| ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਭਾਰਤੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਵਪਾਰੀ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਗਲਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ|
ਇਨਫੋਸਿਸ ਦੀ ਖਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਕੁੱਝ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰਾਂ ਨੇ ਹੀ ਆਪਣੀ ਮਾਮੂਲੀ ਬਚਤ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ| ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਪ੍ਰਾਡਕਟ ਅਤੇ                 ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਣ ਲਈ ਜਰੂਰੀ ਭਾਰੀ-ਭਰਕਮ ਪੂੰਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਹੈ| ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵੱਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਮਦਦ ਨਹੀਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੌਜ ਲਈ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸਟੇਟ ਆਫ ਦ ਆਰਟ ਟੈਕਨਾਲਜੀ ਲਗਭਗ ਮੁਫਤ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹੈ| ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਸਰਵਿਸ ਇੰਡਸਟਰੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ| ਗਾਹਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਇਹ ਹੈ- ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਬੈਂਕ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨੈਟਵਰਕ ਵਿੱਚ ਜੋੜਨ ਦਾ ਜਿੰਮਾ ਦੇ ਦੇਵੇ- ਅਤੇ ਇਨਫੋਸਿਸ ਇਹ ਕੰਮ ਵਿਕਸਿਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਤੁਲਣਾ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਲਾਗਤ ਵਿੱਚ ਸੰਪੰਨ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਸੀ|
ਇਸ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਢਾਂਚਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ| ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਅਰ ਹੁੰਦੇ ਸਨ| ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਕਿ ਇਨਫੋਸਿਸ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿਉਨ ਵੀ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਲਕੀਅਤ ਮੰਨਦਾ ਸੀ| ਇਹ ਸਿਲਸਿਲਾ 2003 ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਕਰਕੇ ਸਿਰਫ ਕਰਮਚਾਰੀ ਹੋਣ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਕੰਪਨੀ ਦਾ          ਸ਼ੇਅਰਹੋਲਡਰ ਹੋ ਜਾਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੁਣ ਉੱਥੇ ਬਿਲਕੁੱਲ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ|  ਸਰਵਿਸ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਾਗਤ ਦਾ ਜਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸਾ ਸੈਲਰੀ ਕਾਸਟ ਦਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ| ਇਨਫੋਸਿਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬੇਸਿਕ ਸੈਲਰੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਪਰ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਬੇਸਡ ਇੰਸੈਂਟਿਵ ਕਾਫ਼ੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ| ਇਹੀ ਵਜ੍ਹਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣੇ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਗਿਣੇ-ਚੁਣੇ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਹੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ|
ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਉੱਪਰੀ ਢਾਂਚਾ ਇਸਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੀਈਓ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਸੀ| ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਨਰਾਇਣ ਮੂਰਤੀ ਅਤੇ ਨੰਦਨ ਨਿਲੇਕਣੀ ਤੱਕ ਮਾਮਲਾ ਠੀਕ ਚੱਲਿਆ, ਪਰ ਸ਼ਿਬੂਲਾਲ ਤੱਕ ਆਉਂਦੇ – ਆਉਂਦੇ ਇਹ ਕਾਰਤੂਸ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਿਆ| ਪਤਾ ਚੱਲਿਆ ਕਿ ਇਨਫੋਸਿਸ ਦਾ ਲਗਭਗ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਚਾਰ ਅੰਗਰੇਜੀਭਾਸ਼ੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਮਰੀਕਾ, ਬ੍ਰਿਟੇਨ, ਕਨੇਡਾ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕੇਂਦਰਿਤ ਸੀ| ਉਸਦਾ 97 ਫੀਸਦੀ ਬਿਜਨਸ ਵਿਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਕਰਮਚਾਰੀ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਸਿਰਫ ਤਿੰਨ ਫੀਸਦੀ ਸਨ| ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝਾ ਵਜ੍ਹਾ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਇਨਫੋਸਿਸ ਆਪਣੇ ਬਿਜਨਸ ਮਾਡਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬਦਲਾਵ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ|
ਉਸਦਾ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਬਾਹਰ ਤੋਂ ਬਿਜਨਸ ਲਿਆ ਕੇ ਉਸ ਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਸੀ| ਇਹ ਮਾਡਲ 2008 – 09 ਦੀ ਗਲੋਬਲ ਮੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੋਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਬਣ ਰਹੇ ਸੰਰਕਸ਼ਣਵਾਦੀ ਮਾਹੌਲ ਦੇ ਚਲਦੇ ਦਰਕਨ ਲੱਗਿਆ| ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੂਪ ਨਾਲ ਇਨਫੋਸਿਸ ਅੱਜ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭਤੋਂ ਕਾਮਯਾਬ ਸਰਵਿਸ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦੇ ਪੂੰਜੀ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਇਸਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਦਾ ਦਖਲ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ| 2011 ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਕੁਲ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ 12.5 ਫੀਸਦੀ ਹੀ ਇਸਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ 75 ਲੱਖ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਨਾਲ ਫਿਲਹਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਅਤੇ ਘੱਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ|
ਠੀਕ ਇਸ ਬਿੰਦੂ ਤੇ ਜੂਨ ਸੰਨ 2014 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਿੱਕਾ ਨੂੰ ਇਨਫੋਸਿਸ ਦਾ ਸੀਈਓ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ| ਸਿੱਕਾ ਖੁਦ ਸੈਪ ਏਜੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਡਕਟ ਅਤੇ ਪਲੈਟਫਾਰਮ ਦੇ   ਬਿਜਨਸ ਵਿੱਚ ਅੱਛਾ – ਖਾਸਾ ਨਾਮ ਕਮਾ ਕੇ ਇਸ ਪਾਸੇ ਆਏ ਸਨ| ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਬਿਜਨਸ ਨੂੰ ਬਹੁਆਯਾਮੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਰਹੀ ਹੈ| ਇਸ ਸਮਝ ਦੇ ਤਹਿਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਛਾਂਟੀ ਕੀਤੀ, ਜਾਪਾਨ ਅਤੇ ਚੀਨ ਵਰਗੇ ਗੈਰ – ਅੰਗਰੇਜੀ ਭਾਸ਼ੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਦਖ਼ਲ ਵਧਾਈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਕੰਪਨੀ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਜਮਾਉਣ ਲਈ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਵੀ ਕੀਤੀ|
ਸੁਭਾਵਿਕ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਗੱਲ ਨਰਾਇਣ ਮੂਰਤੀ ਅਤੇ ਨੰਦਨ ਨਿਲੇਕਣੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਬੂਲਾਲ ਵਰਗੇ ਕੰਪਨੀ ਖੜੀ ਕਰਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗੀ| ਪਰ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਬੋਰਡ ਆਫ ਡਾਇਰੈਕਟਰਸ ਤੇ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਗੀ ਪਕੜ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਇੰਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਹਨ ਕਿ ਇਸਦੇ ਫੈਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਣ| ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਿੱਕਾ ਖੱਤਰੀ ਜੋਧਾ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਭਿੰਨ ਬਿਜਨਸ ਮਾਡਲਾਂ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅਹਿਮ ਦੀ ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਜਿੱਤ ਉਦੋਂ ਯਕੀਨੀ ਹੋ ਸਕੇਗੀ , ਜਦੋਂ ਉਹ ਤਮਾਮ ਵਿਕਸਿਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਖੜੀਆਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਦੀਵਾਰਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਨਫੋਸਿਸ ਨੂੰ ਨਾ ਸਿਰਫ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਗੋਂ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਇੱਕ ਤਾਕਤਵਰ ਬ੍ਰੈਂਡ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ|
ਚੰਦਰਭੂਸ਼ਣ

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *