ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਦਿਨੋਂ-ਦਿਨ ਆ ਰਹੇ ਨੇ ਵੱਡੇ ਬਦਲਾਓ

ਸਦੀ ਦਾ ਸਤਾਰਵਾਂ ਸਾਲ ਬੀਤ  ਗਏ ਸੋਲਵੇਂ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਰੁਝਾਨ ਲੈ ਕੇ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ| ਅਪ੍ਰੈਲ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਗਲੋਬਲ ਵਾਰਮਿੰਗ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਠੋਸ ਕਾਰਵਾਈ ਦੇ ਸਮਝੌਤੇ ਤੇ 194 ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਮੁੱਖੀਆਂ ਦਾ ਦਸਤਖਤ 2016 ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਉਪਲਬਧੀ ਸੀ| ਪਰ ਸਾਲ ਬੀਤਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ ਗਲੋਬਲ ਵਾਰਮਿੰਗ ਨੂੰ ਚੀਨੀ ਭੁਲਾਵਾ (ਚਾਇਨੀਜ ਹੋਕਸ) ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਬਲਕਿ ਖੁਦ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਵੀ ਮੌਜ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ| ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਬੀਤੇ ਸੱਤ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਆਮ ਸਹਿਮਤੀ ਦੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਿੰਦੂਆਂ ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਚਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਲਗਭਗ ਹਰ ਥਾਂ ਧੁੰਧਲੇ ਪੈਣ ਲੱਗੇ ਹਨ|
2017 ਵਿੱਚ ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਦੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਜਰਮਨੀ ਅਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ| ਇਸਲਾਮ ਵਿਰੋਧ, ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਝੱਗ ਤੇ ਹੈ| ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਕਿ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਆਲਟਰਨੇਟਿਵ ਫਾਰ ਜਰਮਨੀ ਅਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫਰੰਟ ਵਰਗੀ ਚਰਮ ਦੱਖਣ ਪੰਥੀ ਤਾਕਤਾਂ ਨੂੰ ਸੱਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਬਲ ਦਾਅਵੇਦਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣ ਲਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਹਾਲ ਤੱਕ ਕਲਪਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ| ਯੂਰਪ ਦੀ ਤੀਜੀ ਵੱਡੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮਤ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਮਧਮਾਰਗ ਸੋਚ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੈਟਯੋ ਰੇਂਜੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ| ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਇਟਲੀ ਦਾ ਫਾਈਵ ਸਟਾਰ ਮੂਵਮੈਂਟ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਨੇਤਾ
ਬੱਪੇ ਗਰਿੱਲਾਂ ਨੂੰ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਦਾ ਇਤਾਲਵੀ ਜੋੜੀਦਾਰ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ|
ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਚੋਣਾਂ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਚੌਥੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਵਿੱਚ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੋਂ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪਾਰਕ ਗਿਉਨ ਹਾਇ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਹਾਲ ਹੀ ਉੱਥੋਂ ਦੀ ਜਨਤਾ ਸੜਕਾਂ ਤੇ ਉਤਰ ਆਈ ਸੀ| ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਮਹਾਭਯੋਗ ਦਾ ਮੁਕੱਦਮਾ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਜੇਕਰ ਕਾਮਯਾਬ ਰਿਹਾ ਤਾਂ 2017 ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤਿਮਾਹੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉੱਥੇ ਨਵੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਹੋਣਗੀਆਂ| ਭਾਰਤ ਲਈ ਇਸ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਗੱਲ ਸਿਰਫ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੋਂ ਦੀਆਂ ਕੁੱਝ ਵੱਡੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਦੀ ਪੂੰਜੀ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ| ਪਰ ਦੁਨੀਆ ਲਈ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਦੀ ਅਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਸੱਤਵੀਂ ਵੱਡੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਫਿਲੀਪੀਂਸ ਵਿੱਚ ਰੋਡਰਿਗੋ ਦੁਤਾਰਤ ਵਰਗੇ ਬੜਬੋਲੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਦੂਜੀ ਵਜ੍ਹਾ ਤੋਂ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ|
ਵਿਸ਼ਵ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਦੇ ਉਦੈ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦੱਖਣੀ ਚੀਨ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਖਤਰਨਾਕ ਸ਼ਕਲ ਲੈਂਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ| ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ ਕਿਮ ਜੋਂਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆਫਤ ਮਚਾ ਰੱਖੀ ਹੈ| ਵਿਅਤਨਾਮ ਦੇ ਨਜਦੀਕੀ ਦੋਸਤ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਭਾਰਤ ਨੇ ਵੀ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਆਪਣੀ ਸਰਗਰਮੀ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ| ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ, ਫਿਲੀਪੀਂਸ ਅਤੇ ਵਿਅਤਨਾਮ ਦੀ ਆਪਸੀ ਸਮਝਦਾਰੀ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਹੋ ਸਕੇਗਾ ਕਿ ਨਾ ਸਿਰਫ ਇਹ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜਲਮਾਰਗ ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਰਹੇ, ਬਲਕਿ ਇਸਨੂੰ ਚੀਨ-ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਅਖਾੜਾ ਵੀ ਨਾ ਬਣਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ| ਦੁਤਾਰਤ ਦੇ ਖੁੱਲੇ ਚੀਨ ਸਮਰਥਕ ਵਤੀਰੇ ਦੇ ਚਲਦੇ ਇਹ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦਿਨੋਂ-ਦਿਨ ਮੰਦੀ ਪੈਂਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ|
2016 ਦੀ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਇਹ ਵੀ ਰਹੀ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਨੇ ਸੀਰੀਆ ਅਤੇ ਇਰਾਕ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮੀਕ
ਸਟੇਟ (ਆਈ ਐਸ ਆਈ ਐਸ) ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਖੁੱਲੀ ਜੰਗ ਲੜਨ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾ ਲਿਆ| ਪਰ ਆਈ ਐਸ ਆਈ ਐਸ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਤੇ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੰਗਠਿਤ ਸਰਕਾਰ ਨਹੀਂ, ਇੱਕ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨ ਹੈ| ਆਪਣੀ ਤਬਾਹੀ ਦਾ ਬਦਲਾ ਇਸ ਸਾਲ ਉਸ ਨੇ ਯੂਰਪ ਦੇ ਕਈ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਤਵਾਦੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੇ ਜਰੀਏ ਲੈਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ| ਇਹ ਸਿਲਸਿਲਾ 2017 ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਉਚਾਈਆਂ ਛੂ ਸਕਦਾ ਹੈ| ਸੀਰੀਆ ਅਤੇ ਇਰਾਕ ਦੇ ਕਈ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੇ ਰੂਸ -ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਹਵਾਈ ਹਮਲਿਆਂ ਨੇ ਆਈ ਐਸ ਆਈ ਐਸ ਦੀਆਂ ਬਿਖਰਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਭਰਤੀ ਹੋਣ ਦੀ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ| ਇਸਦਾ ਇੱਕ ਨਮੂਨਾ ਹੁਣੇ ਸਾਨੂੰ ਤੁਰਕੀ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਰਾਜਦੂਤ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ ਹੈ|
ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਨੰਬਰ ਦੋ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਹੋਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ| ਚੀਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ੀ ਚਿਨਫਿੰਗ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ 2017 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੂਜਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਕੋਰ ਲੀਡਰ’ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ| ਹੁਣ ਤੱਕ ਚੀਨ ਦੇ ਸਿਰਫ ਤਿੰਨ ਨੇਤਾਵਾਂ ਮਾਓ ਤਸੇ ਤੁੰਗ, ਤੰਗ ਸ਼ਿਆਓ ਫਿੰਗ ਅਤੇ ਚਿਆਂਗ
ਚੇਮਿਨ ਨੂੰ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਹੈਸੀਅਤ ਹਾਸਿਲ ਰਹੀ ਹੈ| ਇੰਨੀ ਤਾਕਤ ਇੱਕ ਨੇਤਾ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੋ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਹਮਲਾਵਰ ਹੋਣਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ| ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੁਣੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਤਾਇਵਾਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਤਸਾਈ ਇੰਗਵੇਨ ਨੂੰ ਫੋਨ ਕਰਕੇ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਨੇ ਚੀਨ ਨੂੰ ਭੜਕਾਉਣੇ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਯੁੱਧ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਲੜਾਕੂ ਬੇੜਾ ਤਾਇਵਾਨ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਬਗਲ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਦੱਖਣੀ ਚੀਨ ਸਾਗਰ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦੇ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ| 2017 ਵਿੱਚ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਦੇ ਚੋਣਾਂ ਵੀ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼ੀ ਚਿਨਫਿੰਗ ਦੇ ਤੇਵਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਅਤੇ ਆਜ਼ਮਾਇਸ਼ ਹੋਣੀ ਤੈਅ ਹੈ|
1996 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਸਮਝੌਤੇ ਤੇ ਮੋਹਰ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਡਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੂਟਨੀਤੀ ਨੂੰ ਆਰਥਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਹੀ ਸੰਚਾਲਿਤ ਹੁੰਦੇ ਵੇਖ ਰਹੇ ਹਨ| 2017 ਇਸ ਮੁਹਾਵਰੇ ਦੀ ਪੂਰਣਾਹੁਤੀ ਦਾ ਸਾਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ| ਭਾਰਤ ਸਮੇਤ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਲਗਭਗ ਸਾਰੀਆਂ ਮੌਜੂਦਾ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਇਸ ਗਲੋਬਲ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਅਜ਼ਾਦ ਵਪਾਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੂੰਜੀ ਅਤੇ ਬੌਧਿਕ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਖੁੱਲੀ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਚਰਖੇ ਤੇ ਕਾਂਦੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ| ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਇਸ ਚਰਖੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁਰਜੇ ਅਚਾਨਕ ਜਾਮ ਹੁੰਦੇ ਦਿਖ ਰਹੇ ਹਨ,ਉਦੋਂ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਸਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਤਾਂ ਕਰਨਾ ਹੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕੁੱਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਇਕੱਲੇ ਦਮ ਤੇ ਆਪਣੀ ਇਕਾਨਮੀ ਚਲਾ ਲੈਣ ਦੇ ਉਪਾਅ ਵੀ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ|
ਚੰਦਰਭੂਸ਼ਣ

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *