ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਦਾ ਸੋਕਾ

ਲੇਹ – ਲੱਦਾਖ ਦੀ ਤਸੋ – ਮੋਰੀਰੀ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਹਜਾਰ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀਆਂ ਤਹਾਂ ਦੇ ਜਰੀਏ ਮੌਨਸੂਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਈਆਈਟੀ ਖੜਗਪੁਰ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਦਾ ਵਚਿੱਤਰ ਕਾਰਨ ਦੱਸਿਆ ਹੈ| ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਲਗਭਗ 4350 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਨੌਂ ਸੌ ਸਾਲ ਲੰਮਾ ਸੋਕਾ ਪਿਆ ਸੀ| ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਨੌਂ ਸੌ ਤਾਂ ਕੀ, ਸੌ-ਪੰਜਾਹ ਸਾਲ ਲੰਬੇ ਸੋਕੇ ਦਾ ਵੀ ਕੋਈ ਜਿਕਰ ਸਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੇਦ-ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ| ਲੇਹ-ਲੱਦਾਖ ਦੀ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਮੌਨਸੂਨ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੰਨੀ ਲੰਮੀ ਮਿਆਦ ਤੱਕ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਹਿਮਾਲਾ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਨਾਂਹ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਚਲਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਜੋ ਨਦੀਆਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਨ, ਉਹ ਸਭ ਸੁੱਕ ਗਈਆਂ| ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਦੀ ਸਭਿਅਤਾ ਕਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਦੀਆਂ ਨਾਲ ਆਬਾਦ ਰਹੀ ਹੋਵੇਗੀ| ਮੌਨਸੂਨ ਦੀ ਇਸ ਸਥਾਈ ਬੇਰੁਖੀ ਦੇ ਚਲਦੇ ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਵਸੇ ਲੋਕ ਪੂਰਬ ਦੀ ਗੰਗਾ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ| ਆਈਆਈਟੀ ਖੜਗਪੁਰ ਦੇ ਭੂਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਭੂਭੌਤਿਕੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਪਾਇਆ ਕਿ ਨੌਂ ਸੌ ਸਾਲ ਲੰਮਾ ਇਹ ਸੋਕਾ ਲਗਭਗ 2,350 ਈਸਾ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਕੇ 1, 450 ਈਸਾ ਪੂਰਬ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ| ਦੁੱਖ ਦੀ ਇੰਨੀ ਲੰਮੀ ਮਿਆਦ ਦੀ ਕੋਈ ਥਾਹ ਵਿਆਸ ਅਤੇ ਵਾਲਮੀਕ ਵਰਗੇ ਸਾਡੇ ਮਹਾਕਵੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲਗਾ ਪਾਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਭਾਰਤ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ| ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਦਾ ਜਿਕਰ ਹੈ, ਉਹ 3100 ਤੋਂ 1200 ਈਸਾ ਪੂਰਬ ਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇੰਨੇ ਵੱਡੇ ਸੋਕੇ ਦਾ ਕੋਈ ਜਿਕਰ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ| 1500 ਈਸਾ ਪੂਰਬ ਤੋਂ 600 ਈਸਾ ਪੂਰਬ ਤੱਕ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਵੈਦਿਕ ਕਾਲ ਦੀ ਕਿਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸਦੀ ਕੋਈ ਭਿਨਕ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ| ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਇਹ ਰਿਸਰਚ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਉਸ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਵੀ ਸਿੱਧੀ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ 3300 ਈਸਾ ਪੂਰਬ ਤੋਂ 1700 ਈਸਾ ਪੂਰਬ ਤੱਕ ਚੱਲੀ ਸਿੰਧੂ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਿਸੇ ਦੋ ਸੌ ਸਾਲ ਲੰਬੇ ਸੋਕੇ ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ| ਜਾਹਿਰ ਹੈ, ਆਈ ਆਈ ਟੀ ਖੜਗਪੁਰ ਦੇ ਇਸ ਸ਼ੋਧ ਨੂੰ ਸਖਤ ਕਸੌਟੀਆਂ ਤੇ ਪਰਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ| ਮਸਲਨ, ਇਹ ਸਵਾਲ ਵੀ ਉਠੇਗਾ ਕਿ ਇੰਨੇ ਲੰਬੇ ਸੋਕੇ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦੱਖਣ – ਪੱਛਮ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਬਾਕੀ ਭੂਗੋਲ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕੇ| ਇੱਕ ਗੱਲ ਤਾਂ ਤੈਅ ਹੈ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਭੂਵਿਗਿਆਨ, ਭੂਭੌਤਿਕੀ, ਜੇਨੇਟਿਕਸ ਅਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਮਾਡਲਿੰਗ ਦੇ ਦਾਇਰਿਆਂ ਤੋਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ| ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਇਤਿਹਾਸਗ੍ਰਸਤ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਕਾਢਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਵੱਜੋਂ ਮਿਲਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ|

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *