India is repeating mistake of France by applying Demonetisation

ਨੋਟਬੰਦੀ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤ ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਾਲੀ ਗਲਤੀ ਹੀ ਦੁਹਰਾਉਣ ਲੱਗਿਆ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੁਣੇ ਮੌਦਰਿਕ ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਬੈਂਕਿੰਗ ਦਾ ਜੋ ਹਾਲ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਅੱਠਾਰਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਉਦਮੀ, ਬੈਂਕ ਅਤੇ ਜਾਨ ਲਾਅ ਦੀ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ ਦੀ ਸਜਾ ਫ਼ਰਾਂਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਤਿੰਨ ਸੌ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵੀ ਭੁਗਤਨੀ ਪੈ ਰਹੀ ਹੈ| ਗੱਲ ਸੰਨ 1717 ਦੀ ਹੈ| ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਮਾਈਨਿੰਗ ਅਤੇ ਪਲਾਂਟੇਸ਼ਨ ਦੀ ਬੇਹੱਦ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਅਤੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ-ਮੰਤਰੀ ਜਾੱਨ ਲਾੱਅ ਨੇ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਰਜਿਸਟਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਸੀਸਿਪੀ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ|
ਇਹ ਕੋਈ ਸਰਕਾਰੀ ਕੰਪਨੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚਾਰਿਤ ਇਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਲੂਈ ਪੰਦਰਵੇਂ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ| ਮਿਸੀਸਿਪੀ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਟੀਚਾ ਸੀ-ਮਿਸੀਸਿਪੀ ਨਦੀ ਦੇ ਮੁਹਾਨੇ ਤੇ ਨਿਊ ਆਰਲਿਅੰਸ ਨਾਮ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦੀਆਂ ਕੁਦਰਤੀ ਸੰਪਦਾਵਾਂ ਦਾ ਦੋਹਨ| ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਲਿਵਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਾ ਮੁੱਲ 500 ਲਿਵਰ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ੇਅਰ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ|
ਉਸ ਸਮੇਂ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼, ਸਪੇਨਿਸ਼ ਅਤੇ ਡਚ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਖੜੇ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਵਪਾਰਕ ਸਾਮਰਾਜਾਂ ਦੇ ਚਰਚੇ ਸਨ| ਖੁਦ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਦੱਖਣੀ-ਪੂਰਵੀ
ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਵੱਡੇ ਇਲਾਕੇ ਤੇ ਆਪਣਾ ਸ਼ਾਸਨ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਧੂੰਆਂਧਾਰ ਕਮਾਈ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ| ਫਰਾਂਸੀਸੀਆਂ ਨੂੰ ਲਗਿਆ ਕਿ ਖੁਦ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ-ਮੰਤਰੀ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਮਿਸੀਸਿਪੀ ਕੰਪਨੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਈ ਭਾਰੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਖੋਲ ਦੇਵੇਗੀ|
ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਹੋਇਆ ਕਿ ਸਿਰਫ ਡੇਢ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਸ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰ ਬੀਸਗੁਨੀ ਨਾਲ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੀਮਤ ਤੇ, ਯਾਨੀ 10 ਹਜਾਰ ਲਿਵਰ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ੇਅਰ ਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਹਿੰਗੇ ਵਿਕਣ ਲੱਗੇ| ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਕੁੱਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਘਰ-ਵਾਰ ਵੇਚ ਕੇ ਸਾਰਾ ਪੈਸਾ ਇਸ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰ ਖਰੀਦਣ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ| ਪਰ ਫਿਰ ਖਬਰਾਂ ਆਉਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਜਿਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀ ਆਪਣਾ ਡੇਰਾ ਪਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਹ ਬਿਲਕੁੱਲ ਦਲਦਲੀ ਅਤੇ ਅਣਉਪਜਾਊ ਹੈ ਅਤੇ ਸੋਨੇ-ਚਾਂਦੀ ਦੀਆਂ ਖਦਾਨਾਂ ਮਿਲਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਉੱਥੇ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਹਨ|
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਦਸ ਸਾਲ ਮਿਸੀਸਿਪੀ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੀ ਪਾਤਾਲ ਯਾਤਰਾ, ਜਾਨ ਲਾਅ ਅਤੇ ਲੂਈ ਪੰਦਰਹਵੇਂ ਦੇ ਦਿਲਾਸਿਆਂ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰ ਤੇ ਚੜਾਉਣ ਲਈ ਭਾਰੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਛਪਾਈ ਦੇ ਰਹੇ| ਪਰ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਕੋਲ ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਮਾਉਣ ਲਈ ਕੁੱਝ ਸੀ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਸਾਰਾ ਹਾਈਪ ਮਿਲ ਕੇ ਵੀ ਇਸ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰ ਤੇ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹਾ ਸਕਿਆ| ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਹੋਇਆ ਕਿ ਅਖੀਰ ਇਹ ਕੰਪਨੀ ਡੁੱਬ ਗਈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਖਜਾਨੇ ਦੀ ਸਾਖ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਈ|
ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਵੀ ਸਵਾਲ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਖੀਰ ਵਜ੍ਹਾ ਕੀ ਸੀ ਜੋ ਫ਼ਰਾਂਸ ਤੋਂ ਘੱਟ ਤਾਕਤਵਰ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬ੍ਰਿਟੀਸ਼ ਰਾਜਗੱਦੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਤੇ ਇੰਨੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੀ ਸੱਤਾ ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ ਪੁਦੁਚੇਰੀ ਤੱਕ ਸਿਮਟ ਕੇ ਰਹਿ ਗਈ| ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ-ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਰਿਜਰਵ ਬੈਂਕ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਜਾਨ ਲਾਅ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਨਾਕਾਮੀ ਛਿਪਾਉਣ ਲਈ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਹੱਥ ਪਾਏ ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੀ ਸਾਖ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ|
ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੂਈ ਪੰਦਰਹਵੇਂ ਦੇ ਪੋਤਰੇ ਲੂਈ ਸੋਲਹਵੇਂ ਨੇ 1789 ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਡੇਢ ਸੌ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਸੰਸਦ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਜਾਨ ਲਾਅ ਦੇ ਤਜੁਰਬੇ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਖਜਾਨੇ ਦੀ ਦੇਣਦਾਰੀ ਘੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ਹੀ ਬੁਲਾਈ ਸੀ,  ਤਾਂ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਦਿਵਾਲੀਆ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ| ਸਾਰੇ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਝੁਕਾਉ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੀ ਰਾਜ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ| ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਜਨਤਾ ਆਪਣੀ ਹੁਕੂਮਤ ਨੂੰ ਆਰਥਿਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਗਲ ਹੀ ਮੰਨਦੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੇ-ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦਾ ਉਪਦਰਵ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਨੀਯਤੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ|
ਜਾਨ ਲਾਅ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਤੋਂ ਦੁਨੀਆ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਸੰਚਾਲਨ ਲਈ ਦੋ ਅਹਿਮ ਸਿੱਟੇ ਕੱਢੇ| ਇੱਕ, ਕਿਸੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਰਥਨੀਤੀ ਦੀ ਕਮਾਨ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਨਾ ਸੌਂਪੀ ਜਾਵੇ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਸ਼ਪਥਪੂਰਵਕ ਇਹ ਐਲਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰੇ ਕਿ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੰਮ-ਕਾਜ ਦੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸਿੱਧਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖੇਗਾ| ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਇਹ ਕਿ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਅਹਿਮ ਫੈਸਲਿਆਂ ਦੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੌਦਰਿਕ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਢਾਂਚੇ ਨਾਲ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਵਿੱਤ ਵਿਭਾਗ ਤੋਂ ਜਿੰਨਾ ਹੋ ਸਕੇ, ਓਨਾ ਦੂਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ|
ਇਹ ਵਿਭਾਜਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਾਲ ਤੱਕ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ,ਪਰ ਰਘੂਰਾਮ ਰਾਜਨ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਿਟਣ ਲਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਅਦ  ਲਗਭਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਟ ਗਿਆ ਹੈ| ਅੱਜ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਨੋਟਬੰਦੀ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਵਿੱਚ ਰਿਜਰਵ ਬੈਂਕ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਊਰਜਿਤ ਪਟੇਲ ਦੀ
ਕੇਂਦਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ|
ਮੌਦਰਿਕ ਨੀਤੀ ਦੇ ਨਿਰਧਾਰਣ ਵਿੱਚ ਰਿਜਰਵ ਬੈਂਕ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀਆਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਰਾਬਰ- ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਹੈ| ਇਹੀ ਨਹੀਂ, ਕਈ ਵੱਡੇ ਉਦਯੋਗਪਤੀਆਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਮੌਦਰਿਕ ਨੀਤੀਆਂ ਦੇ ਨਿਰਧਾਰਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵੱਧ ਗਈ ਹੈ| ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਜਾਨ ਲਾਅ ਅਤੇ ਲੂਈ ਪੰਦਰਹਵੇਂ ਦੀ ਇੱਕ ਯਾਦ ਤਾਂ ਬਣਦੀ ਹੈ|
ਚੰਦਰਭੂਸ਼ਣ

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *