ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵਲੋਂ ਜਾਰੀ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਰੁਕੇਗੀ ਐਸ ਸੀ ਐਸ ਟੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ

ਸੁਪ੍ਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਐਸਸੀ / ਐਸਟੀ (ਪ੍ਰਿਵੈਂਸ਼ਨ ਆਫ ਅਟਰਾਸਿਟੀਜ) ਐਕਟ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਤੇ ਹੋ ਰਹੇ ਦੁਰਪਯੋਗ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਨਵੇਂ ਨਿਯਮ ਜੋੜੇ ਹਨ| ਹੁਣ ਇਸ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਤਹਿਤ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਗਾਉ ਜ਼ਮਾਨਤ ਮਿਲ ਸਕੇਗੀ| ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਆਉਣ ਤੇ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਆਪ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ| ਸਬੰਧਤ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਡੀਐਸਪੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦੀ ਮੁਢਲੀ ਜਾਂਚ ਕਰੇਗਾ ਪਰ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਠੀਕ ਪਾਈ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਵਿਰੋਧ ਸਵਰੂਪ ਹੀ ਹੋ ਪਾਏਗੀ| ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਪਬਲਿਕ ਸਰਵੈਂਟ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਹੈ ਤਾਂ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਉਸਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਇਜਾਜਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਹੀ ਹੋ ਸਕੇਗੀ |
ਹੋਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਲਈ ਸੀਨੀਅਰ ਐਸਪੀ ਦੀ ਇਜਾਜਤ ਜਰੂਰੀ ਹੋਵੇਗੀ| ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਤੇ ਦੁਰਉਪਯੋਗ ਦੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਮਿਲ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ ਤਾਂ ਉਸਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ| ਇਸ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਸੁਪ੍ਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੀ ਇਸ ਪਹਿਲ ਦਾ ਮਤਲਬ ਬਣਦਾ ਹੈ| ਪਰੰਤੂ ਅਸਲ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਦਲਿਤਾਂ- ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸੰਸਦ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੀ ਕਿਉਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਵੇ| ਇਸ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਜੁਗਾਂ ਤੋਂ ਚੱਲੀ ਆ ਰਹੀ ਉਸ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਜਾਤੀਵਾਦੀ ਸੋਚ ਦੇ ਚਲਦੇ ਬਣੀ ਸੀ, ਜੋ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਫੈਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸਦਾ ਖਾਮਿਆਜਾ ਸਮਾਜ ਦਾ ਕਮਜੋਰ ਤਬਕਾ ਹੀ ਭੁਗਤਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ| ਇਹ ਤਬਕਾ ਇੰਨਾ ਲਾਚਾਰ ਸੀ (ਅਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਹੈ) ਕਿ ਇਸਦੇ ਲਈ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਲੈ ਕੇ ਪੁਲੀਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਪੁੱਜਣਾ ਹੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਸੀ| ਉਸਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਉਤੇ ਕਾਰਵਾਈ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਇਹ ਲਗਭਗ ਅਸੰਭਵ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ| ਇਸ ਕਾਨੂੰਨ ਨੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਇਸ ਮਜਬੂਰ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਤਾਕਤ ਦਿੱਤੀ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਮਨੋਬਲ ਵਧੇ ਅਤੇ ਸਮਰਥ ਤਬਕੇ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਕਮਜੋਰ ਨਾ ਸਮਝਣ| ਇਸ ਕਾਨੂੰਨ ਨਾਲ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਮਕਸਦ ਇੱਕ ਹੱਦ ਤੱਕ ਪੂਰੇ ਹੋਏ ਪਰੰਤੂ ਕਦੇ ਕਦੇ ਇਸਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਵੀ ਹੋਈ| ਚੰਗਾ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਸੁਪ੍ਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਦੁਰਉਪਯੋਗ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਪਹਿਲ ਕੀਤੀ ਪਰੰਤੂ ਉਸਦੀ ਇਸ ਪਹਿਲ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਤਬਕੇ ਦਾ ਇਹ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਪਕ੍ਰਮ ਵੀ ਉਸਤੋਂ ਖੁੱਸ ਗਿਆ ਹੈ| ਤਾਜ਼ਾ ਨਿਯਮਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਲਿਤ ਸੋਸ਼ਣ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਉਤੇ ਕਾਰਵਾਈ ਜਾਂ ਸਬੰਧਿਤ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਲਗਭਗ ਅਸੰਭਵ ਹੋ ਗਈ ਹੈ| ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਘੱਟ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦੀ ਛੇਤੀ ਜਾਂਚ ਕਰਕੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਆਦਮੀਆਂ ਦੀ ਤੱਤਕਾਲ ਰਿਹਾਈ ਅਤੇ ਨਿਰਾਧਾਰ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਤਾ ਨੂੰ ਦੰਡਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਉਪਾਅ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ|
ਰਾਜੀਵ ਚੌਧਰੀ

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *