ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਦੀ ਛਲਾਂਗ ਲਗਾ ਰਹੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ

suicide

ਹਰ ਸਾਲ ਦਸਵੀਂ ਅਤੇ ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਕਲਾਸ ਦਾ ਰਿਜਲਟ ਆਉਣ ਅਤੇ ਇੰਜੀਨਿਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਦੀ ਦਾਖਲਾ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਨਤੀਜੇ ਦਾ ਐਲਾਨ ਬਾਅਦ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਉਛਾਲ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ| ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਦਬਾਅ ਵਿੱਚ ਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਇੱਕ ਮਹਾਮਾਰੀ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ| ਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਾਈਮ ਰਿਕਾਰਡ ਬਿਊਰੋ (ਐਨ ਸੀ ਆਰ ਬੀ)  ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਲ 2012 ਤੋਂ 2014 ਦੇ ਵਿੱਚ 22,319 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕੀਤੀ| ਮਤਲੱਬ ਇਹ ਕਿ ਹਰ ਸਾਲ ਔਸਤਨ 7,460 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਜ਼ਹਿਰ ਖਾ ਕੇ, ਫ਼ਾਂਸੀ ਦਾ ਫੰਦਾ ਲਗਾਕੇ, ਛੱਤ ਤੋਂ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਜਾਂ ਰੇਲ ਥੱਲੇ ਆ ਕੇ ਜਾਨ ਦੇ ਦਿੱਤੀ| ਨਿੱਤ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਮਾਸੂਮ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀਹ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠਦੀ ਹੈ|
ਗਲ੍ਹਾਵੱਢ ਹੋੜ
ਗਰੀਬ ਅਤੇ ਮਧਵਰਗ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਸ਼ਰਤ ਸਕੂਲ -ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਨੰਬਰ ਲਿਆਉਣ ਅਤੇ ਆਈ ਆਈ ਟੀ, ਆਈ ਆਈ ਐਮ ਜਾਂ ਏਮਸ ਵਿੱਚ ਦਾਖਿਲਾ ਲੈਣਾ ਭਰ ਹੈ| ਅੱਜ ਨਾਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲੇ ਲਈ ਗਲਾਵੱਢ ਦੌੜ ਜਾਰੀ ਹੈ| ਆਈ ਆਈ ਐਮ ਦੀ ਦਾਖਲਾ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖੀ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ| ਆਈ ਆਈ ਟੀ ਦੀਆਂ ਤਕਰੀਬਨ ਦਸ ਹਜਾਰ ਸੀਟਾਂ ਲਈ ਹਰ ਸਾਲ ਲੱਗਭੱਗ 15 ਲੱਖ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਕਿਸਮਤ ਅਜਮਾਉਂਦੇ ਹਨ| ਸਰਕਾਰੀ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜਾਂ ਲਈ ਮਾਰੋ-ਮਾਰ ਹੋਰ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ| ਦਿੱਲੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਚੰਗੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਬੀ ਏ, ਬੀਕਾੱਮ ਕੋਰਸ ਵਿੱਚ ਦਾਖਿਲੇ ਦੀ ਕਟ ਆਫ ਲਿਸਟ ਵੀ 95-100 ਫ਼ੀਸਦੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ| ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਪੜਾਈ ਦੇ ਬੋਝ ਨਾਲ ਮੁੰਡੇ- ਕੁੜੀਆਂ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਾੜਾ ਰਿਜਲਟ ਆਉਣ ਉੱਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਗਰਤ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ| ਅਸਫਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹਜਾਰਾਂ ਬੱਚੇ ਆਰਥਿਕ ਬੋਝ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਦਬਾਅ ਦੇ ਅਸਰ ਵਿੱਚ ਆਕੇ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ|
ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਦੇ ਨਿਪਟਾਰੇ ਲਈ ਮਨੁੱਖੀ ਸ੍ਰੋਤ ਵਿਕਾਸ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਇੱਕ ਟਾਸਕ ਫੋਰਸ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ 2012 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਦਿੱਤੀ| ਇਸਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਕੋਚਿੰਗ ਸਟੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜਾਈ ਦਾ ਫੋਕਸ ਇੰਜਨੀਅਰ ਜਾਂ ਡਾਕਟਰ ਬਣਾਉਣ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ, ਆਈ ਆਈ ਟੀ ਜਾਂ ਏਮਸ ਵਿੱਚ ਦਾਖਿਲਾ ਦਿਵਾਉਣ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ| ਮੋਟੀ ਫੀਸ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਇਹ ਇੰਸਟੀਟਿਊਟ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਦੇ ਜਰੀਏ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਸੁਫਨੇ ਵੇਚਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਸ਼ੋਰ ਵਰਗ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਝੂਠੀ ਉਮੀਦ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹਨ| ਅਸਫਲ ਰਹਿਣ ਉੱਤੇ ਇਹੀ ਉਂਮੀਦ ਘਾਤਕ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ| ਇਸ ਕਾਰਨ 15-29 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਹਿੰਦੂਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ|
ਇਹ ਪੂਰਾ ਗੋਰਖ ਧੰਧਾ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਕੋਚਿੰਗ ਸੈਂਟਰਾਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਲਈ ਨਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨਿਆਮਕ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ| ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਉੱਤੇ ਜਾਰੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਪਲ ਸਰਵੇ ਆਰਗੇਨਾਈਜੇਸ਼ਨ (ਐਨ ਐਸ ਐਸ ਓ) ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਹਰ ਪਰਿਵਾਰ ਆਪਣੀ ਕਮਾਈ ਦਾ 12 ਫ਼ੀਸਦੀ ਪੈਸਾ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਟਿਊਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਖਰਚ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ| ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 7.1 ਕਰੋੜ ਵਿਦਿਆਰਥੀ  ਸਕੂਲ ਦੇ ਬਾਅਦ ਟਿਊਸ਼ਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ| ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਕੁਲ ਗਿਣਤੀ ਦਾ 26 ਫੀਸਦੀ ਹੈ| ਇਸ ਵਿੱਚ 4.1 ਕਰੋੜ ਮੁੰਡੇ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਕਰੋੜ ਲੜਕੀਆਂ ਹਨ|
2014 ਵਿੱਚ 66 ਹਜਾਰ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਜੁਟਾਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਇਹ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ| ਰਿਪੋਰਟ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਚੰਗੇ ਨੰਬਰਾਂ ਨਾਲ ਪਾਸ ਹੋਣ ਜਾਂ ਇੰਜਨੀਅਰ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰ ਬਣਨ ਲਈ ਸਕੂਲ – ਕਾਲਜ ਜਾਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਟਿਊਸ਼ਨ ਲੈਣਾ ਵੀ ਜਰੂਰੀ ਹੈ| ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਭਤੋਂ ਗਰੀਬ 20 ਫ਼ੀਸਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਲਗਭਗ 17 ਤੋਂ 30 ਫੀਸਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਕੋਚਿੰਗ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਸੰਪੰਨ 20 ਫ਼ੀਸਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਕੋਚਿੰਗ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ 25 (ਪਿੰਡ) ਅਤੇ 38 (ਸ਼ਹਿਰ) ਫ਼ੀਸਦੀ ਹੈ|
ਅੱਜ ਬੱਚੇ ਦੇ ਪੈਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹੀ ਮਾਂ – ਬਾਪ ਉਸਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ| ਏਸੋਚੈਮ ਵੱਲੋਂ ਦਸ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਸਰਵੇਖਣ ਨਾਲ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਹੋਰ ਬਿਹਤਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ| ਇਸਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਦਿੱਲੀ, ਮੁੰਬਈ, ਕੋਲਕਾਤਾ, ਚੇਨੰਈ, ਬੰਗਲੌਰ, ਜੈਪੁਰ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ, ਲਖਨਊ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਜਮਾਤ ਦੇ 87 ਫੀਸਦੀ ਅਤੇ ਸੈਕੰਡਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ 95 ਫ਼ੀਸਦੀ ਬੱਚੇ ਟਿਊਸ਼ਨ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ| ਮਤਲੱਬ ਇਹ ਕਿ ਸਕੂਲ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਹਰ ਬੱਚੇ ਲਈ ਟਿਊਸ਼ਨ ਪੜ੍ਹਨਾ ਜਰੂਰੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਹੀ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਲਈ ਕਰਜ ਲੈਣਾ ਪਵੇ| ਚੰਗੀ ਨੌਕਰੀ ਪਾਉਣ ਲਈ ਚੰਗੇ ਸੰਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲੈਣਾ ਪਹਿਲੀ ਸ਼ਰਤ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲੇ ਲਈ ਚੰਗੇ ਕੋਚਿੰਗ ਇੰਸਟੀਟਿਊਟ ਜਾਣਾ, ਮਹਿੰਗੀ ਵਿੱਚ ਟਿਊਸ਼ਨ ਪੜ੍ਹਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ| ਜੋ ਲੋਕ ਇੰਨਾ ਪੈਸਾ ਨਹੀਂ ਖਰਚ ਸਕਦੇ, ਉਹ ਖੁਦ ਚੰਗੀ ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਹੋੜ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ|
ਕਹਿਣ ਨੂੰ ਟਿਊਸ਼ਨ ਜਾਂ ਕੋਚਿੰਗ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਪਰ ਅੱਜ ਇਹ ਧੰਧਾ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੇ ਪਹਿਲੇ 16 ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਮਾਰ ਹੈ| ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕੋਚਿੰਗ ਦਾ ਕੰਮ-ਕਾਜ ਖਰਬਾਂ ਰੁਪਏ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਵਿਕਾਸ ਦਰ ਸੱਤ ਫੀਸਦੀ ਹੈ| ਭਾਰਤ ਟਿਊਸ਼ਨ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦਾ ਸਰਗਨਾ ਹੈ| ਫਿਲਹਾਲ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਹ ਧੰਧਾ 30-35 ਫੀਸਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਨਾਲ ਛਲਾਂਗ ਲਗਾ ਰਿਹਾ ਹੈ| ਹਰ ਸਾਲ ਇਕੱਲੇ ਕੋਟਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ 1.60 ਲੱਖ ਮੁੰਡੇ-ਕੁੜੀਆਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਕੋਚਿੰਗ ਸੰਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ 27 ਅਰਬ ਰੁਪਏ ਦੀ ਕਮਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ| ਇਸ ਕਾਰਨ ਹੁਣ ਕਈ ਵੱਡੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਘਰਾਣੇ ਵੀ ਕੋਚਿੰਗ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਉਤਰ ਆਏ ਹਨ|
ਟਿਊਸ਼ਨ ਦਾ ਜਾਰੀ ਰਹਿਣਾ ਸਾਡੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਵਸਥਾ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਹੈ| ਨੋਬੇਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਮਰਤਿਅ ਸੇਨ ਕਹਿੰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਕੋਰਸ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਬਦਲਾਵ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ| ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਜਮਾਤਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਉੱਤੇ ਪੜਾਈ ਦਾ ਬਹੁਤ ਬੋਝ ਹੈ| ਪੜਾਈ ਦੇ ਬੋਝ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਟਿਊਸ਼ਨ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ| ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਉੱਤੇ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਦੇਵੇਗੀ ਤਾਂਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੇਭਵਿੱਖ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸਹਿਜ ਰਹੇ|
Á ਧਰਮਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *