ਹਾਲਾਤ ਨਾ ਸੁਧਰੇ ਤਾਂ 2050 ਤੱਕ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗਾ ਗੰਭੀਰ ਜਲ ਸਕੰਟ

ਇਹ ਇੱਕ ਸ਼ਖਤ ਚਿਤਾਵਨੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਚਾਰਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ| ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ 2050 ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਜਲ ਸੰਕਟ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ| ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ ਕਿ ਕੁੱਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਜਲ ਸੰਸਾਧਨਾਂ ਵਿੱਚ 40 ਫੀਸਦੀ ਦੀ ਕਮੀ ਆਵੇਗੀ| ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੱਧਦੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀਏ ਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਪਾਣੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਬੜੀ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਘਟੇਗੀ|
ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਾਲਤ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਬੇਹੱਦ ਖ਼ਰਾਬ ਹੈ| ਹੁਣ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸੇ ਵੀ ਇਸ ਸੰਕਟ ਦੀ ਚਪੇਟ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਣਗੇ| ਬੀਤੇ ਦਿਨੀਂ ਵਿਸ਼ਵ ਜਲ ਦਿਵਸ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਦੇਸ਼ – ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕਈ ਜਰੂਰੀ ਗੱਲਾਂ ਹੋਈਆਂ, ਕਈ ਤੱਥ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ| ਸੱਚ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਾਲਾਤ ਇੰਨੇ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਕਿ ਜੰਗੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਕੁੱਝ ਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ| ਜਲ ਸੰਕਟ ਨਾਲ ਨਿਪਟਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸਾਡੇ ਇੱਥੇ ਜ਼ੁਬਾਨੀ ਜਮ੍ਹਾਂਖਰਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਠੋਸ ਯਤਨ ਘੱਟ ਹੀ ਵੇਖੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ|
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਸਾਲਾਨਾ ਪਾਣੀ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਹੇਠਾਂ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ| 2001 ਵਿੱਚ ਇਹ 1, 820 ਘਨ ਮੀਟਰ ਸੀ, ਜੋ 2011 ਵਿੱਚ 1, 545 ਘਨ ਮੀਟਰ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ| 2025 ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਘੱਟ ਕੇ 1,341 ਘਨ ਮੀਟਰ ਅਤੇ 2050 ਤੱਕ 1,140 ਘਨ ਮੀਟਰ ਹੋ ਜਾਣ ਦਾ ਖਦਸ਼ਾ ਜਤਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ| ਅੱਜ ਵੀ ਕਰੀਬ 7.5 ਕਰੋੜ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ੁੱਧ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਹਨ| ਹਰ ਸਾਲ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੋਈ 1.4 ਲੱਖ ਬੱਚੇ ਗੰਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ| ਇਸ ਸੰਕਟ ਦੀ ਵੱਡੀ ਵਜ੍ਹਾ ਹੈ ਭੂਮੀਗਤ ਜਲ ਦਾ ਲਗਾਤਾਰ ਦੋਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਅੱਵਲ ਹੈ| ਪਾਣੀ ਦੀ ਅੱਸੀ ਫੀਸਦੀ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜ਼ਰੂਰਤ ਅਸੀਂ ਭੂਜਲ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਭਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੋਚਦੇ| ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤਲਾਬਾਂ ਦੇ ਜਰੀਏ ਜਲ ਸੰਚੇ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਪਰੰਪਰਾ ਰਹੀ ਹੈ| ਮੀਂਹ ਦਾ ਪਾਣੀ ਬਚਾਉਣ ਦੇ ਕਈ ਤਰੀਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੇ ਸਨ| ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮੰਦਿਰਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਤਾਲਾਬ ਬਣਵਾਉਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਸੀ| ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਲਈ ਬਾਵੜੀਆਂ ਦੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਆਹਰ – ਪਈਨ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਸੀ| ਪਰ ਸਮਾਂ ਗੁਜ਼ਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਅਜਿਹੇ ਯਤਨ ਕਮਜੋਰ ਪੈਂਦੇ ਗਏ |
ਬਾਵੜੀਆਂ ਦੀ ਕੋਈ ਦੇਖਭਾਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਅਤੇ ਤਾਲਾਬਾਂ ਉੱਤੇ ਕਬਜੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ| ਸੰਕਟ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪਹਿਲੂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਭੂਮੀਗਤ ਜਲ ਲਗਾਤਾਰ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ| ਉਦਯੋਗਿਕ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਘੁਲਨਸ਼ੀਲ ਕੂੜਾ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ| ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ – ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ੌਚਾਲੇ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਖੱਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਲ ਜਮਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਭੂਜਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਰਹੇ ਹਨ| ਪਾਣੀ ਸੰਕਟ ਲਾਇਲਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ|
ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਪੈਰਾਗਵੇ ਵਰਗੇ ਛੋਟੇ, ਗਰੀਬ ਦੇਸ਼ ਨੇ ਸਫਲਤਾ ਭਰਿਆ ਇਸਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ| ਦੱਖਣ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਕੇਪਟਾਉਨ ਸ਼ਹਿਰ ਨੇ ਇਸ ਸੰਕਟ ਨਾਲ ਨਿਪਟਨ ਦੇ ਰਸਤੇ ਲੱਭੇ ਹਨ| ਸਾਡੇ ਲਈ ਵੀ ਇਹ ਅਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਬਸ਼ਰਤੇ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸਦੇ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਨ|
ਕਪਿਲ ਦੇਵ

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *