ਸੰਚਾਰ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਸੰਪਰਕ ਟੁੱਟਣ ਕਾਰਨ ਉਠੇ ਸਵਾਲ

ਸੰਚਾਰ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਜੀਸੈਟ-6 ਏ ਦਾ ਕੰਟਰੋਲ ਰੂਮ ਨਾਲ ਹੁਣ ਤੱਕ ਸੰਪਰਕ ਸਥਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਣਾ ਚਿੰਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਹੈ ਹੀ, ਨਾਲ ਹੀ ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਾੜ ਖੋਜ ਸੰਗਠਨ (ਇਸਰੋ) ਲਈ ਵੱਡਾ ਝਟਕਾ ਵੀ ਹੈ| ਇਸਰੋ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀਹਰੀਕੋਟਾ ਸਥਿਤ ਸਤੀਸ਼ ਧਵਨ ਪੁਲਾੜ ਕੇਂਦਰ ਤੋਂ ਜੀਲਐਸਐਲਵੀ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਛੱਡਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਦੋ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਹੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੜਬੜੀ ਆ ਗਈ| ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਇਸਰੋ ਨੇ ਅਧਿਕਾਰਿਕ ਰੂਪ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜੀਸੈਟ-6 ਏ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਹੈ| ਜਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ 31 ਮਾਰਚ ਦੀ ਸਵੇਰੇ ਤੱਕ ਸਭ ਠੀਕ ਹੋਣ ਦੀ ਖਬਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ| ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਮਤਲਬ ਇੱਕ ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਇਸਨੂੰ ਤੀਜੀ ਅਤੇ ਅੰਤਮ ਵਾਰ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਇੰਜਨ ਦਾਗਿਆ ਜਾਣਾ ਸੀ| ਪਰ ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੰਪਰਕ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਸੀ| ਇਸਰੋ ਮੁਖੀ ਨੇ ਖੁਦ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸੰਪਰਕ ਟੁੱਟਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਵਜ੍ਹਾ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਸੌਰ ਊਰਜਾ ਉਪਲਬਧ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਖਰਾਬੀ ਆਉਣਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ| ਕੰਟਰੋਲ ਰੂਮ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਟੁੱਟਣ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਆਮਤੌਰ ਤੇ ਪੰਜ ਤੋਂ ਛੇ ਮਿੰਟ ਵਿੱਚ ਸੇਫ ਮੋਡ ਨਾਲ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਮੋੜ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਰੂਮ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਾਇਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੀਸੈਟ – 6 ਏ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ|
ਹੁਣ ਤੱਕ ਕੰਟਰੋਲ ਰੂਮ ਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇ ਹਨ ਕਿ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਕਿੱਥੇ ਹੈ| ਹਾਲਾਂਕਿ ਹੁਣੇ ਇਹ ਕਹਿ ਦੇਣਾ ਜਲਦਬਾਜੀ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਇਸਰੋ ਦਾ ਇਹ ਮਿਸ਼ਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਕਾਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਦਿਨ ਇਸਰੋ ਨੇ ਇਸ ਖਬਰ ਨੂੰ ਦਬਾ ਕੇ ਰੱਖਿਆ, ਉਸ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ| ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਗੜਬੜੀ ਨਾਲ ਨਿਪਟਨ ਲਈ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਕੋਈ ਕਸਰ ਨਹੀਂ ਛੱਡੇਗੀ, ਪਰ ਜਿਵੇਂ – ਜਿਵੇਂ ਵਕਤ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਮੀਦਾਂ ਘੱਟ ਪੈਂਦੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ੱਕ ਗਹਿਰਾਉਂਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ| ਸਵਾਲ ਉਠਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੋ ਸੌ ਸੱਤਰ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਜਿਸ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਦਸ ਸਾਲ ਤੱਕ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਉਹ ਦੋ ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਕਿਵੇਂ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਿਆ! ਜਾਹਿਰ ਹੈ, ਇਸਦੀ ਕੋਈ ਇੱਕ ਵਜ੍ਹਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਵੀ, ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਆਕਲਨ ਦੀ ਜਾਂ ਫਿਰ ਤਕਨੀਕੀ ਭੁੱਲ ਰਹੀ ਹੋਵੇਗੀ |
ਇਹ ਕੋਈ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਸਰੋ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਫਲਤਾ ਦਾ ਸਾਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਹੋਵੇ| ਪਿਛਲੇ ਵੀਹ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਛੇਵਾਂ ਮੌਕਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਸਰੋ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਅਭਿਆਨ ਨੂੰ ਝਟਕਾ ਲੱਗਿਆ ਹੈ | ਇਸਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸਰੋ ਚਾਰ ਸੰਚਾਰ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨੇਵਿਗੇਸ਼ਨ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਛੱਡ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੇ| ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਸੰਚਾਰ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਆਈਐਨਐਸਟੀ – 2ਡੀ ਜੂਨ 1997 ਵਿੱਚ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ| ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੁਲਾਈ 2006, ਅਪ੍ਰੈਲ 2010 ਅਤੇ ਦਸੰਬਰ 2010 ਵਿੱਚ ਸੰਚਾਰ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਛੱਡੇ ਗਏ ਸਨ| ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਅਗਸਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨੇਵਿਗੇਸ਼ਨ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ| ਹੋਰ ਪਿੱਛੇ ਜਾਓ ਤਾਂ ਪਿਛਲੇ ਬੱਤੀ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਵਾਰ ਅਜਿਹਾ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਅਜਿਹੇ ਮਿਸ਼ਨ ਨਾਕਾਮ ਰਹੇ| ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲਤਾ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੰਚਾਰ ਉਪਗ੍ਰਿਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ | ਜੀਸੈਟ – 6 ਏ ਸੰਚਾਰ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਫੌਜ ਦੇ ਸੰਚਾਰ ਤੰਤਰ ਲਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਫੌਜੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਮਕਸਦ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ| ਇਸ ਨਾਲ ਜੋ ਅੰਕੜੇ ਅਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਮਿਲਣੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਨ ਦੇ ਠਿਕਾਣਿਆਂ ਦਾ ਸਟੀਕ ਪਤਾ ਚੱਲ ਸਕੇਗਾ| ਜਾਹਿਰ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਇਸਰੋ ਦਾ ਕੰਟਰੋਲ ਰੂਮ ਇਸ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਸਥਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਫੌਜੀ ਅਭਿਆਨਾਂ ਲਈ ਵੀ ਵੱਡਾ ਝਟਕਾ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ| ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਕਿ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਪੁਲਾੜ ਅਭਿਆਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਇੱਕ ਸਬਕ ਹੋਵੇਗਾ|
ਸਤੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *