ਬਾਲ ਮਜਦੂਰੀ ਨੂੰ ਬੜ੍ਹਾਵਾ ਨਾ ਦਿਓ

bal majdoori

ਬਾਲ ਮਜਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਸੰਸਦ ਵੱਲੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਨਵਾਂ ਕਾਨੂੰਨ ਬੇਹੱਦ ਨਿਰਾਸ਼ਾਜਨਕ ਹੈ| ਯੂਨੀ ਸੇਫ, ਬਚਪਨ ਬਚਾਓ ਅੰਦੋਲਨ ਅਤੇ ਬਾਲ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸਦੀ ਘੋਰ ਨਿੰਦਿਆ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ| ਨਾ ਸਿਰਫ ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਬਲਕਿ ਸਤਾਧਾਰੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਕੁੱਝ ਸਾਂਸਦਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਉੱਤੇ ਸਵਾਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ|
ਇਸ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਸਭਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕਮਜੋਰੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਬਾਲ ਮਜਦੂਰੀ ਦੇ ਨਾ ਵਾਪਰਨਯੋਗ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਇਜ ਠਹਿਰਾਉਂਦਾ ਹੈ| ਸੱਕ ਇਹ  ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੇ ਜਿਆਦਾ ਬਰੀਕ ਤਰੀਕੇ ਲੱਭ ਲਏ ਜਾਣਗੇ| ਬਾਲ ਮਿਹਨਤ ਮਨਾਹੀ ਅਤੇ ਨਿਮਨ ਸੰਸ਼ੋਧਨ ਬਿਲ 2016 ਦਾ ਮਕਸਦ ਬਾਲ ਮਜਦੂਰੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਚਲੇ ਆ ਰਹੇ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਸਾਧਾਰਨ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ| ਇਸਦੇ ਪਾਸ ਹੁੰਦੇ ਹੀ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪਰਿਵਾਰਿਕ ਕੰਮ-ਕਾਜ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬੇਰੋਕਟੋਕ ਕੰਮ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ| ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਖਤਰਨਾਕ ਸਮਝੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਉਦਯੋਗਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 83 ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ ਤਿੰਨ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ| ਹੁਣ ਸਿਰਫ ਖਤਾਨ, ਜਲਣਸ਼ੀਲ ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਵਿਸਫੋਟਕ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਹੀ ਖਤਰਨਾਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ| ਜਰੀ ਅਤੇ ਚੂੜੀ ਦੇ ਛੋਟੇ ਉਦਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਕਾਰਖਾਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ|
ਇਸਦੇ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਦਲੀਲ਼ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ| ਉਸਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਿਕ ਕੰਮ-ਕਾਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣਾ ਪੁਸ਼ਤੈਨੀ ਹੁਨਰ ਸਿਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ| ਯਾਨੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਆਪਣੇਵੱਲੋਂ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਆਪਣੇ – ਆਪਣੇ ਖਾਨਦਾਨੀ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਹੱਦ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਵਾਇਤੀ ਦਾਇਰਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ, ਪੜਾਈ – ਲਿਖਾਈ ਕਰਨ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਸੁਫਨੇ ਦਾ ਸਿਰਜਣ ਕਰਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਪੈ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ|
ਨਵੇਂ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਤਹਿਤ ਪਰਿਵਾਰਿਕ ਕੰਮ-ਕਾਜ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ| ਕੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾਤਰ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ| ਬਚਪਨ ਬਚਾਓ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਨੋਬੇਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਕੈਲਾਸ਼ ਸਤਿਆਰਥੀ ਅਕਸਰ ਕਹਿੰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਬਾਲ ਮਜਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਮਾਲਿਕਾਂ ਦੇ ਚੁੰਗਲ ਤੋਂ ਛਡਾਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਖੁਦ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਦੱਸ ਰਹੇ ਸਨ|
ਬਿਲ ਦੇ ਇਹ ਪ੍ਰਾਵਧਾਨ ਦਿਸੰਬਰ 2013 ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਿਰਤ ਅਤੇ ਰੋਜਗਾਰ ਸਬੰਧਤ ਸੰਸਦੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀਆਂ ਸਿਫਾਰਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਹਨ| ਕਿਰਤ ਅਤੇ ਰੁਜਗਾਰ ਸੰਬੰਧੀ ਸੰਸਦੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਆਪਣੀ 40ਵੀਂ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਕੂਲੀ ਘੰਟਿਆਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਾਵਧਾਨ ਬਿਲ ਤੋਂ ਹਟਾਇਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਜੋਖਮ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਜਾਣ, ਜੋ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕਤਾ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ| ਕਿਸ਼ੋਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੋਜਗਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ| ਪਰ ਇਸ ਕਾਨੂੰਨ ਤੋਂ ਇਹ ਸ਼ੱਕ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਸਿਰਫ ਉਦਯੋਗਾਂ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਸਸਤੇ ਮਜਦੂਰ ਉਪਲੱਬਧ ਕਰਵਾਉਣ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਹੈ|
ਅਰਜੁਨ

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *