ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸੜਕਾਂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਨ


ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਸੜਕ ਉਸਾਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇੱਕ ਪਟੀਸ਼ਨ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਚੀਫ ਜਸਟਿਸ ਐਸ ਏ ਬੋਬਡੇ ਨੇ  ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਸੜਕ  ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਦਰਖੱਤ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਕੱਟਣਾ ਹੀ ਕਿਉਂ ਜਰੂਰੀ ਹੈ? ਸੜਕ ਦਰਖਤ ਦੇ ਆਲੇ – ਦੁਆਲੇ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਮੁੜਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਵੱਧ ਸਕਦੀ? ਜੇਕਰ ਸੜਕ ਕਿਸੇ ਦਰਖੱਤ ਦੇ ਆਲੇ – ਦੁਆਲੇ  ਜਿਗਜੈਗ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਲੰਘਣ ਵਾਲੇ ਵਾਹਨਾਂ ਦੀ ਸਪੀਡ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ| ਜੇਕਰ ਸਪੀਡ ਘੱਟ ਹੋਵੇਗੀ ਤਾਂ ਦੁਰਘਟਨਾਵਾਂ ਘੱਟ ਹੋਣਗੀਆਂ,  ਨਾਲ ਹੀ ਦਰਖੱਤ ਵੀ ਬਚਣਗੇ|
ਸਪੀਡ ਘੱਟ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕੋਈ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਨਹੀਂ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ|  ਅਦਾਲਤਾਂ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਪਹਿਲਾਂ,  ਸਾਡੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੀਆਂ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੱਡੇ-ਬਜੁਰਗ ਇਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਆਏ ਹਨ ਕਿ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚਲੋ| ਪਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚੱਲੀਏ ਤਾਂ ਕਿਵੇਂ? ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣਦੀਆਂ ਸਨ| ਜਿੱਥੇ ਉਚਾਈ ਆਉਂਦੀ ਸੀ, ਉੱਚੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸੀ,  ਜਿੱਥੇ ਢਲਾਨ ਆਉਂਦੀ ਸੀ, ਢਲ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਮੋੜ ਆਉਂਦਾ ਸੀ,  ਮੁੜ ਜਾਂਦੀ ਸੀ| ਪਰ ਹੁਣ ਸੜਕਾਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਅਤੇ ਸਪਾਟ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ|  ਇਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦਲੀਲ਼ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ  ਸਮੇਂ ਦੀ ਬਚਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ|
ਇਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੜਕਧਾਰੀ ਦੇਸ਼ ਹੈ|  ਭਾਰਤ  ਦੇ ਕੋਲ ਤਕਰੀਬਨ 59 ਲੱਖ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਸੜਕਾਂ ਦਾ ਨੈਟਵਰਕ ਹੈ ਤਾਂ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਕੋਲ ਤਕਰੀਬਨ 67 ਲੱਖ ਕਿਲੋਮੀਟਰ|  ਇਹਨਾਂ ਸੜਕਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤ ਹਰ ਸਾਲ ਲੱਖਾਂ ਦਰਖਤਾਂ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਰਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਔਸਤਨ ਡੇਢ  ਲੱਖ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਵੀ| ਮਹਾਨਗਰੀ ਸੜਕਾਂ ਉੱਤੇ ਇਸ ਪਾਗਲਪਨ ਤੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੈਟਰੋ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੇ ਕੁੱਝ ਜਰੂਰ ਬਚਾਇਆ ਹੈ,   ਪਰ ਕੋਰੋਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵੀ ਨਿਯਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਗਈਆਂ ਹਨ| ਇਸ ਕਾਰਨ ਸਿਰਫ ਲਾਕਡਾਉਨ  ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਮਿਆਦ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੜਕ ਦੁਰਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ 65 ਹਜਾਰ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਗੁਆ ਬੈਠੇ|
ਉਦਯੋਗਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੋਂ ਸਮਾਂ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਕੀਮਤੀ ਚੀਜ ਬਣ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ| ਸਮਾਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਆਸਾਨ ਰਸਤਾ ਤੇਜ ਸਪੀਡ ਨੂੰ ਹੀ ਸਮਝ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ|  ਇਸ ਸਪੀਡ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਆਟੋਮੋਬਾਇਲ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਾਹਨ ਬਣਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਰਕਾਰਾਂ ਐਕਸਪ੍ਰੇਸ ਵੇਅ ਬਣਾ ਕੇ ਇਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਹਿਯੋਗ ਰਹੀਆਂ ਹਨ|  ਤੇਲ ਕੰਪਨੀਆਂ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ  ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਖਾਸ ਬਰੈਂਡ ਵਾਲਾ ਤੇਲ ਪਾਇਆ ਤਾਂ ਗੱਡੀ ਬਿਲਕੁੱਲ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ ਬਣ              ਜਾਵੇਗੀ, ਜੀ ਕਰੇਗਾ ਕਿ ਸਾਹਮਣੇ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਤੱਕ ਜਾਣ ਲਈ ਵੀ ਪੂਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਚੱਕਰ ਲਗਾ ਆਈਏ|  ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੜਕ ਅਤੇ ਸਪੀਡ ਦੀ ਜੁਗਲਬੰਦੀ ਜਿੰਨੀ ਤੇਜ ਹੋਵੇਗੀ, ਜੀਡੀਪੀ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਵੀ ਓਨੇ ਹੀ ਤੇਜ ਵਧਣਗੇ|  ਜਿਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਸੜਕ ਬਣੀ,  ਉਸਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ ਜਾਂ ਵਿਨਾਸ਼, ਇਸਦਾ ਕੋਈ ਠੋਸ                  ਸਰਵੇਖਣ ਕਰਵਾਉਣ ਤੋਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਬਚਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ|
ਫਿਰ ਸਰਕਾਰਾਂ  ਆਉਂਦੀਆਂ ਵੀ ਤਾਂ ਪੰਜ ਸਾਲ ਲਈ ਹੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੜਬੜੀ ਵਿੱਚ ਹੋਣਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ|  ਉਵੇਂ ਹੀ ਹੜਬੜੀ ਵਿੱਚ ਜਨਤਾ ਵੀ ਹੈ| ਯਥਾਸੰਭਵ ਦੇਰ ਕਰਕੇ ਘਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲਨਾ ਅਤੇ ਸੜਕ ਉੱਤੇ ਹੜਬੜੀ ਮਚਾਉਣਾ| ਲਾਲ ਬੱਤੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਹਾਰਨ ਮਾਰਦੇ ਰਹਿਣਾ ਸਭ  ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਚਲਨ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ|  ਸਪੀਡ  ਦੇ ਇਸ ਸੁਪਨੇ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਕਿਤੇ ਜਲਦੀ ਪੁੱਜਣ  ਨਾਲ ਤਾਂ ਕੀ,  ਕਿਤੇ ਪੁੱਜਣ  ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ| ਆਟੋ ਇੰਡਸਟਰੀ ਦੀ ਖੇਡ ਨੂੰ ਮੈਨਿਉਫੈਕਚਰਿੰਗ ਦੀ ਉਹ ਧੁਰੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਰਸਤੇ ਅੰਕੜਿਆਂ  ਦੇ ਕੁੱਝ ਛਵੀ ਚਮਕਾਉਣ ਵਾਲੇ ਖੇਡ ਸੰਭਵ ਹੁੰਦੇ ਹਨ|
ਪਹਿਲਾਂ ਸਭ  ਦੇ ਕੋਲ ਗੱਡੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ|  ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਫੋਰਡ ਸਿਰਫ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਹੀ ਕਾਰਾਂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਸੀ| ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਕਲਰ ਵੈਰਾਇਟੀ ਦੀ ਡਿਮਾਂਡ ਸੀ,  ਪਰ ਉਸਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਸਭ ਦੇ ਮਨਪਸੰਦ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਕਾਰ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਬਸ਼ਰਤੇ ਸਭ ਦੀ ਪਸੰਦ ਦਾ ਰੰਗ ਕਾਲ਼ਾ ਹੋਵੇ| 1973 ਦਾ ਤੇਲ ਸੰਕਟ ਆਉਣ ਤੱਕ ਕਾਰਾਂ ਰਾਜਸੀ ਠਾਠ-ਬਾਟ ਦੀ ਚੀਜ ਸਮੱਝੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸੀ| ਪਰ ਇਸ ਸੰਕਟ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪੈਟਰੋਲ ਦੀ ਕਿੱਲਤ ਨਾਲ  ਜੂਝਦੇ ਹੋਏ ਜਾਪਾਨ ਨੇ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਫਿਊਲ ਖਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੱਲਕੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਲਿਆ|  ਇੱਥੋਂ ਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਦੌਲਤ ਪਿੱਛੇ ਛੁੱਟਦੀ ਗਈ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਫਿਊਲ ਐਫਿਸ਼ਿJੰਟ ਹੱਲਕੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ  ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਸੰਦ ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ ਬਣਦੀਆਂ ਗਈਆਂ|  ਇਸਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਇਹ ਹੋਇਆ ਕਿ ਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਮੱਧ ਵਰਗ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼  ਦੁਆਰ ਬਣ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਰਫਤਾਰ ਦੇ ਜਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਢਲਣ ਲਗਿਆ|
ਕੋਰੋਨਾ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਗਿਰੇ ਭਾਰਤ  ਦੇ ਜੀਡੀਪੀ ਅੰਕੜੇ ਹੁਣੇ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਉਠਦੇ ਵਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਅਨਲਾਕ ਦੇ ਫੇਜ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਗੱਡੀਆਂ ਖਰੀਦੀਆਂ ਹਨ| ਇਸਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 2008-09 ਦੀ ਮੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਆਟੋ ਸੈਕਟਰ ਦੀ ਹੀ ਸੀ| ਪਰ ਇਸ ਸੈਕਟਰ ਦਾ ਕੰਮ ਆਸਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਜੋ ਸੜਕਾਂ ਬਣਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਸਮਾਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਓੁੱਤੇ ਦੌੜ ਨਹੀਂ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈ| ਵਜ੍ਹਾ ਸਾਫ ਹੈ,  ਸਮਰਾਟ ਅਸ਼ੋਕ ਦਾ ਬਣਵਾਇਆ 1300 ਮੀਲ ਦਾ ਉਤਰਪਥ ਹੋਵੇ,  ਜਾਂ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੇਰਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ ਦੀ ਬਣਵਾਈ ਗਰੈਂਡ ਟਰੰਕ ਰੋਡ,  ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕੰਮ – ਧੰਦੇ ਦੀ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ| ਅਜਿਹੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਅੱਜ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹਨ, ਪਰ ਸਪੀਡ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ  ਬੇਲੋੜਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ|
ਐਕਸਪ੍ਰੇਸ ਵੇਅ ਟਾਈਪ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜੋੜਦੀਆਂ|  ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੂਡ ਮਹਾਂਨਗਰ ਵਾਲਾ ਹੈ|  ਉਹ ਆਪਣੇ ਗੁਆਂਢੀ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਦੀਆਂ| ਕੰਨੀ ਕੱਟ ਕੇ ਬਾਈਪਾਸ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ|  ਪਹਿਲਾਂ ਆਦਮੀ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੱਕ ਚੱਲਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਉਹ ਇੱਕ ਟੋਲ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਟੋਲ ਤੱਕ ਚੱਲਦਾ ਹੈ| ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਇਨਜੁਆਏ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ – ਮੋਟੇ ਸੌਦੇ ਸਮਾਨ ਲੈਂਦਾ ਹੋਇਆ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਸੀ| ਹੁਣ ਉਹ ਸਿਰਫ ਸਪੀਡ ਨੂੰ ਇੰਨਜੁਆਏ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹੀ ਸਮਝਦਾ ਹੈ|
ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ‘ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚਲੋ’ ਵਾਲੀ ਹੀ ਰਹੀ ਹੈ|  ਭਗਵਾਨ ਬੁੱਧ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕੰਫਿਊਸ਼ਿਅਸ ਤੱਕ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਪ੍ਰਵਚਨ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਹਨ|  ਸਾਡੇ ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਕੱਛੂ ਅਤੇ ਖਰਗੋਸ਼ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵੀ ਰਹੀ ਹੈ,  ਸਗੋਂ ਅੱਜ ਵੀ ਇਹ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਹੈ|  ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚਲਣ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਲੋਕ ਗੀਤ ਹੀ ਨਹੀਂ,  ਬਾਲੀਵੁਡ  ਦੇ ਕਈ ਗਾਣੇ ਵੀ ਹਨ| 
ਰਾਹੁਲ ਪਾਂਡੇ

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *